ପାପୋ ରମ୍ଯାକୃତିଶ୍ଚିତ୍ର ଭୂଷଣାଂବରସଂଯୁତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ତମାଲିଂଗ୍ଯ ମହାସୁରମ୍
ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ଚମତ୍କାର ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେଉଁଠି ଥିଲା। ଗିରିଶ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ମହାଅସୁରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ମନ୍ଯମାନୋ ଗିରିସୁତାଂ ସର୍ଵୈରଵଯଵାଂତରୈଃ। ଅପୃଚ୍ଛତ୍ସାଧୁଭାଵଂ ତେ ଗିରିପୁତ୍ରି ନ କୃତ୍ରିମମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତ, କୃତ୍ରିମ ନୁହେଁ ତ?'
ଯା ତ୍ଵଂ ମଦାଶଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତେହ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ତ୍ଵଯା ଵିରହିତଂ ଶୂନ୍ଯଂ ମମ ସ୍ଥାନଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ତୁମ ବିନା ମୋର ଗୃହ ଓ ଏହି ତିନି ଜଗତ ସବୁ ଶୂନ୍ୟ।
ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେ ଯୁକ୍ତମେଵଂଵିଧଂ ତ୍ଵଯି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦାନଵେଂଦ୍ରସ୍ତୁ ତଂ ବଭାଷେ ସ୍ମିତଂ ଶନୈଃ
ତୁମେ ଏମିତି ଖୁସି ମୁହଁ ନେଇ ଆସିଛ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ।' ଏଭଳି କହିଲେ, ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମୃଦୁ ହସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ ଚାବୁଧ୍ଯଦଭିଜ୍ଞାନୈଃ ପ୍ରାହ ତ୍ରିପୁରଘାତିନମ୍। ଦୈତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଯାତାସ୍ମି ତପସଃ କାମାଦ୍ଵରଂ ଲବ୍ଧୁଂ ହିମାଚଲମ୍
କିଛି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ସେ ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିଧ୍ଵଂସକୁ କହିଲା: ଦାନବ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ହିମାଚଳକୁ ଆସିଛି।'
ରତିଶ୍ଚ ତତ୍ର ମେନାଭୂତ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଦଂତିକମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶଂକରଃ ଶଂକାଂ ଚିତ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଚାରଯନ୍
'ସେଠାରେ ମେନା ମୋର ଆକର୍ଷଣର କାରଣ ହେଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।' ଏହା ଶୁଣି ଶଂକରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ହୃଦଯେନ ସମାଧାଯ ଦେଵଃ ପ୍ରହସିତାନନଃ। କୁପିତା କୁପିତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ଦୃଢଵ୍ରତା
ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଦେବତା ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଓ ସ୍ୱଭାବଜ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବୁଝିପାରିଲେ।
ଅପ୍ରାପ୍ତକାମା ସଂପ୍ରାପ୍ତା କିମେତତ୍ସଂଵିଜାନତୀ। ଇତି ଚିଂତ୍ଯ ହରସ୍ତସ୍ଯା ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ଵିଚାରଯନ୍
'ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉନି, ସେ ଏବେ ଆସିଛି—ଏହାର ଅର୍ଥ କଣ?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ହରା ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ବିଚାର କଲେ।
ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ତଦଂକଂ ପଦ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍। ଲୋମ୍ନାମାଵର୍ତରଚିତଂ ତତୋ ଦେଵଃ ପିନାକଧୃକ୍
ସେ ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାଳୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା କେଶର ଗୋଲାକାର ରୂପରେ ଥାଏ; ତାପରେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବତା—
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତାଂ ଦାନଵୀଂ ମାଯାମାକାରଂ ଗୂହଯଂସ୍ତତଃ। ମେଢ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ଦାନଵଂ ତମସାଦଯତ୍
ଏହା ଏକ ଦାନବୀ ମାୟା ରୂପ ବୁଝି, ଦେବତା ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ, ଏବଂ ମେଢ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେ ଦାନବକୁ ବିଧ୍ଵଂସ କଲେ।
ନ ଚାବୁଧ୍ଯତ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୀରକୋ ଦ୍ଵାରରକ୍ଷକଃ। କୁସୁମାମୋଦିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍
ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବୀରକ ଏହି ଘଟଣା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ଓ ନାରୀ ଆକୃତିରେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଦୂତେନ ମାରୁତେନାଶୁ ବୋଧିତା ହିମଶୈଲଜା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁମୁଖାଦ୍ଦେଵୀ କ୍ରୋଧରକ୍ତାଵିଲେକ୍ଷଣା
ଦୂତ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୱରିତ ଖବର ପାଇ, ହିମପାହାଡ଼ର ଝିଅ ସେଥିରୁ ଶୁଣି, ଦେବୀ ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ଵୀରକଂ ପୁତ୍ରଂ ହୃଦଯେନୈଵ ଦୂଯତା। ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ। ମାତରଂ ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵାମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବୀରକଙ୍କୁ ମନରେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋତେ, ତୁମ ମାଆକୁ, ସ୍ନେହରେ ଭିଜିଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଵିହିତାଵସରଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶଂକରସ୍ଯ ରହୋଵିଧୌ। ତସ୍ମାତ୍ତେ ମାନୁଷେ ରୂକ୍ଷା ଜଡା ହୃଦଯଵର୍ଜିତା
ଶଂକରଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ହୋଇଛି; ଏହି କାରଣରୁ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କଠୋର, ମୂଢ଼ ଓ ହୃଦୟହୀନ ହେଇପଡ଼ିଛ।
ଗଣେଶାକାରସଦୃଶୀ ଶିଲା ମାତା ଭଵିଷ୍ଯତି। ନିମିତ୍ତ ଏଷ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୀରକସ୍ଯ ସୁତାଦରାତ୍
ଗଣେଶଙ୍କ ଆକୃତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପାଥର ମା' ହେବେ । ଏହା ଭୀରକଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍କେତ ।
ସଂଭଵେ ପ୍ରକ୍ରମେ ଚୈଵ ଵିଚିତ୍ରାଖ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ। ଏଵମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଶାପାଯାଂ ଗିରିପୁତ୍ର୍ଯାମନଂତରଂ
ଜନ୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କୁ 'ବିଚିତ୍ରା' ବୋଲି ଡାକାଯିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏଭଳି ଭାବେ ପାହାଡ଼ ଝିଅଙ୍କ ଉପରୁ ଶାପ ହଟିଲାପରେ—
ନିର୍ଜଗାମ ମୁଖାତ୍କ୍ରୋଧଃ ସିଂହରୂପୀ ମହାବଲଃ। ସ ତୁ ସିଂହଃ କରାଲାସ୍ଯଃ ସଟାଜଟିଲକଂଧରଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ରୋଷ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଶେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କଲା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା । ସେ ଶେଉଁର ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, ଗଳାରେ ଝୁଲିଥିବା ଝଟା ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ମାନ୍ଦା ଥିଲା ।
ଊର୍ଧ୍ଵପ୍ରୋଦ୍ଭୂତଲାଂଗୂଲୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟମୁଖାଵଟଃ। ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯୋ ଲଂବଜିହ୍ଵଃ କ୍ଷାମଃ କୁକ୍ଷିବଲାଦିଷୁ
ତାଙ୍କର ପୁଛ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିଲା, ଜହ୍ରା ବଡ଼ ଖୋଲିଥିଲା, ଜିଭ ଲମ୍ବିଥିଲା, ଗା ଓ ଉଦର ଦୁଃଖରେ ଶୁଖି ଯାଇଥିଲା ।
ଅସ୍ଯାସ୍ଯେ ଵର୍ତିତୁଂ ଦେଵୀ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଵତୀ ତଦା। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମନୋଗତଂ ତସ୍ଯା ଭଗଵାଂଶ୍ଚତୁରାନନଃ
ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ଶେଉଁର ମୁହଁ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ତାଙ୍କର ମନର ଭାବ ଜାଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଆଜଗାମାଶ୍ରମପଦଂ ସଂପଦାମାଶ୍ରଯଂ ଯତଃ। ଆଗମ୍ଯୋଵାଚ ଦେଵେଶୋ ଗିରିଜାଂ ସ୍ପଷ୍ଟଯା ଗିରା
ସେ ଆଶ୍ରମକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି, ଆସିଲେ । ଆସି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ-। କିଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୁକାମାସି କିମଲଭ୍ଯଂ ଦଦାମି ତେ। ଵିରମ୍ଯତାମତିକ୍ଲେଶାତ୍ତପସୋସ୍ମାନ୍ମଦାଜ୍ଞଯା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ତୁମେ ପୁଣି କଣ ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କଣ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ମୁଁ ଦେଇପାରିବି? ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କର ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚଗିରିଜା ଗୁରୋର୍ଗୌରଵଯଂତ୍ରିତଂ। ଵାକ୍ଯଂ ଵାଚାହରୋଦ୍ଗୀର୍ଣଵର୍ଣନିର୍ଗମଵାଂଛିତଂ
ଏହା ଶୁଣି ଗିରିଜା ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ରଖି ସମ୍ମାନରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କଥା ମୂଖରୁ ବାହାରିଲା ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ତପସା ଦୁଷ୍କରେଣାପ୍ତଃ ପତିର୍ଵୈ ଶଂକରୋ ମଯା। ସମାଂ ଶ୍ଯାମଲଵର୍ଣେତି ବହୁଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନ୍ରହଃ
ଦେବୀ କହିଲେ— ମୁଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି ଶିବଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇଛି । ସେ ଗୁପ୍ତରେ ମୋତେ ବାରମ୍ବାର 'କଳାବର୍ଣ୍ଣ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦହଂ କାଂଚନାଭଵର୍ଣା ତନ୍ନାମସଂଯୁତା। ଭର୍ତୁର୍ଭୂତପତେରଂଗମେକତୋ ନିର୍ଵିଷଂ ଭଵେତ୍
ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି, ମୋର ଚର୍ମ ସୁନା ରଙ୍ଗର ହେଉ, ଏହି ନାମ ମୋତେ ମିଳୁ । ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଭୂତପତିଙ୍କ ଦେହରେ ମୁଁ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଉ ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ। ଏଵଂ ଭଵ ତ୍ଵଂ ଭୂଯଶ୍ଚ ଭର୍ତୁର୍ଦେହାର୍ଦ୍ଧଚାରିଣୀ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ କହିଲେ— 'ଏଭଳି ହେଉ । ଏବଂ ତୁମେ ପୁଣି ତୁମ ପତିଙ୍କ ଦେହର ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ହେବ ।'
ତତସ୍ତତ୍ଯାଜତାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ଫୁଲ୍ଲନୀଲୋତ୍ପଲତ୍ଵଚଂ। ତ୍ଵକ୍ଚ ସାପ୍ଯଭଵଦ୍ଭୀମା ଘଂଟାହସ୍ତାତ୍ରିଲୋଚନା
ତାପରେ ସେ ନିଜର ନୀଳପଦ୍ମ ପରି କଳା ଚର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ସେଇ ଚର୍ମ ଭୀମା ହେଲେ, ହାତରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ତିନିଟି ଆଖି ଥିଲା ।
ନାନାଭରଣସଂପୂର୍ଣା ପୀତକୌଶେଯଧାରିଣୀ। ତାମବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵୀଂ ନୀଲାଂବୁଜତ୍ଵିଷଂ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପିତା କାଉସେୟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ନୀଳପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର ଚମକ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ନିଶେ ଭୂଧରଜା ଦେହ ସଂପର୍କା ତ୍ଵଂ ମଦାଜ୍ଞଯା। ସଂପ୍ରାପ୍ତା କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵମେକାନଂଶା ପୁରୋ ହ୍ଯସି
ରାତିରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ପାହାଡ଼ର ଧୂଳି ତୁମ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି । ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ, ଏବଂ ଏବେ ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ହେଉଛ ।
ଯ ଏଷ ସିଂହଃ ପ୍ରୋଦ୍ଭୂତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵରାନନେ। ସ ତେସ୍ତୁ ଵାହନଂ ଦେଵି କେତୌ ଚାସ୍ତୁ ମହାବଲଃ
ଏହି ଶେଉଁ, ଯେଉଁଥି ଦେବୀଙ୍କ ରୋଷରୁ ଜନ୍ମିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏହା ତୁମର ବାହନ ହେବ ଏବଂ ତୁମ ପତାକା ପାଖରେ ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିବ ।
ଗଚ୍ଛ ଵିଂଧ୍ଯାଚଲଂ ତତ୍ର ସୁରକାର୍ଯଂ କରିଷ୍ଯସି। ପଂଚାଲୋ ନାମ ଯକ୍ଷୋଯଂ ଯକ୍ଷଲକ୍ଷପଦାନୁଗଃ
ତୁମେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହି ଯକ୍ଷ, ନାମ ପଞ୍ଚାଳ, ଯକ୍ଷ ରାଜାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରେ ।