କ୍ଷୀରୋଦସ୍ଯୋତ୍ତରଂ କୂଲଂ ଜଗାମ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ। ନାରସିଂହଂ ଵପୁର୍ଦେଵଃ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ସୁଦୀପ୍ତିମାନ୍
ହରି, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ଗଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ନରସିଂହ ରୂପ ଛାଡ଼ିଦେଇ।
ପୌରାଣଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଯଯୌ ଗରଡଧ୍ଵଜଃ। ଅଷ୍ଟଚକ୍ରେଣ ଯାନେନ ଭୂତିଯୁକ୍ତେନ ଭାସ୍ଵତା
ପୁରାତନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ, ଆଠଟି ଚକ୍ର ଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଉଜ୍ୱଳ ଶୋଭା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତପ୍ରକୃତିର୍ଦେଵଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଗତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ଭଗବାନ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
ଶ୍ରୀ ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ-। ନରସିଂହସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତ୍ଵଯେରିତଂ। ତଥା ଭଵସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଭୈରଵସ୍ଯାଭିଧୀଯତାମ୍
ଶ୍ରୀ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— 'ତୁମେ ନରସିଂହଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ କହିଛ; ଏବେ ଭବ, ଭୈରବଙ୍କର ମହିମା ବିଷୟରେ କହ।'
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତସ୍ଯାପି ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ କର୍ମ ଚୋତ୍ତମଂ। ଆସୀଦ୍ଦୈତ୍ଯୋଂଧକୋ ନାମ ଭିନ୍ନାଂଜନଚଯୋପମଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— 'ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଅନ୍ଧକ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କାଜଳ ମେଘ ପରି କଳା।'
ତପସା ମହତା ଯୁକ୍ତୋ ହ୍ଯଵଧ୍ଯସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ସ କଦାଚିନ୍ମହାଦେଵଂ ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହିତଂ ଵିଭୁଂ
ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ତାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ଥିଲେ; ଏକଥର ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
କ୍ରୀଡମାନଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ତୁଂ ଦେଵୀଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ। ଏତାଂ ଦେଵୀଂ ହରାମ୍ଯଦ୍ଯ ଵିଯୋଗେ ମୃତ୍ଯୁମେଷ୍ଯତି
ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଠାନିଲେ। 'ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନେଇଯିବି; ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଅଲଗା କରାଯାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।'
ତତଃ ସ୍ଥିରା ଭଵିତ୍ରୀ ମେ ଭାର୍ଯୈଷା ଲୋକସୁଂଦରୀ। ବିବୌଷ୍ଠଂ ଚାରୁଵଦନଂ ଚାରୁକାଂତତରଂ ମୁଖଂ
ଏହି ଅଟୁଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମହିଳା ଏବେ ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ହେବେ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ରୂପବତୀ କେହି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଓଠ ଓ ମୁହଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ସୁନ୍ଦର।
ଯଦ୍ଯେଷା ନ ଭଵେଦ୍ଭାର୍ଯା ଜୀଵିତେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଏତାଂ ମତିମଥାସ୍ଥାଯ ମଂତ୍ରିଭିଃ ସହ ମଂତ୍ର୍ଯ ଚ
ଯଦି ସେ ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ହେବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ଜୀବନର କଣ ଅର୍ଥ? ଏଭଳି ଭାବନାକୁ ମନରେ ଧରି, ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଚକ୍ରେ ଯୋଗଂ ସସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସେନାପତିମଭାଷତ। ଆନଯସ୍ଵ ରଥଂ ମହ୍ଯଂ ଜୈତ୍ରଂ ଦେଵନିପାତନମ୍
ସେ ସେନା ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ ଏବଂ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ ମୋର ବିଜୟରଥ ଆଣ; ଏହି ରଥ ଦେବତାମାନେକୁ ମାନ୍ୟ କରେ।'
ଜଯିଷ୍ଯେ ତ୍ରିଦଶାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରପୁରୋଗମାନ୍। ହରିଷ୍ଯେ ପର୍ଵତସୁତାଂ ତଯା ମେଽପହୃତଂ ମନଃ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଆଦି ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିବି; ମୁଁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବି, କାରଣ ମୋ ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହରାଯାଇଛି।'
ମଂତ୍ରିଣା ତସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାତଃ କନକସ୍ଯ ଵଧସ୍ସୁରୈଃ। ପରଭାର୍ଯାନୁରକ୍ତସ୍ଯ କୃତୋ ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ
ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମିଶି, କନକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ହନ୍ମି ଦେଵାନ୍ସଶଂକରାନ୍। ତଂ ହତ୍ଵା ଦାନଵଂ ଶକ୍ରୋ ଭଯାଦଂଧାସୁରସ୍ଯ ଚ
ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ, ଶଙ୍କର ସହିତ, ମାରିଦେବି।' ଦାନବକୁ ମାରିଦେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅନ୍ଧକ ଦାନବକୁ ଦେଖି ପଳାଇଗଲେ।
ଜଗାମ ଶରଣାନ୍ଵେଷୀ କୈଲାସଂ ଶଂକରାଲଯଂ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଚଂଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧକୃତଶେଖରଂ
ସେ ଶରଣ ଖୋଜି, କୈଳାସ ପର୍ବତ, ଯାହା ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେର ମହାପ୍ରଭୁ, ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଭୀତୋ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ଧୃତସାହସ୍ରଲୋଚନଃ। ଅଭଯଂ ଦେହି ମେ ଦେଵ ଦାନଵାଦଂଧକାଦହଂ
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେ ବିନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: 'ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଅନ୍ଧକ ଦାନବରୁ ରକ୍ଷା କର, ମୋତେ ନିରାପଦ କର।'
ବିଭେମି ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଦ୍ଯ ମଯା ଯୁଧି ନିପାତିତଃ। ତଦ୍ଯାଵନ୍ନ ସ ଜାନାତି ହତଂ ପୁତ୍ରଂ ମହାସୁରଃ
'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ମାରିଦେଇଛି; ସେ ମହାଦାନବ ତାଙ୍କ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପୂର୍ବରୁ—'
ତାଵତ୍ତତ୍ରସ୍ଥ ଏଵାଶୁ ହନ୍ଯତାଂ ମଦ୍ଭଯାଵହଃ। ସ୍ତ୍ରୀଲୌଲ୍ଯାଦ୍ଦାନଵଃ କ୍ରୂରଃ ପରଭାର୍ଯାପହାରକଃ
'ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ମୋ ପାଇଁ ଭୟ ଆଣେ, ତାକୁ ଏଖଣି ମାରାଯାଉ; ସେ ନିର୍ଦୟ ଦାନବ, ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଲୋଭରେ, ଅନ୍ୟର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ଚୋରି କରେ।'
ସର୍ଵଥା ଘାତନୀଯସ୍ତେ ଭଵତା ସୁରସତ୍ତମ। ଶକ୍ରସ୍ଯୈଵଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶରଣ୍ଯଃ ଶଂକରସ୍ତଦା
'ଯେପରି ହେଉ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା, ଆପଣ ତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ।' ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରଣ ଶଙ୍କର ତାପରେ—
ଦଦାଵଭଯମେଵାସୌ ମା ଭୈରିତି ଶତକ୍ରତୋଃ। ଦତ୍ତାଭଯୋଥ କୈଲାସାଦାଜଗାମ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିରାପଦ କରିଦେଲେ, କହିଲେ, 'ଭୟ କରନିଅ, ହେ ଶତକ୍ରତୁ।' ଏପରି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସେ କୈଳାସରୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଲେ।
ଵୃତୋ ଭୂତଗଣୈରୀଶୋ ଵଧାର୍ଥମଂଧକସ୍ଯ ତୁ। କୃତ୍ଵା ରୂପଂ ମହାକାଯଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ସୁଭୈରଵଂ
ଭୂତଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି, ଏଶ୍ୱର ଅନ୍ଧକଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ସର୍ପୈର୍ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ଧାଵଦ୍ଭିର୍ଭୀମଂ ଭୀମଭୁଜଂଗଵତ୍। ଜଟାସଟାଭିରାକାଶଂ ଫଣିରତ୍ନଶିଖାର୍ଚିଷା
ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସାପମାନେ ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ବିଶାଳ ନାଗମାନେ ପରି, ତାଙ୍କର ଜଟା ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସାପମାନଙ୍କ ମଣିମୁଣ୍ଡର ଆଲୋକରେ ମୁଣ୍ଡ ଶୋଭିତ ହେଲା।
ଦହନ୍ନତୀଵତେଜୋଭିଃ କାଲାଗ୍ନିରିଵ ସଂକ୍ଷଯେ। ମୁଖୈର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂକୁରାଂକୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିତୀଯେନ୍ଦୁକଲୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ
ତିବ୍ର ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା, ସମୟର ଶେଷର କାଳାଗ୍ନି ପରି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଦାଢ଼ି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଆଲୋକରେ ଭୟଜନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପାତାଲୋଦରରୂପାଭୈର୍ଭୈରଵାରାଵନାଦିଭିଃ। ଭୁଜୈରନେକସାହସ୍ରୈର୍ବହୁଶସ୍ତ୍ରକୃତଗ୍ରହଃ
ପାତାଳର ଗଭୀରତା ପରି ରୂପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭୈରବ ଓ ଅରାବ ଭଳି ଗର୍ଜନା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଅନେକ ହଜାର ହାତରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ବହ୍ଵାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯୈ ରଣେ ଘୋରନିନାଦିଭିଃ। ସିଂହଚର୍ମପରୀଧାନଂ ଵ୍ଯାଘ୍ରତ୍ଵଗୁତ୍ତରୀଯକଂ
ଅନେକ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ସିଂହଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ବାଘ ଚର୍ମ ଉପରେ ଓଢ଼ିଥିଲେ।
ଗଜାଜିନକୃତାଟୋପଂ ପତଦ୍ଭୃଂଗରଵାକୁଲଂ। ଈଦୃଗ୍ରୂପଂ ଵିଧାଯେଶୋ ଦନୁଦୈତ୍ଯଭଯାଵହଂ
ପ୍ରଭୁ ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ଅଵାତରନ୍ମହୀଂ ଭୀମୋ ଦନୂନାଂ କ୍ଷଯକାରକଃ। ଅଂଧାସୁରୋପି ଦନୁଜଃ ପୁତ୍ରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହତଂ ଯୁଧି
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବନାଶକ ଭୂମିକୁ ଅବତରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ଧ ଅସୁର, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ—
କ୍ରୋଧେନ ତମସାଵିଷ୍ଟୋ ରଣତୂର୍ଯାଣ୍ଯଚୋଦଯତ୍। ସଂହତ୍ଯାଵହିତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ର ତେ ତ୍ରିଦଶାଃ ସ୍ଥିତାଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ଓ ତୁରୀ ରବ ଶୁଣାଇବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମହତ୍ଯା ସେନଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ରଥଵାରଣଯୁକ୍ତଯା। ତେ ଦେଵା ଦାନଵାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାହଵକୃତାଦରାନ୍
ବଡ଼ ସେନା, ରଥ ଓ ହାତୀ ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଆଦର ସହିତ ତାଲି ଦେଲେ।
ଵ୍ଯପଯାତତନୁତ୍ରାଣାଃ ଶଂଭୁଂ ଶରଣମନ୍ଵଯୁଃ। ମା ଭୈରିତି ଚ ତାନ୍ଦେଵୋ ଦେଵାନୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ହାଲୁକା କବଚ ଛାଡ଼ି, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତିନି ଆଖିଁ ଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'
ଗୃହୀତ୍ଵା ଶୂଲମାତିଷ୍ଠଦ୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରଵଧରୋ ରୁଷା। ଅଂଧକେନାଥ ରୁଷ୍ଟେନ ଶତକୋଟିଶରୈର୍ଗଣାଃ
ତିନି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ଖୋଲି, ଶିବ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ। ଏହିବେଳେ ଅନ୍ଧକ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, କୋଟି କୋଟି ବାଣ ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।