ସେତିହାସଂ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ । ପୁରା ଶକ୍ରଃ ଶିଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଗାତ୍କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ସର୍ଵଦେଵୈଃ ପରିଵୃତସ୍ତ୍ଵପ୍ସରୋଗଣସେଵିତଃ
'ପ୍ରାଚୀନ ଏହି ଇତିହାସ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି। ଏକଥର, ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ କୈଳାଶ ପର୍ବତକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।'
ଯାଵଦ୍ଗତଃ ଶିଵଗୃହଂ ତାଵତ୍ତତ୍ରାଶୁ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ପୁରୁଷଂ ଭୀମକର୍ମାଣଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାନଯନଭୀଷଣମ୍
'ଶିବଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିବା ସାଥି ସାଥି, ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଦାଢ଼ି ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ଭୟ ଲାଗୁଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ।'
ସ ପୃଷ୍ଟସ୍ତେନ କସ୍ତ୍ଵଂ ଭୋ କ୍ଵ ଗତୋ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଏଵଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ପୃଷ୍ଟଃ ସ ଯଦା ନୋଚିଵାନ୍ନୃପ
'ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ପଚାରିଲେ—"ତୁମେ କିଏ? ଏବଂ ଜଗତ୍ନାଥ କେଉଁଠି ଗଲେ?" ଏଭଳି ଅନେକଥର ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ରାଜନ।'
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵଜ୍ରପାଣିସ୍ତନ୍ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ରେ ମଯା ପୃଚ୍ଛମାନୋଽପି ନୋତ୍ତରଂ ଦତ୍ତଵାନସି
'ତାପରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ତିରସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ତୁମେ କିଁ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାଁ।"'
ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ହନ୍ମି ଵଜ୍ରେଣ କସ୍ତେ ତ୍ରାତାସ୍ତି ଦୁର୍ମତେ । ଇତ୍ଯୁଦୀର୍ଯ ତତୋ ଵଜ୍ରୀ ଵଜ୍ରେଣ ଚାହନଦ୍ଦୃଢମ୍
'ତେଣୁ, ମୁଁ ବଜ୍ର ମାରି ତୁମକୁ ହତ୍ୟା କରିବି। ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, କିଏ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ?" ଏଭଳି କହି ବଜ୍ରଧାରୀ ତାକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଳି ମାଡ଼ିଲେ।'
ତେନାସ୍ଯ କଂଠେ ନୀଲତ୍ଵମଗାଦ୍ଵଜ୍ରଂ ଚ ଭସ୍ମତାଂ । ତତୋ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ତେଜସା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ
'ଏହାରେ ତାଙ୍କ ଗଳା ନୀଳ ହେଲା ଏବଂ ବଜ୍ର ରାଖ ହେଇଗଲା। ତାପରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦେହକୁ ଜଳାଇବା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୂର୍ଣଂ କୃତାଂଜଲିପୁଟୋଽଭଵତ୍ । ଇଂଦ୍ରଶ୍ଚଦଂଡଵଦ୍ଭୂମୌ କୃତ୍ଵା ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
'ଏହା ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି ତୁରନ୍ତ ହାତ ଜୋଡିଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡ଼ି ଷ୍ଟୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।'
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ- ନମୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ତ୍ର୍ଯଂବକାଯ କପର୍ଦିନେ । ତ୍ରିପୁରଘ୍ନାଯ ଶର୍ଵାଯ ନମୋଂଧକନିଷୂଦିନେ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—'ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରିନୟନ, ଜଟାଧାରୀ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ, ଶର୍ବ ଓ ଅନ୍ଧକାସୁର ଦଳନକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।'
ଵିରୂପାଯାତିରୂପାଯ ବହୁରୂପାଯ ଶଂଭଵେ । ଯଜ୍ଞଵିଧ୍ଵଂସକର୍ତ୍ରେ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ଫଲଦାଯିନେ
ଅନେକ ଆକୃତି ଓ ଅନାକୃତି ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଯଜ୍ଞକୁ ନାଶ କରିବା ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
କାଲାଂତକାଯ କାଲାଯ କାଲଭୋଗଧରାଯ ଚ । ନମୋ ବ୍ରହ୍ମଶିରୋହଂତ୍ରେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନମୋ ନମଃ
ଯିଏ କାଳର ମୃତ୍ୟୁ, ସେଇ କାଳ, କାଳର ଭୋଗକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନି ପୁନି ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଶଂଭୁଃ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଂ ଜଗାଦ ହ । ସଂହରନ୍ନଯନଜ୍ଵାଲଂ ତ୍ରିଲୋକୀଦହନକ୍ଷମାମ୍
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁ ତାହାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନି, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇପାରିଥାଏ, ସେଠାରୁ ହଟାଇଲେ।
ଵରଂ ଵରଯ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରୀତଃ ସ୍ତୁତ୍ଯାନଯା ତଵ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯଜୀଵଦାନେନ ଜୀଵତି ତ୍ଵଂ ପ୍ରଥାଂ ଵ୍ରଜ
ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।
ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ- ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଯାହୀଂଦ୍ରଂ ଶରଣାଗତମ୍ । ଅଗ୍ନିରେଷ ଶମଂ ଯାତୁ ଭାଲନେତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵଃ
ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଦେବତା, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ଭାଲରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି, ସେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ- ପୁନଃ ପ୍ରଵେଶମାଯାତି ଭାଲନେତ୍ରେ କଥଂ ତ୍ଵଯମ୍ । ଏନଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଦୂରେ ଯଥେଂଦ୍ରଂ ନୈଵ ପୀଡଯେତ୍
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯାହା ମୋର ଭାଲ ଚକ୍ଷୁରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, କିପରି ପୁନି ବାହାରିପାରିବ? ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଯାହାଫଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବ ନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ କରେ ଧୃତ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ଷିପଲ୍ଲଵଣାଂଭସି । ସୋଽପତତ୍ସିଂଧୁଗଂଗାଯାଃ ସାଗରସ୍ଯ ଚ ସଂଗମେ
ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ହାତରେ ଧରି, ଲବଣ ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହା ସିନ୍ଧୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ସାଗର ମିଳନ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଲା।
ତଦା ସ ବାଲରୂପତ୍ଵମଗାତ୍ତତ୍ର ରୁରୋଦ ଚ । ରୁଦତସ୍ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦେନ ପ୍ରାକଂପଦ୍ଧରଣୀ ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ଏହା ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ଓ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା; ତାହାର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିତ ହେଲା।
ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ସତ୍ଯଲୋକଶ୍ଚ ତତ୍ସ୍ଵନାଦ୍ବଧିରୀକୃତୌ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଯଯୌ ତତ୍ର କିମେତଦିତି ଵିସ୍ମିତଃ
ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସତ୍ୟଲୋକ ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ବିରାଟ ଧ୍ୱନିରେ ଅନ୍ଧା ହେଇଗଲା; ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, 'ଏହା କ'ଣ?' ବୋଲି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ତାଵତ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯୋତ୍ସଂଗେ ତଂ ବାଲଂ ସ ଦଦର୍ଶ ହ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣମାଯାଂତଂ ସମୁଦ୍ରୋଽପି କୃତାଂଜଲି
ସେଠାରେ ସାଗରର ଆଞ୍ଚଳରେ ସେ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସାଗର ମଧ୍ୟ ହାତ ଜୋଡ଼ିଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ବାଲଂ ତସ୍ଯୋତ୍ସଂଗେ ନ୍ଯଵେଶଯେତ୍ । ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କସ୍ଯାଯଂ ଶିଶୁରଦ୍ଭୁତଃ
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଶିଶୁକୁ ତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ବସାଇଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶିଶୁ କାହାର?'
ନିଶମ୍ଯେତି ଵଚୋ ଧାତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ସାଗରୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ଉଵାଚ- ସରିତ୍ପତେ କୁତୋ ଲବ୍ଧୋ ବାଲୋ ହ୍ଯେଷ ମହାବଲଃ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସାଗର ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ନଦୀମାନ୍ୟ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ କେଉଁଠୁ ମିଳିଲା?'
ଯସ୍ଯ ନାଦେନ ସଂତ୍ରସ୍ତା ଦେଵାସୁରମହୋରଗାଃ । ସମୁଦ୍ର ଉଵାଚ- ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସିଧୁଗଂଗାଯାଂ ଜାତୋଽଯଂ ମମ ପୁତ୍ରକଃ
ଯାହାର କାନ୍ଦିବା ଶବ୍ଦରେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମହାନାଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସାଗର କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଶିଶୁ ସିନ୍ଧୁ ଗଙ୍ଗାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ମୋର ପୁଅ।'
ଜାତକର୍ମାଦି ସଂସ୍କାରାନ୍କୁରୁଷ୍ଵାସ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଥଂ ଵଦତି ପାଥୋଧୌ ସ ବାଲଃ ସାଗରାତ୍ମଜଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କର, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ; ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି ସାଗର କହିବା ସମୟରେ, ସେ ଶିଶୁ, ସାଗରର ପୁଅ—
ବ୍ରହ୍ମାଣମଗ୍ରହୀତ୍କୂର୍ଚେ ଵିଧୁନ୍ଵଂତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଧୁନ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ କୂର୍ଚଂ ତୁ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମାଗମଜ୍ଜଲମ୍ । କଥଂଚିନ୍ମୁକ୍ତକୂର୍ଚୋଽଥ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚ ସାଗରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ପଣକୁ ଧରି, ପୁନିପୁନି ହଲାଇଲା; ହଲାଇବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରୁ ଜଳ ବାହାରିଲା; କିପରି ଦର୍ପଣକୁ ଛୁଡ଼ାଇ, ବ୍ରହ୍ମା ସାଗରକୁ କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଵିଧୃତଂ ଯସ୍ମାଦନେନୈତଜ୍ଜଲଂ ମମ । ତସ୍ମାଜ୍ଜଲଂଧର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ନାମ୍ନା ଭଵତ୍ଯସୌ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଧରାଯାଇଥିଲା, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଜଳନ୍ଧର ବୋଲି ନାମ ଦିଆଯିବ।'
ଅଧୁନୈଵୈଷ ତରୁଣଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରପାରଗଃ । ଅଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଵିନା ରୁଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏବେ ସେ ଯୁବକ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ; ରୁଦ୍ର ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ ହେବ।
ଯାତି ଯତ୍ର ସମୁଦ୍ଭୂତସ୍ତତ୍ରେଦାନୀଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏବେ ସେ ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାକୁ ଯିବ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶୁକ୍ରମାହୂଯ ରାଜ୍ଯେ ତଂ ଚାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ । ଆମଂତ୍ର୍ଯ ସରିତାଂ ନାଥଂ ବ୍ରହ୍ମାଂତର୍ଦ୍ଧାନମନ୍ଵଗାତ୍
ନାରଦ କହିଲେ — ଏହିପରି କହି, ସେ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି ଦେଲେ। ପରେ, ନଦୀମାନ୍ୟଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ତଦ୍ଦର୍ଶନୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନଃ ସାଗରସ୍ତଦା । କାଲନେମିସୁତାଂ ଵୃଂଦାଂ ତଦ୍ଭାର୍ଯାର୍ଥମଯାଚତ
ତାପରେ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଖିଲିଗଲା। ସେ କାଳନେମିଙ୍କ କନ୍ୟା ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ଚାହିଲେ।
ତେ କାଲନେମିପ୍ରମୁଖାସ୍ତତୋଽସୁରାସ୍ତସ୍ମୈ ସୁତାଂ ତାଂ ପ୍ରଦଦୁଃ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ । ସ ଚାପି ତାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯସୁହୃଦ୍ଵରାନ୍ଵଶୀ ଶଶାସ ଗାଂ ଶୁକ୍ରସହାଯଵାନ୍ବଲୀ
ତାପରେ, କାଳନେମିଙ୍କ ଆଦି ଅସୁରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ସମୁଦ୍ର, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମାସଂଵାଦେ ଜାଲଂଧରୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନଂନାମ ଷଣ୍ଣଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଜାଲନ୍ଧର ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଛଅନବେଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।