ଜଯିଷ୍ଯେ ତ୍ରିଦଶାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍। ହରିଷ୍ଯେ ପର୍ଵତସୁତାଂ ତଯା ମେଽପହୃତଂ ମନଃ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିବି; ମୁଁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବି, କାରଣ ମୋ ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହରାଯାଇଛି।'
ମଂତ୍ରିଣା ତସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାତଃ କନକସ୍ଯ ଵଧସ୍ସୁରୈଃ। ପରଭାର୍ଯାନୁରକ୍ତସ୍ଯ କୃତୋ ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ
ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମିଶି, କନକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ହନ୍ମି ଦେଵାନ୍ସଶଂକରାନ୍। ତଂ ହତ୍ଵା ଦାନଵଂ ଶକ୍ରୋ ଭଯାଦଂଧାସୁରସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ, ଶଙ୍କର ସହିତ, ମାରିଦେବି।' ଦାନବକୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅନ୍ଧକ ଦାନବକୁ ଦେଖି ପଳାଇଗଲେ।
ଜଗାମ ଶରଣାନ୍ଵେଷୀ କୈଲାସଂ ଶଂକରାଲଯଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଚଂଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧକୃତଶେଖରଂ
ସେ ଶରଣ ଖୋଜି, କୈଳାସ ପର୍ବତ, ଯାହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେର ମହାପ୍ରଭୁ, ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଭୀତୋ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ଧୃତସାହସ୍ରଲୋଚନଃ। ଅଭଯଂ ଦେହି ମେ ଦେଵ ଦାନଵାଦଂଧକାଦହଂ
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ବିନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: 'ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଅନ୍ଧକ ଦାନବରୁ ରକ୍ଷା କର, ମୋତେ ନିରାପଦ କର।'
ବିଭେମି ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଦ୍ଯ ମଯା ଯୁଧି ନିପାତିତଃ। ତଦ୍ଯାଵନ୍ନ ସ ଜାନାତି ହତଂ ପୁତ୍ରଂ ମହାସୁରଃ
'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ମାରିଦେଇଛି; ସେ ମହାଦାନବ ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପୂର୍ବରୁ—'
ତାଵତ୍ତତ୍ରସ୍ଥ ଏଵାଶୁ ହନ୍ଯତାଂ ମଦ୍ଭଯାଵହଃ। ସ୍ତ୍ରୀଲୌଲ୍ଯାଦ୍ଦାନଵଃ କ୍ରୂରଃ ପରଭାର୍ଯାପହାରକଃ
'ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ମୋ ପାଇଁ ଭୟ ଆଣେ, ତାକୁ ଏଖଣି ମାରାଯାଉ; ସେ ନିର୍ଦୟ ଦାନବ, ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଲୋଭରେ, ଅନ୍ୟର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଚୋରି କରେ।'
ସର୍ଵଥା ଘାତନୀଯସ୍ତେ ଭଵତା ସୁରସତ୍ତମ। ଶକ୍ରସ୍ଯୈଵଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶରଣ୍ଯଃ ଶଂକରସ୍ତଦା
'ଯେପରି ହେଉ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା, ଆପଣ ତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ।' ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରଣ ଶଙ୍କର ତାପରେ—
ଦଦାଵଭଯମେଵାସୌ ମା ଭୈରିତି ଶତକ୍ରତୋଃ। ଦତ୍ତାଭଯୋଥ କୈଲାସାଦାଜଗାମ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିରାପଦ କରିଦେଲେ, କହିଲେ, 'ଭୟ କରନିଅ, ହେ ଶତକ୍ରତୁ।' ଏପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସେ କୈଳାସରୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଲେ।
ଵୃତୋ ଭୂତଗଣୈରୀଶୋ ଵଧାର୍ଥମଂଧକସ୍ଯ ତୁ। କୃତ୍ଵା ରୂପଂ ମହାକାଯଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ସୁଭୈରଵଂ
ଭୂତଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଏଶ୍ୱର ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ସର୍ପୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ଧାଵଦ୍ଭିର୍ଭୀମଂ ଭୀମଭୁଜଂଗଵତ୍। ଜଟାସଟାଭିରାକାଶଂ ଫଣିରତ୍ନଶିଖାର୍ଚିଷା
ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସାପମାନେ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ବିଶାଳ ନାଗମାନେ ପରି, ତାଙ୍କର ଜଟା ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସାପମାନଙ୍କ ମଣିମୁଣ୍ଡର ଆଲୋକରେ ମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିତ ହେଲା।
ଦହନ୍ନତୀଵତେଜୋଭିଃ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ସଂକ୍ଷଯେ। ମୁଖୈର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂକୁରାଂକୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯେନ୍ଦୁକଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ତିବ୍ର ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା, ସମୟର ଶେଷର କାଳାଗ୍ନି ପରି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦାଢ଼ି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଆଲୋକରେ ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପାତାଲୋଦରରୂପାଭୈର୍ଭୈରଵାରାଵନାଦିଭିଃ। ଭୁଜୈରନେକସାହସ୍ରୈର୍ବହୁଶସ୍ତ୍ରକୃତଗ୍ରହଃ
ପାତାଳର ଗଭୀରତା ପରି ରୂପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭୈରବ ଓ ଅରାବ ଭଳି ଗର୍ଜନା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ହଜାର ହାତରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ବହ୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯୈ ରଣେ ଘୋରନିନାଦିଭିଃ। ସିଂହଚର୍ମପରୀଧାନଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରତ୍ଵଗୁତ୍ତରୀଯକଂ
ଅନେକ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ସିଂହଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ବାଘ ଚର୍ମ ଉପରେ ଓଢ଼ିଥିଲେ।
ଗଜାଜିନକୃତାଟୋପଂ ପତଦ୍ଭୃଂଗରଵାକୁଲଂ। ଈଦୃଗ୍ରୂପଂ ଵିଧାଯେଶୋ ଦନୁଦୈତ୍ଯଭଯାଵହଂ
ପ୍ରଭୁ ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଅଵାତରନ୍ମହୀଂ ଭୀମୋ ଦନୂନାଂ କ୍ଷଯକାରକଃ। ଅଂଧାସୁରୋପି ଦନୁଜଃ ପୁତ୍ରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହତଂ ଯୁଧି
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବନାଶକ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ଧ ଅସୁର, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ—
କ୍ରୋଧେନ ତମସାଵିଷ୍ଟୋ ରଣତୂର୍ଯାଣ୍ଯଚୋଦଯତ୍। ସଂହତ୍ଯାଵହିତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ତେ ତ୍ରିଦଶାଃ ସ୍ଥିତାଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଓ ତୁରୀ ରବ ଶୁଣାଇବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ରଥଵାରଣଯୁକ୍ତଯା। ତେ ଦେଵା ଦାନଵାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାହଵକୃତାଦରାନ୍
ବଡ଼ ସେନା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଆଦର ସହିତ ତାଲି ଦେଲେ।
ଵ୍ଯପଯାତତନୁତ୍ରାଣାଃ ଶଂଭୁଂ ଶରଣମନ୍ଵଯୁଃ। ମା ଭୈରିତି ଚ ତାନ୍ଦେଵୋ ଦେଵାନୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ହାଲୁକା କବଚ ଛାଡ଼ି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତିନି ଆଖିଁ ଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ଗୃହୀତ୍ଵା ଶୂଲମାତିଷ୍ଠଦ୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରଵଧରୋ ରୁଷା। ଅଂଧକେନାଥ ରୁଷ୍ଟେନ ଶତକୋଟିଶରୈର୍ଗଣାଃ
ତିନି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ଖୋଲି, ଶିବ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ। ଏହିବେଳେ ଅନ୍ଧକ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, କୋଟି କୋଟି ବାଣ ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ନିହତାଶ୍ଚାପି ଦେଵାନାଂ ବହୂନାମେକତାକୃତାଂ। ସସ୍ଫୁଲିଂଗାର୍ଚିଷୋ ଵହ୍ନେର୍ମୁଂଚମାନଃ ପିନାକଧୃକ୍
ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନେକ ଦେବତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ପିନାକ ଧାରୀ ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଭଳି ତିନ୍ତିରା ଓ ଆଗୁନ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ଶରୈଃ ସମାଵୃତଂ ଚକ୍ରେ ଅଂଧକଂ ରଥଗଂ ତତଃ। ଦନୁନାଥୋ ରଥସ୍ଥୋଥ ଶିଥିଲଃ ଶିଥିଲାଯୁଧଃ
ତାପରେ ଶିବ ତୀର ଝଡ଼ରେ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ, ଯିଏ ରଥ ଉପରେ ଥିଲେ, ଢାକି ଦେଲେ। ଦାନବମାନେଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବିକଳ ହୋଇଗଲା।
ନିମଂତ୍ର୍ଯ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ ଯୋଦ୍ଧୁମୁପଚକ୍ରମେ। ବହୁଧା ତଦ୍ବଲଂ ଭଗ୍ନଂ ଵିଵିଧାଯୁଧଯୋଧିଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଡାକି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ବୀରମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଯୁଧି ଵୀରୈର୍ହତଂ ଦେଵୈଃ ସ୍ଥାଣୁନା ସଖ୍ଯମାଶ୍ରିତୈଃ। ଦାନଵଶ୍ଚାଂଧକଃ ସୈନ୍ଯଂ ଭିନ୍ନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତଂ ସୁରୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦେବତାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ସହ ମିଶି, ବୀର ଦାନବମାନେକୁ ବଧ କଲେ। ଅନ୍ଧକ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ସେନା ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ମହେଶେନ ନିରୁଦ୍ଧଂ ବାଣକୋଟିଭିଃ। ଵିହ୍ଵଲୀଭୂତଦେହୋସୌ ଧୈର୍ଯମାଲଂବ୍ଯ କେଵଲମ୍
ତାଙ୍କୁ ମହେଶ୍ୱର ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ। ଦେହ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ନିଜ ସାହସରେ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
ପିନାକଂ ଚୈଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଗୃହ୍ଯ ରୁଦ୍ରମତାଡଯତ୍। ପିନାକସ୍ଯାଭିଘାତେନ ରୁଦ୍ରୋ ଭୂମିମଥାଗମତ୍
ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପିନାକ ଧରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ପିନାକ ର ଘାଉରେ ରୁଦ୍ର ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ।
ଭୂମୌ ନିପାତିତେ ଦେଵେ ଚଲିତଂ ଭୁଵନତ୍ରଯଂ। ତତ୍ଯଜୁଃ ସାଗରା ଵେଲାଂ ପର୍ଵତାଃ ଶିଖରାଣି ଚ
ଦେବତା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ସହିତ, ତିନି ଲୋକ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ସମୁଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର କୂଳ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ପାହାଡ଼ମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଖର ଛାଡ଼ିଲେ।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵିଯୋଗୀନି ଜଗ୍ମୁର୍ମୁକ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ। ପତିତେ ଭୁଵି ଦେଵେଶେ ଅଂଧକୋ ଗଦଯା ପୁନଃ
ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଆକାଶରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ଅନେକ ଭାଗରେ ଖସିପଡ଼ିଲେ। ଦେବତାମାନେଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ଧକ ପୁଣି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଜଘାନ ରୁଷିତୋ ନାଗଂ ହତ୍ଵା ତଂ ପାତଯଦ୍ଭୁଵି। ଶିଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନାଗରାଜଃ ପ୍ରପଲାଯ୍ଯାନ୍ଯତୋ ଗତଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ନାଗକୁ ଆଘାତ କଲେ। ମାରି ଦେଇ, ତାକୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ନାଗରାଜ ଭୟରେ ଅନ୍ୟଠାରେ ପଳାଇଗଲେ।
ମୁହୂର୍ତ୍ତାଚ୍ଚେତନାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଉତ୍ଥିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ପରଶୁଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦାନଵଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି
କିଛି ସମୟ ପରେ, ପୁନଃ ଜ୍ଞାନ ଫେରି, ପରମେଶ୍ୱର ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦିବ୍ୟ ପରଶୁ ଧରି, ସେ ଦାନବକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।