ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପକ୍ଷିରଂଧ୍ରେଣ ଶୁକରୂପୀ ହୁତାଶନଃ। ଦଦର୍ଶ ଶଯନେ ସର୍ଵଂ ରତୌ ଗିରିଜଯା ସହ
ଅଗ୍ନି ଶୁଆ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପକ୍ଷୀର ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ—ଶିବ ଗିରିଜା ସହ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି।
ଦଦର୍ଶ ତଂ ଚ ଦେଵେଶୋ ହୁତାଶଂ ଶୁକରୂପିଣଂ। ତମୁଵାଚ ମହାଦେଵଃ କିଂଚିତ୍କୋପସମନ୍ଵିତଃ
ଦେବମାନଙ୍କର ନାୟକ ଶିବ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶୁଆ ରୂପରେ ଦେଖି, କିଛି କ୍ରୋଧ ସହ ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ। ନିଷିକ୍ତମର୍ଧଂ ଦେଵ୍ଯାଂ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଶୁକଵିଗ୍ରହ। ଲଜ୍ଜଯା ଵିରତିଶ୍ଚାସ୍ଯ ତ୍ଵମର୍ଧଂ ପିବ ପାଵକ
ଶିବ କହିଲେ—'ମୋର ଅର୍ଦ୍ଧ ଶୁକ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ଏହି ଶୁଆ ରୂପରେ ଅଛି। ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ବାକି ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି; ତୁମେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହାକୁ ପିଉ।'
ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଵିଘ୍ନଂ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵହ୍ନିରପିବଦ୍ଵୀର୍ଯମାହିତଂ
'ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଏହାର ଫଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେବ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଅଗ୍ନି ହାତ ଜୋଡି ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁକ୍ର ପିଇଲେ।
ତେନାପ୍ଲୁତାସ୍ତତୋ ଦେଵାସ୍ତନ୍ମୁଖା ଋଭଵୋ ଯତଃ। ଵିପାଟ୍ଯ ଜଠରଂ ତେଷାଂ ଵୀର୍ଯଂ ମାହେଶ୍ଵରଂ ତତଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଋଭୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଜଠର ଫାଟି, ମହାଦେବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୁକ୍ର ବାହାରିଲା।
ନିଷ୍କ୍ରାଂତଂ ତପ୍ତହେମାଭଂ ଵିତତେ ଶଂକରାଶ୍ରମେ। ତସ୍ମିନ୍ସରୋ ମହଜ୍ଜାତଂ ଵିମଲଂ ବହୁଯୋଜନଂ
ସେହି ଶୁକ୍ର ତପ୍ତ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ବିସ୍ତୃତ ଶଂକରଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାହାରିଲା; ସେଠାରେ ବଡ଼, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ବହୁ ଯୋଜନା ଆୟତନର ଏକ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲହେମକମଲଂ ନାନାଵିହଗନାଦିତମ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସରୋ ଦେଵୀ ଜାତଂ ହେମମହାଂବୁଜମ୍
ଫୁଲିଥିବା ସୁନା ଗୋଲାପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକାଣିରେ ମୁଖରିତ ସେହି ହ୍ରଦ ବିଷୟରେ ଦେବୀ ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ସୁନା ଗୋଲାପ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ଜଗାମ କୌତୁକାଵିଷ୍ଟା ତତ୍ସରଃ କନକାଂବୁଜମ୍। ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ଜଲକ୍ରୀଡାଂ ତଦବ୍ଜକୃତଶେଖରା
କୌତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ, ଦେବୀ ସେହି ସୁନା ଗୋଲାପ ହ୍ରଦକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରି, ସେହି ଗୋଲାପ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟା ତତସ୍ତସ୍ଯ ତୀରେ ଦେଵୀ ସଖୀଵୃତା। ପାତୁକାମା ଚ ତତ୍ତୋଯଂ ସ୍ଵାଦୁନିର୍ମଲପଂକଜମ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ତଟରେ ବସିଥିଲେ। ସେ ମଧୁର, ପବିତ୍ର ଏବଂ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଜଳ ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ଅପଶ୍ଯତ୍କୃତ୍ତିକାସ୍ତାସ୍ସ ଷଡର୍କଦ୍ଯୁତିସନ୍ନିଭାଃ। ପଦ୍ମପତ୍ରେ ତୁ ତଦ୍ଵାରି ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥିତା ଗୃହମ୍
ସେଠାରେ ସେ କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଛଅଜଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ପଦ୍ମପତ୍ରରୁ ସେଇ ଜଳ ନେଇ, ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ହର୍ଷାତ୍ସୋଵାଚ ପାସ୍ଯାମି ପଦ୍ମପତ୍ରେ ସ୍ଥିତଂ ପଯଃ। ତତଃସ୍ତା ଊଚୁରଖିଲାଃ କୃତ୍ତିକା ହିମଶୈଲଜାମ୍
ଖୁସିରେ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଥିବା ଏହି ଜଳ ପିବିବି।' ତାପରେ ସମସ୍ତ କୃତ୍ତିକାମାନେ ହିମାଳୟ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃତ୍ତିକା ଊଚୁଃ-। ଦାସ୍ଯାମୋ ଦଯିତେ ଗର୍ଭେ ସଂଭୂତୋ ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସୋସ୍ମାକମପି ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଯାଦସ୍ମତ୍ତ୍ରାତା ଚ ଵୃତ୍ତିମାନ୍
କୃତ୍ତିକାମାନେ କହିଲେ: 'ପ୍ରିୟା, ତୁମ ଗର୍ଭରୁ ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେବେ, ସେ ଆମର ମଧ୍ୟ ପୁଅ ହେବେ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ ଏବଂ ନୀତିବାନ୍ ହେବେ।'
ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ଶୁଭାନନେ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଵାଚ ଗିରିଜା କଥଂ ମଦ୍ଗାତ୍ରସଂଭଵୈଃ
'ତିନି ଲୋକରେ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଶୁଭମୁଖୀ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗିରିଜା ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ଦେହରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ କିପରି ତୁମମାନଙ୍କର ହେବେ?'
ସର୍ଵୈରଵଯଵୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଭଵତୀଭ୍ଯଃ ସୁତୋ ଭଵେତ୍। ତତସ୍ତାଂ କୃତ୍ତିକା ଊଚୁର୍ଵିଧାସ୍ଯାମୋସ୍ଯ ଵୈ ଵଯମ୍
'ସମସ୍ତ ଅଂଗସହିତ ସେ ତୁମମାନଙ୍କର ପୁଅ ହେବେ କି?' ତାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଆମେ ଏହା ଉପାୟ କରିଦେବୁ।'
ଉତ୍ତମାନ୍ଯୁତ୍ତମାଂଗାନି ଯଦ୍ଯେଵଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଉକ୍ତା ଵୈ ଶୈଲଜା ପ୍ରାହ ଭଵତ୍ଵେଵମନିଂଦିତାଃ
'ଯଦି ଏଭଳି ହୁଏ, ଭଲ ଅଂଗ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଉ, ଶୈଳଜା କହିଲେ, 'ଏଭଳି ହେଉ, କୌଣସି ଦୋଷ ନ ହେଉ।'
ତତସ୍ତୁ ହର୍ଷସଂପୂର୍ଣା ପଦ୍ମପତ୍ରସ୍ଥିତଂ ପଯଃ। ତସ୍ଯୈ ଦଦୁସ୍ତଯା ଚାପି ତତ୍ପୀତଂ କ୍ରମଶୋ ଜଲମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ ଥିବା ଜଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ସେ ଏହି ଜଳକୁ ଦେଖାଦେଖି ପିଲେ।
ପୀତେ ତୁ ସଲିଲେ ଚୈଵ ତସ୍ମିନ୍ନେଵ କ୍ଷଣେ ଵରଃ। ଵିପାଟ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତତୋ ଦକ୍ଷିଣଂ କୁକ୍ଷିମୁଦ୍ଗତଃ
ସେ ଜଳ ପିଇବା ସହିତ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା: ଦେବୀଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଟିରୁ ଏକ ବର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମାଦ୍ଭୁତୋ ବାଲୋ ରୋଗଶୋକଵିନାଶନଃ। ପ୍ରଭାକରକରଵ୍ରାତ ପ୍ରକାରପ୍ରକରପ୍ରଭୁଃ
ସେଠାରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶିଶୁ ବାହାରିଲେ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେନାପତି।
ଗୃହୀତନିର୍ମଲୋଦଗ୍ର ଶକ୍ତିଶୂଲାଂକୁଶୋନଲଃ। ଦୀପ୍ତୋ ମାରଯିତୁଂ ଦୈତ୍ଯାନୁତ୍ଥିତଃ କନକଚ୍ଛଵିଃ
ସେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଅଗ୍ନି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ପାଇଁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇ ଉଠିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦେଵ କୁମାରଶ୍ଚାପି ସୋଭଵତ୍। ଵାମଂ ଵିଦାର୍ଯ ନିଷ୍କ୍ରାଂତସ୍ତତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ପୁନଃ ଶିଶୁଃ
ଏହି କାରଣରୁ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁନି, ଦେବୀଙ୍କ ବାମ ପାଟି ଫାଟିଯାଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଶୁ ବାହାରିଲେ।
ସ୍କଂଦୋଥ ଵଦନାଦ୍ଵହ୍ନେଃ ଶୁଭ୍ରାତ୍ଷଡ୍ଵଦନୋରିହା। କୃତ୍ତିକାସଲିଲାଦେଵ ଶାଖାଭିଃ ସଵିଶେଷତଃ
ସ୍କନ୍ଦ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଏଠାରେ ଛଅଟି ମୁହଁ ଥିଲେ, ବିଶେଷ କରି କୃତ୍ତିକାମାନେଙ୍କ ଜଳରୁ ଶାଖାମାନେ ସହିତ।
ଶାଖାଃ ଶିଵାଃ ସମାଖ୍ଯାତାଃ ଷଟ୍ସୁଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ଵିସ୍ତୃତାଃ। ଯତସ୍ତତୋ ଵିଶାଖୋସୌ ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକେଷୁ ଷଣ୍ମୁଖଃ
ଏହି ଶାଖାମାନେ ଶିବା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଛଅଟି ମୁହଁରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି କାରଣରୁ ସେ ବିଶାଖ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ ନାମରେ ଲୋକମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ସ୍କଂଦୋ ଵିଶାଖଃ ଷଡ୍ଵକ୍ତ୍ରଃ କାର୍ତିକେଯଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ପକ୍ଷେ ଚୈତ୍ରସ୍ଯ ବହୁଲେ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ମହାବଲୌ
ସ୍କନ୍ଦ, ବିଶାଖ, ଷଡ୍ମୁଖ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟ — ସେ ବିଶ୍ରୁତ। ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀରେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇଜଣ।
ସଂଭୂତାଵର୍କସଦୃଶୌ ଵିଶାଲେ ଶରକାନନେ। ସିତେ ପକ୍ଷେ ତୁ ପଂଚମ୍ଯାଂ ତଥୈତୌ ପାଵକାନଲୌ
ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବିଶାଳ ଶରକାନନରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀରେ, ଏହି ଦୁଇ ଅଗ୍ନିଜନ୍ମା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
ବାଲକାଭ୍ଯାଂ ଚକାରୈକଂ ସଂଧ୍ଯାଯାମେଵ ଭୂତଯେ। ତସ୍ଯାମେଵ ତତଃ ଷଷ୍ଠ୍ଯାମଭିଷିକ୍ତୋ ଗୁହଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁ ସହିତ, ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନିମିତ୍ତେ ଏକତ୍ର କଲେ। ତାପରେ, ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଗୁହ ନାୟକଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା।
ସର୍ଵୈରମରସଂଘାତୈର୍ବ୍ରହ୍ମୋପେଂଦ୍ରେଂଦ୍ର ଭାସ୍କରୈଃ। ଗଂଧମାଲ୍ଯୈଃ ଶୁଭୈର୍ଧୂପୈସ୍ତଥା କ୍ରୀଡନକୈରପି
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ — ବ୍ରହ୍ମା, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଭାସ୍କର — ସୁଗନ୍ଧ ମାଳା, ଶୁଭ ଧୂପ ଏବଂ ଖେଳନା ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଛତ୍ରୈଶ୍ଚାମରଜାଲୈଶ୍ଚ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଲେପନୈଃ। ଅଭିଷିକ୍ତୋ ଵିଧାନେନ ଯଥାଵତ୍ଷଣ୍ମୁଖଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଛତା, ଚାମର, ମାଳା, ଭୂଷଣ ଓ ଶୁଭ୍ର ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥିକ ରୀତିରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଷଣ୍ମୁଖ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।
ସୁତାମସ୍ମୈ ଦଦୌ ଶକ୍ରୋ ଦେଵସେନେତି ଵିଶ୍ରୁତାମ୍। ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଶୋ ଦଦୌ ଵିଷ୍ଣୁରଥାଯୁଧମ୍1.44.
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେବସେନାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ, ଯିଏ ଦେବସେନା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦେବଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଯକ୍ଷାଣାଂ ଦଶଲକ୍ଷାଣି ଦଦାଵସ୍ଯ ଧନାଧିପଃ। ଦଦୌ ହୁତାଶନସ୍ତେଜୋ ଦଦୌ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵାହନମ୍
ଧନର ଅଧିପତି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯକ୍ଷ ଦେଲେ; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଲେ, ଓ ବାୟୁ ତାଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି ଦେଲେ।
ଦଦୌ କ୍ରୀଡନକଂ ତ୍ଵଷ୍ଟା କୁକ୍କୁଟଂ କାମରୂପିଣମ୍। ଏଵଂ ସୁରାସ୍ତୁ ତେ ସର୍ଵେ ପରିଵାରମନନ୍ତକମ୍
ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଖେଳନା ଦେଲେ, ଯାହା ଏକ କୁକୁଡ଼ା ଯେଉଁଠି ଚାହିଁଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରେ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ ପରିବାର ଦେଲେ।