ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତେ ତୁ ଗିରିଜେ ନ ମମ କ୍ରମାତ୍। ଯଦ୍ଯେଵଂ କୁପିତା ଭୀରୁ ତତ୍ତଵାହଂ ନ ଵୈ ପୁନଃ
'ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ଏପରି ଅସ୍ଥିରତା ମୋ ମନରେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯଦି ଏପରି କ୍ରୋଧିତ, ଭୟଭିତ ହେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ପୁନି ଏହିପରି କରିବିନାହିଁ।'
ନର୍ମଵାଦୀ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଜହି କୋପଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଶିରସା ପ୍ରଣତେନୈଷ ରଚିତସ୍ତେ ମଯାଂଜଲି
'ମୁଁ ମଜା କଥା କହିବି; ଶୁଭ୍ର ହସର ମାଳିକା, ତୁମେ ତୁମର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼; ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉଛି।'
ନି ହୀନୋ ହ୍ଯପମାନେନ ନିଂଦିତେ ନୈତି ଵିକ୍ରିଯାମ୍। ଅସତାଂ ତୁ ସତାଂ ନ ସ୍ଯାନ୍ମର୍ମସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ନରଃ କିଲ
'ଏକ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଅପମାନରେ କମି ନଯାଏ, ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ, ନ ଉତ୍ତମଙ୍କ ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟ ମନର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ।'
ଅନେକୈଶ୍ଚାଟୁଭିର୍ଦେଵୀ ଦେଵେନ ପ୍ରତିବୋଧିତା। କୋପଂ ତୀଵ୍ରଂ ନ ତତ୍ଯାଜ ସତୀ ମର୍ମଣି ଘଟ୍ଟିତା
ଦେବତା ଅନେକ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ ସତୀ ତାଙ୍କର ଗଭୀର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ଆଘାତିତ ହେଇଥିଲା।
ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧମଥାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵାସଃ ଶଂକରପାଣିନା। ଵିପର୍ଯସ୍ତାଲକାଵେଗାଦ୍ଗନ୍ତୁମୈଚ୍ଛଚ୍ଚ ଶୈଲଜା
ତାପରେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତରୁ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଖସାଇ, ଚୁଲ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତସ୍ଯା ଵ୍ରଜଂତ୍ଯାଃ କୋପେନ ପୁନରାହ ପୁରାଂତକଃ। ସତ୍ଯଂ ସର୍ଵୈରଵଯଵୈସ୍ତନୋଷି ସଦୃଶାଂ ପିତୁଃ
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ପୁର ନାଶକ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ: 'ସତ୍ୟ, ତୁମର ଶରୀରର ପ୍ରତି ଅଙ୍ଗରେ ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ମିଳିଛ।'
ହିମାଚଲସ୍ଯ ଶୃଂଗସ୍ଥମେଵ ଜାଲାକୁଲଂ ମନଃ। ତଥା ଦୁରଵଗାହ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଗହନୋ ହି ତଵାଶଯଃ
'ହିମାଚଳର ଶିଖର ପରି ତୁମର ମନ ଜାଲରେ ଜଟିତ; ଏପରି, ତୁମର ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ଅପରିଚୟ।'
କାଠିନ୍ଯମଶ୍ମସାରେଭ୍ଯୋ ଵନେଭ୍ଯୋ ବହୁଲାଂ ଗତା। କୁଟିଲତ୍ଵଂ ନିମ୍ନଗାଭ୍ଯୋ ଦୁଃସେଵ୍ଯତ୍ଵଂ ହିମାଦପି
'ପାଥର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନତା, ନଦୀ ଠାରୁ ଅଧିକ କୁଟିଳତା, ହିମାଚଳ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃସାଧ୍ୟତା ତୁମେ ଅର୍ଜନ କରିଛ।'
ସଂକ୍ରାଂତଂ ସର୍ଵମେଵୈତତ୍ତନ୍ଵଂଗି ହିମଭୂଧରାତ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଗିରିଶଂ ଶୈଲକନ୍ଯକା
'ହିମ ରାଜା ପାହାଡ଼ରୁ ଏହି ସବୁ ତୁମରେ ଆସିଛ, ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ମାଳିକା।' ଏପରି କହିଲେ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପୁନି ଗିରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋପକଂପିତମୂର୍ଦ୍ଧା ସା ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଶନଚ୍ଛଦା। ଉମୋଵାଚ-। ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ ଦୋଷଦାନେନ ନିଂଦାଯାଂ ଗୁଣିନୋ ବଲାତ୍
କ୍ରୋଧରେ ମୁଣ୍ଡ କମ୍ପି, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଉମା କହିଲେ: 'ଦୋଷ ଦେବାର ଶକ୍ତିରେ, ଗୁଣବାନଙ୍କର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦାରେ ପରିଣତ ହେଇପାରେ।'
ତଵାପି ଦୁଷ୍ଟସଂପର୍କାତ୍ସଂକ୍ରାଂତଂ ସର୍ଵମେଵ ହି। ଵ୍ଯାଲେଭ୍ଯୋନେକଜିହ୍ଵତ୍ଵଂ ଭସ୍ମନୋଽସ୍ନେହଵୃତ୍ତିତା
ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ରହିବାରୁ, ସାପର ଅନେକ ଜିହ୍ବା ଭଳି ଚରିତ୍ର, ଅଗ୍ନିର ଭସ୍ମ ଭଳି ତେଲ ନଥିବା ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ସ୍ନେହ ହୀନତା—ସବୁ ତୁମେ ଉପରେ ଆସିଛି।
ହୃତ୍କାଲୁଷ୍ଯଂ ଶଶାଂକୋତ୍ଥଂ ଦୁର୍ବାଧତ୍ଵଂ ଵିଷାଦପି। କିଂ ଚାତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଅଲଂ ଵାଚାଂ ଶ୍ରମେଣ ତେ
ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ହୃଦୟର ଅପବିତ୍ରତା, ବିଷରୁ ଦୁଃସାଧ୍ୟ କଥା କହିବା—ଏହି ସବୁ ତୁମେ ଉପରେ ଆସିଛି। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ଏହି ଶବ୍ଦର ଶ୍ରମ ତୁମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।
ଶ୍ମଶାନଵାସାନ୍ନିର୍ଭୀସ୍ତ୍ଵଂ ନଗ୍ନତ୍ଵାତ୍ତଵନତ୍ରପା। ନିର୍ଘୃଣତ୍ଵଂ କପାଲିତ୍ଵାଦ୍ଦଯା ତେ ଵିଗତା ଚିରମ୍
ଶ୍ମଶାନରେ ବସିବାରୁ ତୁମେ ଭୟହୀନ, ନଗ୍ନ ହେବାରୁ ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, କପାଳ ଧରିବାରୁ ଦୟା ନାହିଁ; ତୁମର ଦୟା ଦୀର୍ଘଦିନ ହେବାରୁ ଚାଲିଗଲା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମଂଦିରାତ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଜଗାମ ହିମାଦ୍ରିଜା। ତସ୍ଯାଂ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯାଂ ଦେଵେଶ୍ଯାଂ ଗଣୈଃ କିଲକିଲାକୃତା
ଏଭଳି କହି, ହିମାଦ୍ରିର ଜନ୍ମଜା ଦେବୀ ମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରିଗଲେ; ଦେବୀ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀ ଗଣମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରିଲେ।
କ୍ଵ ମାତର୍ଗଚ୍ଛସୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରୁଦଦ୍ଭିର୍ଧାଵିତଂ ପୁନଃ। ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଚରଣୌ ଦେଵ୍ଯା ଵୀରକୋ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଃ
‘ମା, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?’—ଏଭଳି କହି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭୀରକ ତାଙ୍କୁ ପଛୁ କୁ ଦୌଡିଗଲେ, ଦେବୀଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ ମାତଃ କିନ୍ନ୍ଵେତତ୍କ୍ଵ ଯାସି କୁପିତାତୁରା। ଅହଂ ତ୍ଵାମନୁଯାସ୍ଯାମି ଵ୍ରଜଂତୀଂ ସ୍ନେହଵର୍ଜିତାମ୍
ସେ କହିଲେ, ‘ମା, ଏହି ଭଳି କାହିଁକି? କେଉଁଠି ଯାଉଛ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ? ତୁମେ ସ୍ନେହ ହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମ ପଛୁ କୁ ଯିବି।’
ନୋଚେତ୍ପତିଷ୍ଯେ ଶିଖରାଦ୍ଗିରେରସ୍ଯ ତ୍ଵଯୋଜ୍ଝିତଃ। ଉନ୍ନମ୍ଯଵଦନଂ ଦେଵୀ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ପାଣିନା
ନହେଲେ, ତୁମେ ଛାଡିଦେଲେ, ମୁଁ ଏହି ପାହାଡର ଶିଖରରୁ ନିଜକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେବି; ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଉଠାଇଲେ।
ଉଵାଚ ଵୀରକଂ ମାତା ତ୍ଵଂ ଶୋକଂ ପୁତ୍ର ମା କୃଥାଃ। ଶୈଲାଗ୍ରାତ୍ପତିତୁଂ ନୈଵ ନ ଚ ଗଂତୁଂ ମଯା ସହ
ମା ଭୀରକକୁ କହିଲେ, ‘ପୁଅ, ଦୁଃଖ କରିନି; ତୁମେ ପାହାଡ ଶିଖରରୁ ପଡିବା ନୁହେଁ, ମୋ ସହ ଯିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।’
ଯୁକ୍ତଂ ତେ ପୁତ୍ର ଗଚ୍ଛାମି ଯେନ କାର୍ଯେଣ ତଚ୍ଛୃଣୁ। କୃଷ୍ଣେତ୍ଯୁକ୍ତା ହରେଣାହଂ ସ୍ତଂଭିତାସ୍ମ୍ଯଵମାନିତା
ପୁଅ, ମୁଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଛି—ସେଥିରେ ତୁମେ ଶୁଣ; ହରି ମୋତେ ‘କୃଷ୍ଣା’ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ଏହାରେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ଓ ଅବାକ୍ ହୋଇଗଲି।
ସାହଂ ତପଃ କରିଷ୍ଯାମି ଯେନ ଗୌରୀତ୍ଵମାପ୍ନୁଯାମ୍। ଏଷ ସ୍ତ୍ରୀଲଂପଟୋ ଦେଵୋ ଯାତାଯାଂ ମଯ୍ଯନଂତରମ୍
ତେଣୁ, ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହାରେ ମୁଁ ଗୌରୀ ହେବି; ଏହି ଦେବତା, ଯିଏ ଜନନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଅନ୍ୟକୁ ଖୋଜିବେ।
ଦ୍ଵାରରକ୍ଷା ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ରନ୍ଧ୍ରାନ୍ଵଵେକ୍ଷଣମ୍। ଯଥା ନ କାଚିତ୍ପ୍ରଵିଶେଦ୍ଯୋଷିତ୍ତତ୍ର ହରାଂତିକମ୍
ତୁମେ ସଦା ଦ୍ୱାର ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ସବୁ ସମୟରେ ଚୋରା ଦ୍ୱାର ଦେଖିବା; ଯେପରି, କୌଣସି ଜନନୀ ତାଁଠାରେ ନ ଯାଇପାରିବେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ ଚାପି ଵଦେଥା ମମ ପୁତ୍ରକ। ଶୀଘ୍ରମେଵ କରିଷ୍ଯାମି ଯଥାଯୁକ୍ତମନଂତରମ୍
ପୁଅ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜନନୀକୁ ଦେଖିଲେ, ତୁରନ୍ତ ମୋତେ କହିଦେବା; ମୁଁ ଏକାବେଳେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ଦେଵେଶୀଂ ଵୀରକୋଵାଚ ସାଂପ୍ରତମ୍। ମାତୁରାଜ୍ଞାମୃତାହାର ପ୍ଲାଵିତାଂଗୋ ଗତଜ୍ଵରଃ
‘ଏହି ଭଳି ହେଉ,’ ଭୀରକ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକାବେଳେ କହିଲେ; ମାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅମୃତ ଭଳି ଗ୍ରହଣ କରି, ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୟାରେ ଭରିଗଲା, ଦୁଃଖ ଚାଲିଗଲା।
ଜଗାମ ରକ୍ଷାଂ ସ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତୁ ମାତରମ୍। ଦେଵୀ ଚାପଶ୍ଯଦାଯାଂତୀଂ ସଖୀଂ ମାତୁର୍ଵିଭୂଷିତାମ୍
ସେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଗଲେ, ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି; ଦେବୀ ତାଙ୍କର ସଖୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ମାଙ୍କର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଆସୁଥିଲେ।
କୁସୁମାମୋହିନୀଂ ନାମ ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଦେଵତାମ୍। ସାପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗିରିସୁତାଂ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵମାନସା
ସେ ପାହାଡର ଦେବୀର ନାମ କୁସୁମାମୋହିନୀ; ସେ ପାହାଡ ଜନ୍ମଜାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ସ୍ନେହରେ ଭରିଗଲା।
କ୍ଵ ପୁତ୍ରି ଗଚ୍ଛସୀତ୍ଯୁଚ୍ଚୈରାଲିଗ୍ଯୋଵାଚ ଦେଵତା। ସା ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵମାଚଖ୍ଯୌ ଶଂକରାତ୍କୋପକାରଣମ୍
‘ପୁଅ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ?’—ଉଚ୍ଚରେ କହି, ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, ଶଙ୍କର ପ୍ରତି କ୍ରୋଧର କାରଣ।
ପୁନଶ୍ଚୋଵାଚଗିରିଜା ଦେଵତାଂ ମାତୃସଂମିତାମ୍। ଉମୋଵାଚ-। ନିତ୍ଯଂ ଶୈଲାଧିରାଜସ୍ଯ ଦେଵତାତ୍ଵମନିଂଦିତେ
ପାହାଡ ଜନ୍ମଜା ପୁନି ଦେବୀକୁ, ମାତୃ ସମାନ ଦେବୀକୁ କହିଲେ; ଉମା କହିଲେ—‘ନିତ୍ୟ ତୁମେ ପାହାଡ ରାଜାଙ୍କର ଦେବୀ ଭାବରେ ଅଛ।
ସର୍ଵତଃ ସନ୍ନିଧାନଂ ତେ ମନସାତୀଵ ଵତ୍ସଲା। ଅତସ୍ତୁ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଵିଧେଯଂ ତ୍ଵଯାଂବିକେ
ତୁମର ଉପସ୍ଥିତି ସବୁଠି ଅଛି, ହୃଦୟରେ ବହୁତ ସ୍ନେହବାନ୍; ତେଣୁ, ମୁଁ କହିବି କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅମ୍ବିକା।
ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀସଂପ୍ରଵେଶସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ରକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ସରହସ୍ଯେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିଷେଵ୍ଯଃ ସତତଂ ଗିରୌ
ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ଜନୀଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ତୁମେ ସଦା ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ। ପାହାଡ଼ରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସେବା କରିବା ଦରକାର।
ପିନାକିନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମେ ତ୍ଵଯାନଘେ। ତତୋହଂ ସଂଵିଧାସ୍ଯାମି ଯତ୍କ୍ଷମଂ ତଦନଂତରମ୍
ଧନୁର୍ଧାରୀ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳେ, ତୁମେ ମୋତେ ଖବର ଦେବା। ତାପରେ ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଉଚିତ, ସେଠି ଆଗକୁ କରିବି।