ଆଜନ୍ମମରଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ କୃତମେତଦ୍ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ସମ୍ଯକ୍ତେ ମାନ୍ଯା ଭଵତାମପି
ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କର।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଯତଶ୍ଚାହଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ । ଅତଶ୍ଚୈଷା ତିଥିର୍ମାନ୍ଯା ସଦୈଵ ପ୍ରୀତିଦା ମମ
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିଲି, ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ତିଥି ସଦା ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।
ଵ୍ରତଦ୍ଵଯଂ ସମ୍ଯଗିଦଂ ନରୈଃ କୃତଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଦମସ୍ତି ନାନ୍ଯତ୍ । ଦାନାନି ତୀର୍ଥାନି ତପାଂସି ଯଜ୍ଞାଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଦାନେନ ସଦା ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ବ୍ରତ ଯଦି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭଲଭାବେ କରନ୍ତି, ତେବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମିଳେ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞ ସବୁ ସ୍ବର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ର ସଂହିତାଯାଂ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମାସଂଵାଦେ ଶଂଖାସୁରଵଧଉଦ୍ଯମୋନାମ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶଂଖାସୁର ବଧ ଉଦ୍ୟମ' ନାମକ ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ଅଥୋର୍ଜଵ୍ରତିନଃ ସମ୍ଯଗୁଦ୍ଯାପନଵିଧିଂ ନୃପ । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମଯାଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଵିଧାନଂ ସମାସତଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ଏବେ ରାଜା, ଉର୍ଜ୍ଜ ବ୍ରତୀମାନେ କିପରି ଉଦ୍ୟାପନ କରିବେ, ତାହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଧି ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଊର୍ଜ୍ଜଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ କୁର୍ଯାଦୁଦ୍ଯାପନଂ ଵ୍ରତୀ । ଵ୍ରତସଂପୂର୍ଣତାର୍ଥାଯ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ
ଉର୍ଜ୍ଜ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ବ୍ରତୀ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ୍, ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ।
ତୁଲସ୍ଯା ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତୁ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡପିକାଂ ଶୁଭାମ୍ । ସୁତୋରଣାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରାଂ ପୁଷ୍ପଚାମରଶୋଭିତାମ୍
ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପରେ ଏକ ଶୁଭ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର, ଫୁଲ ଓ ଚାମର ସହ ଶୋଭିତ ଓ ବନ୍ଦନାରେ ଶୁଭ୍ର।
ଦ୍ଵାରେଷୁ ଦ୍ଵାରପାଲାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେନ୍ମୃନ୍ମଯାନ୍ପୃଥକ୍ । ପୁଣ୍ଯଶୀଲଂ ସୁଶୀଲଂ ଚ ଜଯଂ ଵିଜଯମେଵ ଚ
ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକରେ ମାଟିରେ ତିଆରି ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍—ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସୁଶୀଳ, ଜୟ ଓ ବିଜୟ।
ତୁଲସୀମୂଲଦେଶେ ଚ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରମାଲିଖେତ୍ । ଚତୁର୍ଭିର୍ଵର୍ଣକୈଃ ସମ୍ଯକ୍ଶୋଭାଢ୍ଯଂ ସମଲଂକୃତମ୍
ତୁଳସୀ ମୂଳ ଚାରିପାଖରେ ଚାରିଟି ରଙ୍ଗରେ ଶୁଭ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାଦାୟକ।
ତସ୍ଯୋପରିଷ୍ଟାତ୍ସପିଧାନଂ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍ । ମହାଫଲେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ କୁଂଭଂ ତତ୍ର ନିଧାଯ ଚ
ସେଠାରେ ଉପରେ ଢାକିଥିବା, ପାଞ୍ଚଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ବଡ଼ ଫଳ ସହିତ ଏକ କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଉଚିତ୍।
ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ଦେଵେଶଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । କୌଶେଯପୀତଵସନଂ ଯୁକ୍ତଂ ଜଲଧିକନ୍ଯଯା
ସେଠାରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, କୌଶେୟ ପୀତବସନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ସହିତ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇଂଦ୍ରାଦିଲୋକପାଲାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେନ୍ମଂଡଲେ ଵ୍ରତୀ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଃ ସ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଯତଃ ସୁରୈଃ
ବ୍ରତୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେକୁ ମଣ୍ଡଳରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଜାଗ୍ରତ କରିଥିଲେ, ସେଠି...
ଦୃଷ୍ଟୋଽର୍ଚିତଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯସ୍ତଥାଧିକମ୍ । ତସ୍ଯାମୁପଵସେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶାଂତଃ ପ୍ରଯତମାନସଃ
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଦିନ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ। ସେହି ଦିନ ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ସୌଵର୍ଣଂ ଗୁର୍ଵନୁଜ୍ଞଯା । ଉପଚାରୈଃ ଷୋଡଶଭିର୍ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯସମନ୍ଵିତୈଃ
ଗୁରୁଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ସୁନାର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଥିବା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ଷୋଳ ଧରଣର ଉପଚାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦି ମଂଗଲୈଃ । ଗୀତଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜାଗରେ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ରାତିରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଜାଗରଣରେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି—
ଜନ୍ମାଂତରଶତୋଦ୍ଭୂତୈସ୍ତେ ମୁକ୍ତାଃ ପାପସଂଚଯୈଃ । ଜାଗରେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ କୁର୍ଵତାମ୍
ସେମାନେ ଶତଶତ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେମାନେ ଏହି ଜାଗରଣରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି—
ଗୋସହସ୍ରଂ ଚ ଦଦତାଂ ତତ୍ଫଲଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ଗୀତନୃତ୍ଯାଦିକଂ କୁର୍ଵନ୍ଦର୍ଶଯେତ୍କୌତୁକାନି ଚ
ସେହି ଫଳ ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କରିବା ସମାନ। ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୌତୁକ କରି, ଉତ୍ସବ ମନାଇବା ଉଚିତ।
ପୁରତୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ରାତ୍ରୌ ଯୋ ହରିଜାଗରେ । ପଠନ୍ଵିଷ୍ଣୁଚରିତ୍ରାଣି ଯୋ ରଂଜଯତି ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍
ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରିତ୍ର ପଢ଼ି ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ—
ମୁଖେନ କୁରୁତେ ଵାଦ୍ଯଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଲାପାଂଶ୍ଚ ଦର୍ଶଯନ୍ । ଭାଵୈରେତୈର୍ନରୋ ଯସ୍ତୁ କୁରୁତେ ହରିଜାଗରମ୍
ଯିଏ ମୁହଁରେ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କଥା କହି, ଏହି ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେ—
ଦିନେଦିନେ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥକୋଟିସମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତସ୍ତୁ ପୌର୍ଣିମାସ୍ଯାଂ ଵୈ ସପତ୍ନୀକାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାନ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦିନର ପୁଣ୍ୟ ଦଶ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ସମାନ ମନାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଂଶନ୍ମିତାନନେକାନ୍ଵା ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଵା ନିମଂତ୍ରଯେତ୍ । ଵରାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଯତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମତ୍ସ୍ଯରୂପୀ ଅଭୂତ୍ତଦା
ତିରିଶି ଜଣ କିମ୍ବା ଅଧିକ, କିମ୍ବା ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଯେତେ ହେବେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଅତସ୍ତାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ପାଯସାନ୍ନାଦିନା ଵ୍ରତୀ
ସେହି ଦିନ ଯେଉଁ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଜପ କରାଯାଏ, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ, ବ୍ରତୀ ଦୁଧ-ଚାଉଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ଅତୋ ଦେଵା ଇତି ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଜୁହୁଯାତ୍ତିଲପାଯସମ୍ । ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଦେଵାନାଂ ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ତାପରେ, ଦୁଇ ହାତେ ତିଳ ଦୁଧ-ଚାଉଳ ଦେଇ, ଦେବଦେବଙ୍କ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣମେଚ୍ଚ ତାନ୍ । ପୁନର୍ଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତୁଲସୀଂ ତଥା
ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ସେମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନି, ଦେବତା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଗାଂ କପିଲାଂ ତତ୍ର ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଵ୍ରତୀ । ଗୁରୁଂ ଵ୍ରତୋପଦେଷ୍ଟାରଂ ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକରଣାଦିଭିଃ
ତାପରେ, ବ୍ରତୀ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ କପିଳା ଗାଈକୁ ଏବଂ ବ୍ରତ ଶିଖାଇଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଆଳଙ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସପତ୍ନୀକଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଗାଂ ଚ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଯୁଷ୍ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵେଶଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ମେ ଭଵେତ୍ତଦା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ପୂଜା କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଗାଈ ଦେଇବା ଉଚିତ। 'ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ଦେବଦେବ, ସେଇ ସମୟରେ ଦେବତା ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।'
ଵ୍ରତାଦସ୍ମାଚ୍ଚ ଯତ୍ପାପଂ ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ମଯା । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନାଶମାଯାତୁ ସ୍ଥିରା ମେ ଚାସ୍ତୁ ସଂତତିଃ
'ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଦ୍ୱାରା ସାତ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ପାପ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ନଶ୍ଟ ହେଉ, ଏବଂ ମୋର ବଂଶ ଦୀର୍ଘ ହେଉ।'
ମନୋରଥାଶ୍ଚ ସଫଲାଃ ସଂତୁ ନିତ୍ଯଂ ମମାର୍ଚନାତ୍ । ଦେହାଂତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମତିଦୁର୍ଲଭମ୍
'ମୋର ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ସଦା ପୂରଣ ହେଉ। ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ବେଳେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ।'
ଇତି କ୍ଷମାପ୍ଯତାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ । ତାମର୍ଚାଂ ଗୁରଵେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ରତ୍ନଯୁକ୍ତାଂ ତଦା ଵ୍ରତୀ
ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ବ୍ରତୀ ରତ୍ନ ଯୁକ୍ତ ଉପଚାରଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ।
ତଦା ସୁହୃଦ୍ଗୁରୁଯୁତଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜତି ଭକ୍ତିମାନ୍ । କାର୍ତ୍ତିକେ ଵାଥ ତପସି ଵିଧିରେଵଂଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ତାପରେ, ବନ୍ଧୁ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ଭକ୍ତିସହିତ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାରେ ଏହିପରି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।