ସ୍କଂଦୋଥ ଵଦନାଦ୍ଵହ୍ନେଃ ଶୁଭ୍ରାତ୍ଷଡ୍ଵଦନୋରିହା। କୃତ୍ତିକାସଲିଲାଦେଵ ଶାଖାଭିଃ ସଵିଶେଷତଃ
ସ୍କନ୍ଦ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଏଠାରେ ଛଅଟି ମୁହଁ ଥିଲେ, ବିଶେଷ କରି କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କ ଜଳରୁ ଶାଖାମାନେ ସହିତ।
ଶାଖାଃ ଶିଵାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ଷଟ୍ସୁଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ଵିସ୍ତୃତାଃ। ଯତସ୍ତତୋ ଵିଶାଖୋସୌ ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେଷୁ ଷଣ୍ମୁଖଃ
ଏହି ଶାଖାମାନେ ଶିବା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଛଅଟି ମୁହଁରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ବିଶାଖ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ ନାମରେ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ସ୍କଂଦୋ ଵିଶାଖଃ ଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରଃ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ପକ୍ଷେ ଚୈତ୍ରସ୍ଯ ବହୁଲେ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ମହାବଲୌ
ସ୍କନ୍ଦ, ବିଶାଖ, ଷଡ୍ମୁଖ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ — ସେ ବିଶ୍ରୁତ। ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀରେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇଜଣ।
ସଂଭୂତାଵର୍କସଦୃଶୌ ଵିଶାଲେ ଶରକାନନେ। ସିତେ ପକ୍ଷେ ତୁ ପଂଚମ୍ଯାଂ ତଥୈତୌ ପାଵକାନଲୌ
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବିଶାଳ ଶରକାନନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀରେ, ଏହି ଦୁଇ ଅଗ୍ନିଜନ୍ମା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
ବାଲକାଭ୍ଯାଂ ଚକାରୈକଂ ସଂଧ୍ଯାଯାମେଵ ଭୂତଯେ। ତସ୍ଯାମେଵ ତତଃ ଷଷ୍ଠ୍ଯାମଭିଷିକ୍ତୋ ଗୁହଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁ ସହିତ, ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନିମିତ୍ତେ ଏକତ୍ର କଲେ। ତାପରେ, ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଗୁହ ନାୟକଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା।
ସର୍ଵୈରମରସଂଘାତୈର୍ବ୍ରହ୍ମୋପେଂଦ୍ରେଂଦ୍ର ଭାସ୍କରୈଃ। ଗଂଧମାଲ୍ଯୈଃ ଶୁଭୈର୍ଧୂପୈସ୍ତଥା କ୍ରୀଡନକୈରପି
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ — ବ୍ରହ୍ମା, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାସ୍କର — ସୁଗନ୍ଧ ମାଳା, ଶୁଭ ଧୂପ ଏବଂ ଖେଳନା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଛତ୍ରୈଶ୍ଚାମରଜାଲୈଶ୍ଚ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଲେପନୈଃ। ଅଭିଷିକ୍ତୋ ଵିଧାନେନ ଯଥାଵତ୍ଷଣ୍ମୁଖଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଛତା, ଚାମର, ମାଳା, ଭୂଷଣ ଓ ଶୁଭ୍ର ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥିକ ରୀତିରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଷଣ୍ମୁଖ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।
ସୁତାମସ୍ମୈ ଦଦୌ ଶକ୍ରୋ ଦେଵସେନେତି ଵିଶ୍ରୁତାମ୍। ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଶୋ ଦଦୌ ଵିଷ୍ଣୁରଥାଯୁଧମ୍1.44.
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବସେନାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ, ଯିଏ ଦେବସେନା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦେବଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଯକ୍ଷାଣାଂ ଦଶଲକ୍ଷାଣି ଦଦାଵସ୍ଯ ଧନାଧିପଃ। ଦଦୌ ହୁତାଶନସ୍ତେଜୋ ଦଦୌ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵାହନମ୍
ଧନର ଅଧିପତି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯକ୍ଷ ଦେଲେ; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଲେ, ଓ ବାୟୁ ତାଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଦେଲେ।
ଦଦୌ କ୍ରୀଡନକଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା କୁକ୍କୁଟଂ କାମରୂପିଣମ୍। ଏଵଂ ସୁରାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ପରିଵାରମନନ୍ତକମ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଖେଳନା ଦେଲେ, ଯାହା ଏକ କୁକୁଡ଼ା ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରେ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ପରିବାର ଦେଲେ।
ଦଦୁର୍ମୁଦିତଚେତସ୍କାଃ ସ୍କଂଦାଯାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସେ। ଜାନୁଭ୍ଯାମଵନୌ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସୁରସଂଘାସ୍ତମସ୍ତୁଵନ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ସ୍କନ୍ଦକୁ ଦେଲେ; ପରେ ଜମିଉପରେ ଗୁଡ଼ିଯାଇ, ଦେବତାମଣ୍ଡଳୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଵରଦଂ ଷଣ୍ମୁଖଂ ମୁଖ୍ଯଶଃ ସୁରାଃ। ଦେଵା ଊଚୁଃ-। ନମଃ କୁମାରାଯ ମହାପ୍ରଭାଯ ସ୍କଂଦାଯ ଚାସ୍କଂଦିତଦାନଵାଯ
ଏହି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ଦାନଦାତା ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ଓ କୁମାର, ମହାପ୍ରଭା, ସ୍କନ୍ଦ, ଅକ୍ଷୟ ଦାନବଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'
ନଵାର୍କବିଂବପ୍ରତିମପ୍ରଭାଵ ନମୋସ୍ତୁ ଗୁହ୍ଯାଯ ଗୁହାଯ ତୁଭ୍ଯମ୍। ନମୋସ୍ତୁ ତେ ଲୋକଭଯାପହାଯ ନମୋସ୍ତୁ ତେ ଲୋକକୃପାପରାଯ
ନବ ଆର୍କର ଆକାର ପରି ତୁମର ତେଜ ଅଛି; ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଗୁହା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ଜଗତର ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା, ତୁମେ ଜଗତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କୃପାଶୀଳ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋ ଵିଶାଲାମଲଲୋଚନାଯ ନମୋ ଵିଶାଖାଯ ମହାଵ୍ରତାଯ। ନମୋ ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ରଣୋତ୍କଟାଯ ନମୋ ମଯୂରୋଜ୍ଜ୍ଵଲଵାହନାଯ
ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ବିଶାଖ ଏବଂ ମହାବ୍ରତୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ତୁମକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର। ମୟୂର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗାଡ଼ି ଉପରେ ବସିଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନମୋସ୍ତୁ କେଯୂରଧରାଯ ତୁଭ୍ଯଂ ନମୋ ଧୃତୋଦଗ୍ରପତାକିନେ ତେ। ନମଃ ପ୍ରଭାଵପ୍ରଣତାଯ ତେସ୍ତୁ ନମୋଽସ୍ତୁ ଘଂଟାଧରଧୈର୍ଯଶାଲିନେ
କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଉତ୍ତୋଳିତ ପତାକା ଧାରଣ କରିଥିବା, ତୁମେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବରେ ନମନ କରାଯାଏ, ଘଣ୍ଟା ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
କୁମାର ଉଵାଚ-। କଂ ଵଃ କାମଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଭଵଂତୋ ବ୍ରୂତନିର୍ଵୃତାଃ। ଯଦ୍ଯପ୍ଯ ସାଧ୍ଯଂ କୃତ୍ଯଂ ନୋ ହୃଦଯେ ଚିଂତିତଂ ଚିରମ୍
କୁମାର କହିଲେ— 'ତୁମେ କଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କହ। ଯଦିଓ କାର୍ଯ୍ୟ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତିତ ଅଛି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ସୁରାସ୍ତେନ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରଣତମୌଲଯଃ। ସର୍ଵ ଏଵ ମହାତ୍ମାନଂ ଗୁହଂ ମୁଦିତମାନସାଃ
ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଶିର ନମାଇ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ, ମହାତ୍ମା ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ତାରକୋ ନାମ ସର୍ଵାମରକୁଲାଂତକୃତ୍। ବଲଵାନ୍ଦୁର୍ଜଯସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ଦୁରାଚାରୋତିକୋପନଃ
ଏକ ଦାନବ ରାଜା ତାରକ ନାମରେ ଅଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତା କୁଳକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଜୟ, ଭୟଙ୍କର, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ ଅତି କ୍ରୋଧୀ।
ତମେଵ ଜହି ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଦୈତ୍ଯଂ ସର୍ଵଵିନାଶନମ୍। ଉପସ୍ଥିତଃ କୃତ୍ଯଶେଷୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ଚ ଭଯାଵହଃ
ସେ ଦୁର୍ଜୟ ଦାନବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର। ସେ ଆମର ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ ଓ ଆମ ପାଇଁ ଭୟର ଉତ୍ସ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚୋଗ୍ରୋ ହ୍ଯଵଧ୍ଯୋ ଦେଵତାଗଣୈଃ। ଯଜ୍ଞଘ୍ନଃ ପାପକର୍ମା ଵୈ ଯେନ ବ୍ରହ୍ମାପି ତାପିତଃ
ଏହି ଅଗ୍ର ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେନି; ସେ ଯଜ୍ଞ ନଶ୍ଟ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲା।
ଏତୌ ହରସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତାଵକଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାମରପଦାନୁଗଃ
ଏହି ଦୁଇ ଦାନବକୁ ନଶ୍ଟ କର, ତୁମର ଭଲ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେଉ। ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' କହି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ଯାଇଲେ।
ଜଗାମ ଜଗତାଂନାଥସ୍ତୂଯମାନୋମରେଶ୍ଵରୈଃ। ତାରକସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ଜଗତାଂ କଂଟକସ୍ଯ ଚ
ଜଗତର ନାଥ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା, ତାରକ ଓ ଜଗତର କଣ୍ଟକକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ।
ତତଶ୍ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶକ୍ରୋ ଗୂଢସମାଶ୍ରଯଃ। ଦୂତଂ ଦାନଵସିଂହସ୍ଯ ପରୁଷାକ୍ଷରଵାଦିନମ୍
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୁପ୍ତ ରହି, ଦାନବସିଂହଙ୍କୁ ଏକ ଦୂତ ପଠାଇଲେ, ଯିଏ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଥାଏ।
ସ ତୁ ଗତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ଦୈତ୍ଯମଭଯୋ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍। ଦୂତ ଉଵାଚ। ଶକ୍ରସ୍ତ୍ଵାମାହ ଦେଵେଶୋ ଦୈତ୍ଯକେତୁଂ ଦିଵସ୍ପତିଃ
ସେ ଦୂତ ଯାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦାନବକୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ। ଦୂତ କହିଲେ— 'ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନେର ପ୍ରଭୁ, ଦାନବଙ୍କର ପତାକା, ଦିବସ୍ପତି, ତୁମକୁ କହୁଛନ୍ତି।'
ତାରକାସୁର ତଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ଘଟଯସ୍ଵ ଯଥେଚ୍ଛଯା। ଯଜ୍ଜଗଜ୍ଜ୍ଵଲନୋଦ୍ଦୀପ୍ତଂ କିଲ୍ବିଷଂ ଚ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ତାରକାସୁର, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କାମ କର। ତୁମେ ଯେତେ ଅପରାଧ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅଗ୍ନିପରି ଜଳିଉଠିଛି, ସେସବୁ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।
ତସ୍ଯାହଂ ସାଦକସ୍ତେଦ୍ଯ ରାଜାସ୍ମି ଭୁଵନତ୍ରଯେ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦଦ୍ଭୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ମୋ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛି ଏବଂ ଆଜି ତିନି ଭୁବନର ରାଜା ହେବାକୁ ପାଇଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଗରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରିଦେଲା।
ଉଵାଚ ଦୂତଂ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନଷ୍ଟପ୍ରାଯଵିଭୂତିକଃ। ତାରକ ଉଵାଚ-। ଦୃଷ୍ଟଂ ତେ ପୌରୁଷଂ ଶକ୍ର ଶତଶୋଥ ମହାରଣେ
ଅସତ୍ ହୃଦୟ ଓ ପ୍ରାୟ ଶ୍ରୀହୀନ ତାରକାସୁର ଦୂତଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରତାପ ଶତଶଃ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିଛି।'
ନିସ୍ତ୍ରପତ୍ଵାନ୍ନ ତେ ଶାଂତିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ଶକ୍ର ଦୁର୍ମତେ। ଏଵମୁକ୍ତେ ଗତେ ଦୂତେ ଚିଂତଯାମାସ ଦାନଵଃ
'ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ହେବାରୁ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପାଖରେ କେବେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।' ଏପରି କହି ଦୂତ ଚାଲିଗଲା, ତାପରେ ଦାନବ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ନାଲବ୍ଧସଂଶ୍ରଯଃ ଶକ୍ରୋ ଵକ୍ତୁମେଵମିହାର୍ହତି। ଜାତଃ ସ୍କଂଦୋଧୁନା ଶକ୍ରାଜ୍ଜ୍ଞାଯତେ ସମୁପାଶ୍ରଯାତ୍
'ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲେ, ସେ ଏଠାରେ ଏପରି କଥା କହିପାରିବେନି। ବରଂ, ଏବେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ରୟ ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ।'
ନିମିତ୍ତୌଘାଂସ୍ତଦା ଦୁଷ୍ଟାନ୍ସୋପଶ୍ଯନ୍ନାଶଵେଦିନଃ। ପାଂସୁଵର୍ଷମସୃକ୍ପାତଂ ଗଗନାଦଵନୀତଲେ
ତାପରେ ସେ ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନାଶର ଚିହ୍ନ। ଆକାଶରୁ ଧୂଳି ଓ ରକ୍ତର ବର୍ଷା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।