ଯତସ୍ତତୋପି ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାପ୍ଯଶ୍ଶରୀରିଭିଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ତୁ ପ୍ରୋଵାଚାଂବୁଜସଂଭଵମ୍
ଏହିପରି ଦେଖି, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଶରୀରଧାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଟଳ ଭାବେ ଆସିଥାଏ। ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଦୃଶ ବଳବାନ ଜଣେ, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରୂପସ୍ଯପରିଵର୍ତୋ ମେ ଯଦା ସ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମସଂଭଵ। ତଦା ମୃତ୍ଯୁର୍ମମ ଭଵେଦନ୍ଯଥା ତ୍ଵମରୋସ୍ମ୍ଯହମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଯେତେବେଳେ ମୋର ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ, ସେତେବେଳେ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ। ତାହା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରହିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦୋଵାଚ ତୁଷ୍ଟଃ କମଲସଂଭଵଃ। ଯଦା ଦ୍ଵିତୀଯୋ ରୂପସ୍ଯ ଵିଵର୍ତ୍ତସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।'
ତଦା ତେ ଭଵିତା ମୃତ୍ଯୁରନ୍ଯଥା ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋମରତାଂ ମେନେ ଦୈତ୍ଯସୂନୁର୍ମହାବଲଃ
ସେତେବେଳେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ତାହା ଛାଡ଼ି ହେବ ନାହିଁ। ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟପୁତ୍ର ନିଜକୁ ଅମର ଭାବିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତ୍ଵସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵଧୋପାଯମାତ୍ମନଃ। ପ୍ରତିହର୍ତୁର୍ଦୃଷ୍ଟିପଥେ ଵୀରକସ୍ଯାଭଵଂସ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ନିଜ ନାଶ ପାଇଁ କିପରି ଉପାୟ ଅଛି ଭାବି, ମୁଁ ବୀରକ ନାମକ ରକ୍ଷକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପଡ଼ିଲି।
ଭୁଜଂଗରୂପୀ ରଂଧ୍ରେଣ ପ୍ରଵିଵେଶ ଦୃଶଃପଥମ୍। ପରିହୃତ୍ଯ ଗଣେଶସ୍ଯ ଦାନଵୋ ରୌଦ୍ରଦୁର୍ଜଯଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରାଜିତ ଦାନବ, ସର୍ପ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଏକ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଣେଶଙ୍କୁ ଟାଳି, ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଅଲକ୍ଷିତୋ ଗଣେଶେନ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ପରାଂ ତନୁମ୍। ଭୁଜଂଗରୂପଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଜଗ୍ରାହାଥ ମହାସୁରଃ
ଗଣେଶଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚି ରହି, ସେ ମହାଅସୁର ସର୍ପ ଆକୃତିକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଉମାରୂପଂ ରମଯିତୁଂ ଗିରିଶଂ ମୂଢଚେତନଃ। କୃତ୍ଵା ମାଯାମଯଂ ରୂପମପ୍ରତର୍କ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍
ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ଅପୂର୍ବ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଉମାଙ୍କ ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଯାହା ଦେଖି ଗିରିଶ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତି।
ସର୍ଵୈରଵଯଵୈଃ ପୂର୍ଣଂ ସର୍ଵାଭିଜ୍ଞାନବୃଂହିତମ୍। କୃତ୍ଵା ଭଗାଂତରେ ଦଂତଂ ଦୈତ୍ଯୋ ଵଜ୍ରମଯଂ ଦୃଢମ୍
ସେ ଆକୃତିକୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପରିଚୟ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଦେଲା, ଏବଂ ମୁହଁ ଭିତରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟୁଟ ଦାନ୍ତ ରଖିଦେଲା।
ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରଂ ବୁଦ୍ଧିମୋହେନ ଗିରିଶଂ ହଂତୁମୁଦ୍ଯତଃ। କୃତ୍ଵୋମାରୂପସଂସ୍ଥାନଂ ଗତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ହରାଂତିକମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିରା ଦ୍ୱାରା, ମନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ଦାନବ ଉମାଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଗିରିଶଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
ପାପୋ ରମ୍ଯାକୃତିଶ୍ଚିତ୍ର ଭୂଷଣାଂବରସଂଯୁତଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିଶସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ତମାଲିଂଗ୍ଯ ମହାସୁରମ୍
ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି, ଚମତ୍କାର ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେଉଁଠି ଥିଲା। ଗିରିଶ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ମହାଅସୁରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ମନ୍ଯମାନୋ ଗିରିସୁତାଂ ସର୍ଵୈରଵଯଵାଂତରୈଃ। ଅପୃଚ୍ଛତ୍ସାଧୁଭାଵଂ ତେ ଗିରିପୁତ୍ରି ନ କୃତ୍ରିମମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ତ, କୃତ୍ରିମ ନୁହେଁ ତ?'
ଯା ତ୍ଵଂ ମଦାଶଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତେହ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ତ୍ଵଯା ଵିରହିତଂ ଶୂନ୍ଯଂ ମମ ସ୍ଥାନଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ତୁମ ବିନା ମୋର ଗୃହ ଓ ଏହି ତିନି ଜଗତ ସବୁ ଶୂନ୍ୟ।
ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରସନ୍ନଵଦନେ ଯୁକ୍ତମେଵଂଵିଧଂ ତ୍ଵଯି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦାନଵେଂଦ୍ରସ୍ତୁ ତଂ ବଭାଷେ ସ୍ମିତଂ ଶନୈଃ
ତୁମେ ଏମିତି ଖୁସି ମୁହଁ ନେଇ ଆସିଛ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ।' ଏଭଳି କହିଲେ, ଦାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମୃଦୁ ହସରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସ ଚାବୁଧ୍ଯଦଭିଜ୍ଞାନୈଃ ପ୍ରାହ ତ୍ରିପୁରଘାତିନମ୍। ଦୈତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଯାତାସ୍ମି ତପସଃ କାମାଦ୍ଵରଂ ଲବ୍ଧୁଂ ହିମାଚଲମ୍
କିଛି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝି, ସେ ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିଧ୍ଵଂସକୁ କହିଲା: ଦାନବ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ହିମାଚଳକୁ ଆସିଛି।'
ରତିଶ୍ଚ ତତ୍ର ମେନାଭୂତ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵଦଂତିକମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ଶଂକରଃ ଶଂକାଂ ଚିତ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଚାରଯନ୍
'ସେଠାରେ ମେନା ମୋର ଆକର୍ଷଣର କାରଣ ହେଲେ, ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।' ଏହା ଶୁଣି ଶଂକରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ହୃଦଯେନ ସମାଧାଯ ଦେଵଃ ପ୍ରହସିତାନନଃ। କୁପିତା କୁପିତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ଦୃଢଵ୍ରତା
ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଦେବତା ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଓ ସ୍ୱଭାବଜ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବୁଝିପାରିଲେ।
ଅପ୍ରାପ୍ତକାମା ସଂପ୍ରାପ୍ତା କିମେତତ୍ସଂଵିଜାନତୀ। ଇତି ଚିଂତ୍ଯ ହରସ୍ତସ୍ଯା ଅଭିଜ୍ଞାନଂ ଵିଚାରଯନ୍
'ଯାହାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉନି, ସେ ଏବେ ଆସିଛି—ଏହାର ଅର୍ଥ କଣ?' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ହରା ତାଙ୍କ ପରିଚୟ ବିଚାର କଲେ।
ନାପଶ୍ଯଦ୍ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ତଦଂକଂ ପଦ୍ମଲକ୍ଷଣମ୍। ଲୋମ୍ନାମାଵର୍ତରଚିତଂ ତତୋ ଦେଵଃ ପିନାକଧୃକ୍
ସେ ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାଳୁ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା କେଶର ଗୋଲାକାର ରୂପରେ ଥାଏ; ତାପରେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବତା—
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତାଂ ଦାନଵୀଂ ମାଯାମାକାରଂ ଗୂହଯଂସ୍ତତଃ। ମେଢ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତ୍ରମାଦାଯ ଦାନଵଂ ତମସାଦଯତ୍
ଏହା ଏକ ଦାନବୀ ମାୟା ରୂପ ବୁଝି, ଦେବତା ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ, ଏବଂ ମେଢ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେ ଦାନବକୁ ବିଧ୍ଵଂସ କଲେ।
ନ ଚାବୁଧ୍ଯତ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୀରକୋ ଦ୍ଵାରରକ୍ଷକଃ। କୁସୁମାମୋଦିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ତ୍ରୀରୂପଂ ଦାନଵେଶ୍ଵରମ୍
ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବୀରକ ଏହି ଘଟଣା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ଓ ନାରୀ ଆକୃତିରେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଦୂତେନ ମାରୁତେନାଶୁ ବୋଧିତା ହିମଶୈଲଜା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁମୁଖାଦ୍ଦେଵୀ କ୍ରୋଧରକ୍ତାଵିଲେକ୍ଷଣା
ଦୂତ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୱରିତ ଖବର ପାଇ, ହିମପାହାଡ଼ର ଝିଅ ସେଥିରୁ ଶୁଣି, ଦେବୀ ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ଵୀରକଂ ପୁତ୍ରଂ ହୃଦଯେନୈଵ ଦୂଯତା। ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ। ମାତରଂ ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵାମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବୀରକଙ୍କୁ ମନରେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମୋତେ, ତୁମ ମାଆକୁ, ସ୍ନେହରେ ଭିଜିଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଵିହିତାଵସରଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଶଂକରସ୍ଯ ରହୋଵିଧୌ। ତସ୍ମାତ୍ତେ ମାନୁଷେ ରୂକ୍ଷା ଜଡା ହୃଦଯଵର୍ଜିତା
ଶଂକରଙ୍କ ଗୁପ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ହୋଇଛି; ଏହି କାରଣରୁ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କଠୋର, ମୂଢ଼ ଓ ହୃଦୟହୀନ ହେଇପଡ଼ିଛ।
ଗଣେଶାକାରସଦୃଶୀ ଶିଲା ମାତା ଭଵିଷ୍ଯତି। ନିମିତ୍ତ ଏଷ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵୀରକସ୍ଯ ସୁତାଦରାତ୍
ଗଣେଶଙ୍କ ଆକୃତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏକ ପାଥର ମା' ହେବେ । ଏହା ଭୀରକଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଙ୍କେତ ।
ସଂଭଵେ ପ୍ରକ୍ରମେ ଚୈଵ ଵିଚିତ୍ରାଖ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ। ଏଵମୁତ୍ସୃଷ୍ଟଶାପାଯାଂ ଗିରିପୁତ୍ର୍ଯାମନଂତରଂ
ଜନ୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କୁ 'ବିଚିତ୍ରା' ବୋଲି ଡାକାଯିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏଭଳି ଭାବେ ପାହାଡ଼ ଝିଅଙ୍କ ଉପରୁ ଶାପ ହଟିଲାପରେ—
ନିର୍ଜଗାମ ମୁଖାତ୍କ୍ରୋଧଃ ସିଂହରୂପୀ ମହାବଲଃ। ସ ତୁ ସିଂହଃ କରାଲାସ୍ଯଃ ସଟାଜଟିଲକଂଧରଃ
ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ରୋଷ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଶେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କଲା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା । ସେ ଶେଉଁର ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, ଗଳାରେ ଝୁଲିଥିବା ଝଟା ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ମାନ୍ଦା ଥିଲା ।
ଊର୍ଧ୍ଵପ୍ରୋଦ୍ଭୂତଲାଂଗୂଲୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋତ୍କଟମୁଖାଵଟଃ। ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯୋ ଲଂବଜିହ୍ଵଃ କ୍ଷାମଃ କୁକ୍ଷିବଲାଦିଷୁ
ତାଙ୍କର ପୁଛ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲା, ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିଲା, ଜହ୍ରା ବଡ଼ ଖୋଲିଥିଲା, ଜିଭ ଲମ୍ବିଥିଲା, ଗା ଓ ଉଦର ଦୁଃଖରେ ଶୁଖି ଯାଇଥିଲା ।
ଅସ୍ଯାସ୍ଯେ ଵର୍ତିତୁଂ ଦେଵୀ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଵତୀ ତଦା। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମନୋଗତଂ ତସ୍ଯା ଭଗଵାଂଶ୍ଚତୁରାନନଃ
ସେତେବେଳେ ଦେବୀ ଶେଉଁର ମୁହଁ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ତାଙ୍କର ମନର ଭାବ ଜାଣି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଆଜଗାମାଶ୍ରମପଦଂ ସଂପଦାମାଶ୍ରଯଂ ଯତଃ। ଆଗମ୍ଯୋଵାଚ ଦେଵେଶୋ ଗିରିଜାଂ ସ୍ପଷ୍ଟଯା ଗିରା
ସେ ଆଶ୍ରମକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି, ଆସିଲେ । ଆସି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ପଷ୍ଟ କଥାରେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।