ଲୋକାନାଂ ସ ଗୁରୁଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ତୀର୍ଥଭୂତୋଽନଘୋ ଜନଃ। ସର୍ଵଦେଵାଲଯଃ ସତ୍ଵୋ ନିର୍ମିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଗୁରୁ, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ତୀର୍ଥସମ ପବିତ୍ର ଲୋକ; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଜୀବ।
ଇମମର୍ଥଂ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ନାରଦେନ ପିତାମହଃ। କସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପୂଜିତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରସାଦୀ ମାଧଵୋ ଭଵେତ୍
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପିତାମହ କହିଥିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହାକୁ ପୂଜିଲେ ମାଧବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ -। ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରସୀଦଂତି ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି1.46.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ଲୋକ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣଦେହେଷୁ ସଦା ଵସତି ନାନ୍ଯଥା। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁଷ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ନୁହେଁ; ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିପ୍ରାନ୍ଯଃ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଦାନମାନାର୍ଚନାଦିଭିଃ। କୃତଂ କ୍ରତୁଶତଂ ତେନ ଵିଧ୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରିଯଦକ୍ଷିଣମ୍
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରେ, ସେ ଶତ କୃତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମୁଖଂ କ୍ଷେତ୍ରମନୂଷରମକଣ୍ଟକମ୍। ଵାପଯେତ୍ସର୍ଵବୀଜାନି ସା କୃଷିସ୍ସାର୍ଵକାଲିକୀ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖ ଏକ ଶୁଭ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଅପବିତ୍ରତା କିମ୍ବା କଣ୍ଟକ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବୀଜ ପକାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ସବୁବେଳେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅଭିଗମ୍ଯ ତୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଯଚ୍ଚ ଦାନଂ ମନୋରମଂ। ଵିଦ୍ଯତେ ସାଗରସ୍ଯାଂତୋ ଦାନସ୍ଯାଂତୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଦାନ ନିଜେ ଯାଇ ଦିଆଯାଏ ଓ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସେ ଦାନର ଫଳର ଶେଷ ନାହିଁ; ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦାନର ଫଳର ଶେଷ ନାହିଁ।
ମନସାପି ନ ହିଂସଂତି ଭୂଦେଵମାତତାଯିନଂ। ମନୋନୁକୂଲତାଂ ଯାଂତି ଦେଵୈରପି ଚ ଦୁର୍ଲଭାଂ
ସେମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କେବେ ହାନି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଅପରାଧ କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ଭଳି ମନସ୍ଥିତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଗୃହେ ଯସ୍ଯାଗତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନୈରାଶ୍ଯଂ ନୋପଗଚ୍ଛତି। ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତସ୍ଯ ଚାକ୍ଷଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମଶ୍ନୁତେ
ଯାହାଙ୍କ ଘରକୁ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସନ୍ତି, ସେଠାରେ କେବେ ନିରାଶା ଆସେନାହିଁ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଉପଭୋଗ ମିଳେ।
କାଲେ ଦେଶେ ଚ ପାତ୍ରେ ଚ ଵିପ୍ରେ ଯଚ୍ଚାର୍ପଯେଦ୍ଵସୁ। ତଦ୍ଧନଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ଵିଦ୍ଧି ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁ ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଧନ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଧନ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଅକ୍ଷୟ ରହିଥାଏ।
ନ ଚ ଦାରିଦ୍ର୍ଯତାମେତି ନାତୁରୋ ନ ଚ କାତରଃ। ମନୋନୁକୂଲାଂ ପ୍ରମଦାମର୍ଚଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ଲଭେତ୍
ସେ କେବେ ଦରିଦ୍ର, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ ହୁଏନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ନିଜ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଜୀବନସଂଗିନୀ ମିଳେ।
କୃତ୍ଵା ସାହସକର୍ମାଣି ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ପର୍ଵସୁ। ତଦ୍ଦାନଂ ସୁଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଭଯଂ ଲାଭ ଏଵ ଚ
ସାହସିକ କାମ କରି ଉତ୍ସବ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦାନ ବହୁତ ଉତ୍ତମ ଓ ଭୟମୁକ୍ତି ଓ ଲାଭ ଦେଇଥାଏ।
ଵିପ୍ରପାଦତଲୋଦ୍ଘୃଷ୍ଟି କ୍ଷତୀ ଭଵତି ଯଃ କରଃ। ସ କରଃ ଶ୍ରୀକରୋ ନାମ ଅନ୍ଯଃ କର୍ମକରଃ କରଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ଘସି ଯେହି ହାତ ଆଘାତ ପାଏ, ସେହି ହାତକୁ ଶ୍ରୀଦାୟକ ହାତ କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ହାତ କେବଳ କାମ କରିବା ପାଇଁ।
ଵିପ୍ରପାଦରଜଃ ପୂତାଃ ପୂତାସ୍ତଜ୍ଜଲବିନ୍ଦୁଭିଃ। ଵିପଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସଦା ପାପୈର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦର ଧୂଳି ଓ ସେଠାରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ପାଣିର ଫୋଟାରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିପ୍ରପାଦରଜଃ ପୂତାଃ ଶୁଚଯୋ ଗୃହ ଚତ୍ଵରାଃ। ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରସମାସ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ପ୍ରଶସ୍ତା ଯଜ୍ଞକର୍ମସୁ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଘରର ଚତ୍ୱର ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ସମାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବହୁତ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଆଦୌ ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଦ୍ଵିପ୍ରଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ପୁରାନଘଃ। ଵେଦାସ୍ତତ୍ରୈଵ ସଂଜାତାଃ ସୃଷ୍ଟିସଂସ୍ଥିତି ହେତଵଃ
ହେ ପାପରହିତ, ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠାରୁ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନର କାରଣ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିପ୍ରମୁଖେ ଵେଦାଶ୍ଚାର୍ପିତାଃ ପୁରୁଷେଣ ହି। ପୂଜାର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାର୍ଥତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହିକାରଣରୁ, ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବେଦ ଦେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ।
ପିତୃଯଜ୍ଞେ ଵିଵାହେ ଚ ଵହ୍ନିକାର୍ଯେଷୁ ଶାଂତିଷୁ। ପ୍ରଶସ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନେଷୁ ଚ
ପିତୃଯଜ୍ଞ, ବିବାହ, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୃହ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ।
ଦେଵା ଭୁଂଜଂତି ହଵ୍ଯାନି ବଲିପ୍ରେତାଦଯୋଽସୁରାଃ। ପିତରଶ୍ଚୈଵ କଵ୍ଯାନି ଵିପ୍ରସ୍ଯୈଵ ମୁଖାଦ୍ର୍ଧୁଵମ୍
ଦେବତାମାନେ ହବିର୍ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ପିତୃ, ପ୍ରେତ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଳି ଓ କବ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା।
ଦେଵେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଜ୍ଞକର୍ମସୁ। ଦାନଂ ହୋମଂ ବଲିଂ ଚୈଵ ଵିନା ଵିପ୍ରେଣ ନିଷ୍ଫଲମ୍
ଦେବତା କିମ୍ବା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ବଳି ଯଜ୍ଞରେ ଦିଆଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିନା ସେଗୁଡିକ ଫଳହୀନ।
ଭୁଂଜଂତି ଚାସୁରାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେତା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣମାହୂଯ ତେଷୁ କର୍ମାଣି କାରଯେତ୍
ସେଠାରେ ଦାନବ, ପ୍ରେତ, ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ତେଣୁ, ସେଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇବାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିବା ଉଚିତ।
କାଲେ ଦେଶେ ଚ ପାତ୍ରେ ଚ ଲକ୍ଷକୋଟିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚ ଦ୍ଵିଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରକୁର୍ଯାଦଭିଵାଦନମ୍
ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦ୍ୱିଜନ୍ମାନେକୁ ଦେଖିଲେ, ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୀର୍ଘାଯୁସ୍ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯେନ ଚିରଂଜୀଵୀ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଅନଭିଵାଦନାଦ୍ଵିପ୍ର ଦ୍ଵେଷାଦଶ୍ରଦ୍ଧଯାପି ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥାରେ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅଭିବାଦନ ନ କଲେ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଲେ, ତେଣୁ ତାହା ହୁଏ ନାହିଁ।
ଆଯୁଃ କ୍ଷୀଣଂ ଭଵେତ୍ପୁଂସାଂ ଭୂତିନାଶଶ୍ଚ ଦୁର୍ଗତିଃ। ଆଯୁର୍ଵୃଦ୍ଧିର୍ଯଶୋଵୃଦ୍ଧିର୍ଵୃଦ୍ଧିର୍ଵିଦ୍ଯା ଧନସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଦୁର୍ଗତି ଆସେ; କିନ୍ତୁ ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭଵେନ୍ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ। ନ ଵିପ୍ରପାଦୋଦକକର୍ଦମାନି ନ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରତିଘୋଷିତାନି
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଘରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦଉଦକ କିମ୍ବା ମାଟି ନାହିଁ, ବେଦ ଶବ୍ଦ ଶୁନାଯାଏ ନାହିଁ—
ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ସ୍ଵସ୍ତିଵିଵର୍ଜିତାନି ଶ୍ମଶାନତୁଲ୍ଯାନି ଗୃହାଣି ତାନି। ନାରଦ ଉଵାଚ। କଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯତମୋ ଵିପ୍ରୋ ହ୍ଯପୂଜ୍ଯୋ ଵାଥ କୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଘରରେ 'ସ୍ୱାହା', 'ସ୍ୱଧା', 'ସ୍ୱସ୍ତି' ଉଚ୍ଚାରଣ ନାହିଁ, ସେଠି ସେମାନେ ଶ୍ମଶାନ ସମାନ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: କିଏ ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କିଏ ଅପୂଜ୍ୟ?
ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ବ୍ରୂହି ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ଗୁରୋରପି। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ପୂଜ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯକୋ ନିତ୍ଯଂ ସଦାଚାରସମନ୍ଵିତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଠିକ୍ ଲକ୍ଷଣ କହ, ଗୁରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଦା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ରହେ, ସେଇ ପୂଜ୍ୟ।
ସଦ୍ଵୃତ୍ତଃ କଲୁଷୈର୍ମୁକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥଭୂତୋ ଜନୋଽନଘଃ। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଜାତଃ କଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ତାତ ସତ୍କୁଲେ ଵାପ୍ଯସତ୍କୁଲେ
ଯିଏ ସଦ୍ବୃତ୍ତିଶୀଳ, ଦୋଷରହିତ, ତୀର୍ଥ ସମାନ ପବିତ୍ର ଓ ନିର୍ମଳ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ: କିଏ ଜନ୍ମରୁ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଉତ୍ତମ କୁଳ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ କୁଳରୁ?
ସଦସତ୍କର୍ମକର୍ତା ଵା କଃ ପୂଜ୍ଯୋ ଭୁଵି ବାଡଵଃ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। ସତ୍ଶ୍ରୋତ୍ରିଯକୁଲେ ଜାତୋ ହ୍ଯକ୍ରିଯୋ ନୈଵ ପୂଜିତଃ
ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କିଏ ପୃଥିବୀରେ ପୂଜ୍ୟ? ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯିଏ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ପୂଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅସତ୍କ୍ଷେତ୍ରକୁଲେ ପୂଜ୍ଯୋ ଵ୍ଯାସ ଵୈଭାଂଡକୌ ଯଥା। କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ କୁଲେ ଜାତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋସ୍ତି ମତ୍ସମଃ
ଯିଏ ଅଶୁଦ୍ଧ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ, ବ୍ୟାସ ଓ ବୈଭାଣ୍ଡକ ଭଳି; କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋତେ ସମାନ।