ସଂଧ୍ଯାବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟା ମୁନଯୋଭିମୁଖା ରଵିମ୍। ଯାଵଦଦ୍ଯାସତେ ଶୀଘ୍ରଂ ନିଵାର୍ଯୋଷ୍ଣାଭିଭାଵିତାମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୁନିମାନେ ହାତ ଯୋଡି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହିପାରନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି; ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ତାପରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେଉଛି।
ଵ୍ଯଜୃଂଭତାଥ ଲୋକେସ୍ମିନ୍କ୍ରମାଦ୍ଵୈଭାଵରଂ ତମଃ। କୁଟିଲସ୍ଯେଵ ହୃଦଯେ କାଲୁଷ୍ଯଂ ଦୂଷଯନ୍ମନଃ
ତାପରେ ଦେଶରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାତିର ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା, ଯେପରିକି ଟେଢ଼ା ହୃଦୟର ଅଶୁଦ୍ଧି ମନକୁ ଦୂଷିତ କରେ।
ଜ୍ଵଲତ୍ଫଣିଫଣାରତ୍ନଦୀପୋଦ୍ଯୋତିତ ଭିତ୍ତିକେ। ଶଯନେ ଶଶସଂଘାତ ରତ୍ନଵସ୍ତ୍ରୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପମଣିର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଉଳ ଭିତିରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରର ଛାଦର ତଳେ ସେ ଶୋଇଥିଲେ।
ନାନାରତ୍ନଦ୍ଯୁତିଲସଚ୍ଛକ୍ରଚାପଵିଡଂବକେ। ରତ୍ନୈଃ କିଂକିଣିଜାଲେନ ଲସନ୍ମୁକ୍ତାକଲାପକେ
ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିର ଚମକ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମଣିର ଝୁଲ ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
କମନୀଯଚଲଲ୍ଲୀଲା ଵିତାନାଚ୍ଛାଦିତାଂବରେ। ମଂଦରେ ମଂନ୍ଦସଂଚାରଂ ଗତେ ଗିରିସୁତାଯୁତଃ
ମନୋହର ଭାବରେ ହଲୁକ ହଲୁକ ଡୋଳୁଥିବା ଖେଳର ଛତା ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା। ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ମଧୁର ଚାଲିରେ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ତସ୍ଥୌ ଗିରିସୁତା ବାହୁଲତା ମିଲିତକଂଧରଃ। ଶଶିମୌଲିଃ ସିତଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାସ୍ଫାରପୂରିତଗୋଚରଃ
ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ବାହୁ ଗଳାକୁ ଜଡ଼ି ଧରି ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକଟିଧାରୀ ଭଗବାନ, ଧଳା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ଗିରିଜାପ୍ଯସିତାପାଂଗୀ ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଚ୍ଛଵିଃ। ଵିଭାଵର୍ଯା ଚ ସଂପୃକ୍ତା ବଭୂଵାତୀଵ ଗୋମଯୀ
ଗିରିଜାଙ୍କର କଳା ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ରଙ୍ଗ ଥିଲା। ସେ ରାତି ସହ ଏମିତି ମିଶିଗଲେ ଯେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ଦେଵଃ କ୍ରୀଡାକେଲିକଲାଯୁତାମ୍
ତାପରେ ଭଗବାନ, ଖେଳ ଓ ମଜାର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ। ଶରୀରେ ମମ ତନ୍ଵଂଗି ସିତେ ଭାସ୍ଯସିତଦ୍ଯୁତିଃ। ଭୁଜଂଗୀ ଵା ସିତା ଶୁଭ୍ରେ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଚଂଦନେତରୌ
ଶର୍ବ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ଦେହରେ ଧଳା ଆଲୋକ ଚମକୁଛି; ଏହା କ'ଣ ଧଳା ନାଗିନୀ, ସୁଧା ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯାହା ମୋ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ହାତକୁ ବେଢ଼ି ରହିଛି କି?
ଚଂଦ୍ରାତପେନ ସଂପୃକ୍ତା ରୁଧିରାମ୍ବରସଂଵୃତା। ରଜନୀ ଵା ସିତେ ପକ୍ଷେ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷଂ ଦଦାସି ମେ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ନିହ୍ସନାନ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, କିମ୍ବା ଏହା ଧଳା ପକ୍ଷର ରାତି, ଯାହା ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଛି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଗିରିଜା ତେନ ମୁକ୍ତକଂଠା ପିନାକିନମ୍। ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷୀ ଭ୍ରୁକୁଟୀ ଵିକୃତାନନା
ଏଭଳି ଶୁଣି ଗିରିଜା ଖୋଲା କଣ୍ଠରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଭୃକୁଟି ଭଂଜି, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ସ୍ଵକୃତେନ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ଜାଡ୍ଯେନ ପରିଭୂଯତେ। ଅଵଶ୍ଯମର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଖଂଡନଂ ଶଶିମଂଡନ
ଦେବୀ କହିଲେ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବିବେକରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯେଉଁଠି ଆଶା ରହିଥାଏ, ସେଠି ନିନ୍ଦା ମିଳେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ।
ତପୋଭିର୍ଦୀର୍ଘଚରିତୈର୍ଯା ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଵତ୍ଯହଂ। ତସ୍ଯା ମେନି ଯତସ୍ତ୍ଵେଷ ହ୍ଯଵମାନଃ ପଦେ ପଦେ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଲି, ତଥାପି ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ମୁଁ କେବଳ ଅପମାନ ହିଁ ପାଇଲି।
ନୈଵାସ୍ମି କୁଟିଲା ଶର୍ଵ ଵିଷମା ନ ଚ ଧୂର୍ଜଟେ। ସଵିଷସ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍ଖ୍ଯାତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଦୋଷାକରାଶ୍ରଯଃ
ମୁଁ କୁଟିଳ ନୁହେଁ, ଶର୍ବ; ମୁଁ ଧୂର୍ଜଟି, ତୁମେ ଯେପରି ବେଠା ନୁହେଁ। ତୁମେ ହେଉଛ, ଜଗତରେ ବିଷ ଭରା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ।
ତ୍ଵଂ ହି ମୁଷ୍ଣାସି ଦଶନାନ୍ନେତ୍ରହଂତା ଭଗସ୍ଯ ଚ। ଆଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଜାନାତି ଭଗଵାନ୍ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଃ
ଭଗଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ତୁମେ ଚୋରି ନେଲ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ତୁମକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଭିଯୋଗୀ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୂଲଂ ଜନଯସି ସ୍ଵୈର୍ଦୋଷୈର୍ମାମଧିକ୍ଷିପନ୍। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମାମାତ୍ଥକୃଷ୍ଣେତି ମହାକାଲୋସି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତୁମେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡରେ ତ୍ରିଶୂଳ ତିଆରି କର, ତୁମ ଦୋଷରେ ମୁଁକୁ ଅପମାନ କର; ତୁମେ ମୁଁକୁ 'କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଡାକୁଛ, ଯେଉଁଠିକି ତୁମେ 'ମହାକାଳ' ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମାତ୍ମାନଂ ତପସା ଗିରିମ୍। ଜୀଵଂତ୍ଯା ନ ମଯା କୃତ୍ଯଂ ଧୂର୍ତେନ ପରିଭୂତଯା
ମୁଁ ଏବେ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟା କରି ଆପଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏହି ଧୂର୍ତ୍ତଙ୍କ ଅପମାନ ପରେ, ଜୀବନରେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ଅଛିନାହିଁ।
କାପାଲିକେନ କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ଶ୍ମଶାନେ ନିତ୍ଯଵାସିନା। ଭୂତ୍ଯା ଵିଲିପ୍ତ ସ୍ଵାଂଗେନ ମାତୃମଧ୍ଯସ୍ଥ ଚାରିଣା
ଏକ ନିମ୍ନ ଶବଧାରୀ, ସମ୍ବିତ୍ ଶ୍ମଶାନରେ ରହୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା, ମାତୃମଣ୍ଡଳରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଏହି ଲୋକର ଦ୍ୱାରା।
ନିଶମ୍ଯ ତସ୍ଯା ଵଚନଂ କୋପତୀକ୍ଷ୍ଣାକ୍ଷରଂ ହରଃ। ଉଵାଚାନିଷ୍ଟସଂଭ୍ରାଂତଃ ପ୍ରଚଲେନେଂଦୁମୌଲିନା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରକଳା କମ୍ପି ଥିଲା।
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ। ଅଗାତ୍ମଜାସି ଗିରିଜେ ନାହଂ ନିଂଦାପରସ୍ତଵ। ଚାଟୂକ୍ତିବୁଧ୍ଯା ତୁ ମଯା କୃତ ଉନ୍ମାଦସଂଶ୍ରଯଃ
ଶର୍ବ କହିଲେ: 'ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ମଜାରେ ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଇଥିଲି।'
ଵିକଲ୍ପଃ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତେ ତୁ ଗିରିଜେ ନ ମମ କ୍ରମାତ୍। ଯଦ୍ଯେଵଂ କୁପିତା ଭୀରୁ ତତ୍ତଵାହଂ ନ ଵୈ ପୁନଃ
'ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ଏପରି ଅସ୍ଥିରତା ମୋ ମନରେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯଦି ଏପରି କ୍ରୋଧିତ, ଭୟଭିତ ହେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ ପୁନି ଏହିପରି କରିବିନାହିଁ।'
ନର୍ମଵାଦୀ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଜହି କୋପଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଶିରସା ପ୍ରଣତେନୈଷ ରଚିତସ୍ତେ ମଯାଂଜଲି
'ମୁଁ ମଜା କଥା କହିବି; ଶୁଭ୍ର ହସର ମାଳିକା, ତୁମେ ତୁମର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼; ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉଛି।'
ନି ହୀନୋ ହ୍ଯପମାନେନ ନିଂଦିତେ ନୈତି ଵିକ୍ରିଯାମ୍। ଅସତାଂ ତୁ ସତାଂ ନ ସ୍ଯାନ୍ମର୍ମସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ନରଃ କିଲ
'ଏକ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଅପମାନରେ କମି ନଯାଏ, ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନାହିଁ; ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ, ନ ଉତ୍ତମଙ୍କ ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟ ମନର ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ।'
ଅନେକୈଶ୍ଚାଟୁଭିର୍ଦେଵୀ ଦେଵେନ ପ୍ରତିବୋଧିତା। କୋପଂ ତୀଵ୍ରଂ ନ ତତ୍ଯାଜ ସତୀ ମର୍ମଣି ଘଟ୍ଟିତା
ଦେବତା ଅନେକ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ ସତୀ ତାଙ୍କର ଗଭୀର କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଃଖରେ ଆଘାତିତ ହେଇଥିଲା।
ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧମଥାଚ୍ଛିଦ୍ଯ ଵାସଃ ଶଂକରପାଣିନା। ଵିପର୍ଯସ୍ତାଲକାଵେଗାଦ୍ଗନ୍ତୁମୈଚ୍ଛଚ୍ଚ ଶୈଲଜା
ତାପରେ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ହାତରୁ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଖସାଇ, ଚୁଲ ଅସ୍ଥିର ହେଇ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ତସ୍ଯା ଵ୍ରଜଂତ୍ଯାଃ କୋପେନ ପୁନରାହ ପୁରାଂତକଃ। ସତ୍ଯଂ ସର୍ଵୈରଵଯଵୈସ୍ତନୋଷି ସଦୃଶାଂ ପିତୁଃ
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ପୁର ନାଶକ ଆଉ ଏକଥା କହିଲେ: 'ସତ୍ୟ, ତୁମର ଶରୀରର ପ୍ରତି ଅଙ୍ଗରେ ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କୁ ମିଳିଛ।'
ହିମାଚଲସ୍ଯ ଶୃଂଗସ୍ଥମେଵ ଜାଲାକୁଲଂ ମନଃ। ତଥା ଦୁରଵଗାହ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଗହନୋ ହି ତଵାଶଯଃ
'ହିମାଚଳର ଶିଖର ପରି ତୁମର ମନ ଜାଲରେ ଜଟିତ; ଏପରି, ତୁମର ହୃଦୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ଅପରିଚୟ।'
କାଠିନ୍ଯମଶ୍ମସାରେଭ୍ଯୋ ଵନେଭ୍ଯୋ ବହୁଲାଂ ଗତା। କୁଟିଲତ୍ଵଂ ନିମ୍ନଗାଭ୍ଯୋ ଦୁଃସେଵ୍ଯତ୍ଵଂ ହିମାଦପି
'ପାଥର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନତା, ନଦୀ ଠାରୁ ଅଧିକ କୁଟିଳତା, ହିମାଚଳ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃସାଧ୍ୟତା ତୁମେ ଅର୍ଜନ କରିଛ।'
ସଂକ୍ରାଂତଂ ସର୍ଵମେଵୈତତ୍ତନ୍ଵଂଗି ହିମଭୂଧରାତ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଗିରିଶଂ ଶୈଲକନ୍ଯକା
'ହିମ ରାଜା ପାହାଡ଼ରୁ ଏହି ସବୁ ତୁମରେ ଆସିଛ, ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ମାଳିକା।' ଏପରି କହିଲେ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପୁନି ଗିରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୋପକଂପିତମୂର୍ଦ୍ଧା ସା ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ଦଶନଚ୍ଛଦା। ଉମୋଵାଚ-। ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ ଦୋଷଦାନେନ ନିଂଦାଯାଂ ଗୁଣିନୋ ବଲାତ୍
କ୍ରୋଧରେ ମୁଣ୍ଡ କମ୍ପି, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ, ଉମା କହିଲେ: 'ଦୋଷ ଦେବାର ଶକ୍ତିରେ, ଗୁଣବାନଙ୍କର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦାରେ ପରିଣତ ହେଇପାରେ।'