କାଂଚନୋତ୍ତୁଂଗ ଶୃଂଗାଵରୋହକ୍ଷିତୌ ହୈମରେଣୂତ୍କରାସଂଗପିଂଗଦ୍ଯୁତିଃ। ଖେଚରାଣାଂ ଵନେ ଚାପି ରମ୍ଯେ ବଭୌ ରୂପସଂପତ୍ପ୍ରକାରୋଗଣୋ ଵାସିତୁମ୍
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ସୁନା ଢାଳିରେ, ସୁନା ଧୂଳିର ଛାୟାରେ, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ବନରେ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ମଂଦରେକଂଦରେ ଚାରୁଵାପୀତଟେ କୁନ୍ଦମଂଦାରପୁଷ୍ପପ୍ରଵାଲାଂବୁଜେ। ସିଦ୍ଧନାରୀଭିରାପୀତରୂପାମୃତଂ ଵିସ୍ତୃତୈର୍ନେତ୍ରମାତ୍ରୈରନୁନ୍ମେଷିଭିଃ1.43.
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଏକ ଉପତ୍ୟକାର ସୁନ୍ଦର ପୋଖରୀରେ, କୁନ୍ଦ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ, କୋମଳ ଅଙ୍କୁର ଓ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ସିଦ୍ଧ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ରୂପର ଅମୃତକୁ ଅପରିମିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆନନ୍ଦରେ ପାନ କଲେ।
ଵୀରକଂ ଶୈଲପୁତ୍ରୀ ନିମେଷାଂତରାଦସ୍ମରତ୍ପୁତ୍ରଗୃଧ୍ନୁର୍ଵିନୋଦାର୍ଥିନୀ। ସୋପି ତାଦୃକ୍କ୍ଷଣାଵାପ୍ତପୁଣ୍ଯୋଦଯୋ ଯୋ ହି ଜନ୍ମାଂତରେଽସ୍ଯାତ୍ମଜତ୍ଵଂ ତତଃ
ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ମାଆଁ, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଲୁଭିତ ଓ ଆନନ୍ଦ ଚାହିଁ, ଏକ ନିମିଷ ମଧ୍ୟରେ ବୀରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଏହିପରି ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଫଳରେ, ସେ ଏ ଜନ୍ମରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ।
କ୍ରୀଡତସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ତିଃ କଥଂ ଜାଯତେ ଯୋପି ଭାଵାଜ୍ଯଗ? ଦ୍ଵେଧସା ତେଜସା। କଲିପତଃପ୍ରେକ୍ଷଣଂ ଦିଵ୍ଯଗୀତକ୍ଷଣଂ ନୃତ୍ଯଲୋଲୈର୍ଗଣୈଶୈଃ ପ୍ରଵୃତ୍ଯକ୍ଷଣଂ
ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ସଦା ନୂତନ ଓ ଖେଳରେ ଲିନ, ସେ କେମିତି ତୃପ୍ତି ପାଇପାରିବ? ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ, ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତର ମଧୁରତା ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାର ଉଲ୍ଲାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ସିଂହନାଦାକୁଲେ ଗଂଡଶୈଲେ ଜ୍ଵଲଦ୍ରତ୍ନଜାଲେ ବୃହତ୍ସାଲତାଲେକ୍ଷଣମ୍। ଫୁଲ୍ଲନାନା ତମାଲାଲିକାଲେକ୍ଷଣଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ଵିଲୋଲୋମରାଲେକ୍ଷଣମ୍
ସିଂହର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ତେଜ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଫୁଲିଥିବା ନାନା ତମାଳ ମାଳାରେ ଚିହ୍ନିତ ଗଛ ତଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃଦୁ ହରିଣ ଘୁରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଦେଖାଗଲେ।
ସ୍ଵଲ୍ପପଂକେ ଜଲେ ପଂକଜାଂକେକ୍ଷଣଂ ମାତୁରଂକେ ଶୁଭେ ନିଷ୍କଲଂକେକ୍ଷଣମ୍। ପରିକ୍ରୀଡତେ ବାଲଲୀଲାଵିସାରୀ ଗଣେଶାଧିପା ଦେଵତାନଂଦକାରୀ
ହଳକା କାଦିଁ ଓ ଜଳରେ, ପଦ୍ମକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ମାଆର କୋଳରେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଦାଗ ନଥିବା ଦେହରେ, ଶିଶୁ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଖେଳୁଥିଲେ, ଗଣେଶ, ଦେବତାମାନେ ଯାହାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ନିକୁଂଜେଷୁ ଵିଦ୍ଯାଧରୋଦ୍ଗୀତଶୀଲଃ ପିନାକୀଵ ଲୀଲାଵିଲାସୈଃ ସଲୀଲଃ। ପ୍ରକାଶ୍ଯ ଭୁଵନଂ ଗୋଭିସ୍ତତୋ ଦିନକରେ ଗତେ
ନିକୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ ଭରା ଖେଳରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ଗାଈମାନେ ସହିତ ସାରା ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଅ ଯାଏଁ।
ଦେଶାଂତରଂ ତଦା ପଶ୍ଚାଦ୍ଦୂରସ୍ଥୋ ଧରଣୀଧରଃ। ମିତ୍ରତ୍ଵମସ୍ଯ ସୁଦୃଢଂ ହୃଦଯେ ଦ୍ଯୋତଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଅ ସମୟରେ ପାହାଡ଼ ଦୂରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ମିତ୍ରତା ହୃଦୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ନିତ୍ଯମାରାଧିତୋ ଵିପ୍ରୈଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵିଘନସଃ ସୁତଃ। ନାକରୋତ୍ସଵିତୁର୍ମେରୁରୁପକାରଂ ପତିଷ୍ଯତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବିଘନସଙ୍କ ପୁଅ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁ ପଛରେ ଅସ୍ତ ହେଉଅ ସମୟରେ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ କରିଲେ ନାହିଁ।
ଜନେଷ୍ଵେଷା ଵ୍ଯଵସ୍ଥେତି ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ରଵଲିତୋ ହ୍ଯଧଃ। ଦିନେନାନୁଗତୋ ଭାନୁଃ ସ୍ଵଜନଂ ପରିପୂରଯନ୍
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରଥା ଚାଲିଆସିଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତଳକୁ ଯିବା ସମୟରେ ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ।
ସଂଧ୍ଯାବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟା ମୁନଯୋଭିମୁଖା ରଵିମ୍। ଯାଵଦଦ୍ଯାସତେ ଶୀଘ୍ରଂ ନିଵାର୍ଯୋଷ୍ଣାଭିଭାଵିତାମ୍
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୁନିମାନେ ହାତ ଯୋଡି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହିପାରନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି; ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଅତି ତାପରୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେଉଛି।
ଵ୍ଯଜୃଂଭତାଥ ଲୋକେସ୍ମିନ୍କ୍ରମାଦ୍ଵୈଭାଵରଂ ତମଃ। କୁଟିଲସ୍ଯେଵ ହୃଦଯେ କାଲୁଷ୍ଯଂ ଦୂଷଯନ୍ମନଃ
ତାପରେ ଦେଶରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରାତିର ଅନ୍ଧାର ଛାଇଗଲା, ଯେପରିକି ଟେଢ଼ା ହୃଦୟର ଅଶୁଦ୍ଧି ମନକୁ ଦୂଷିତ କରେ।
ଜ୍ଵଲତ୍ଫଣିଫଣାରତ୍ନଦୀପୋଦ୍ଯୋତିତ ଭିତ୍ତିକେ। ଶଯନେ ଶଶସଂଘାତ ରତ୍ନଵସ୍ତ୍ରୋତ୍ତରଚ୍ଛଦେ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପମଣିର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଉଳ ଭିତିରେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମଣି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ରର ଛାଦର ତଳେ ସେ ଶୋଇଥିଲେ।
ନାନାରତ୍ନଦ୍ଯୁତିଲସଚ୍ଛକ୍ରଚାପଵିଡଂବକେ। ରତ୍ନୈଃ କିଂକିଣିଜାଲେନ ଲସନ୍ମୁକ୍ତାକଲାପକେ
ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିର ଚମକ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମଣିର ଝୁଲ ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
କମନୀଯଚଲଲ୍ଲୀଲା ଵିତାନାଚ୍ଛାଦିତାଂବରେ। ମଂଦରେ ମଂନ୍ଦସଂଚାରଂ ଗତେ ଗିରିସୁତାଯୁତଃ
ମନୋହର ଭାବରେ ହଲୁକ ହଲୁକ ଡୋଳୁଥିବା ଖେଳର ଛତା ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା। ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ମଧୁର ଚାଲିରେ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ।
ତସ୍ଥୌ ଗିରିସୁତା ବାହୁଲତା ମିଲିତକଂଧରଃ। ଶଶିମୌଲିଃ ସିତଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାସ୍ଫାରପୂରିତଗୋଚରଃ
ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ବାହୁ ଗଳାକୁ ଜଡ଼ି ଧରି ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରକଟିଧାରୀ ଭଗବାନ, ଧଳା ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ଗିରିଜାପ୍ଯସିତାପାଂଗୀ ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଚ୍ଛଵିଃ। ଵିଭାଵର୍ଯା ଚ ସଂପୃକ୍ତା ବଭୂଵାତୀଵ ଗୋମଯୀ
ଗିରିଜାଙ୍କର କଳା ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନୀଳ କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ରଙ୍ଗ ଥିଲା। ସେ ରାତି ସହ ଏମିତି ମିଶିଗଲେ ଯେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ଦେଵଃ କ୍ରୀଡାକେଲିକଲାଯୁତାମ୍
ତାପରେ ଭଗବାନ, ଖେଳ ଓ ମଜାର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ। ଶରୀରେ ମମ ତନ୍ଵଂଗି ସିତେ ଭାସ୍ଯସିତଦ୍ଯୁତିଃ। ଭୁଜଂଗୀ ଵା ସିତା ଶୁଭ୍ରେ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଚଂଦନେତରୌ
ଶର୍ବ କହିଲେ: ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ଦେହରେ ଧଳା ଆଲୋକ ଚମକୁଛି; ଏହା କ'ଣ ଧଳା ନାଗିନୀ, ସୁଧା ଭଳି ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯାହା ମୋ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ହାତକୁ ବେଢ଼ି ରହିଛି କି?
ଚଂଦ୍ରାତପେନ ସଂପୃକ୍ତା ରୁଧିରାମ୍ବରସଂଵୃତା। ରଜନୀ ଵା ସିତେ ପକ୍ଷେ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷଂ ଦଦାସି ମେ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ନିହ୍ସନାନ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, କିମ୍ବା ଏହା ଧଳା ପକ୍ଷର ରାତି, ଯାହା ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରୁଛି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଗିରିଜା ତେନ ମୁକ୍ତକଂଠା ପିନାକିନମ୍। ଉଵାଚ କୋପରକ୍ତାକ୍ଷୀ ଭ୍ରୁକୁଟୀ ଵିକୃତାନନା
ଏଭଳି ଶୁଣି ଗିରିଜା ଖୋଲା କଣ୍ଠରେ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଭୃକୁଟି ଭଂଜି, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ସ୍ଵକୃତେନ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ଜାଡ୍ଯେନ ପରିଭୂଯତେ। ଅଵଶ୍ଯମର୍ଥୀ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଖଂଡନଂ ଶଶିମଂଡନ
ଦେବୀ କହିଲେ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବିବେକରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯେଉଁଠି ଆଶା ରହିଥାଏ, ସେଠି ନିନ୍ଦା ମିଳେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ।
ତପୋଭିର୍ଦୀର୍ଘଚରିତୈର୍ଯା ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଵତ୍ଯହଂ। ତସ୍ଯା ମେନି ଯତସ୍ତ୍ଵେଷ ହ୍ଯଵମାନଃ ପଦେ ପଦେ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଲି, ତଥାପି ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ମୁଁ କେବଳ ଅପମାନ ହିଁ ପାଇଲି।
ନୈଵାସ୍ମି କୁଟିଲା ଶର୍ଵ ଵିଷମା ନ ଚ ଧୂର୍ଜଟେ। ସଵିଷସ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍ଖ୍ଯାତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଦୋଷାକରାଶ୍ରଯଃ
ମୁଁ କୁଟିଳ ନୁହେଁ, ଶର୍ବ; ମୁଁ ଧୂର୍ଜଟି, ତୁମେ ଯେପରି ବେଠା ନୁହେଁ। ତୁମେ ହେଉଛ, ଜଗତରେ ବିଷ ଭରା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ।
ତ୍ଵଂ ହି ମୁଷ୍ଣାସି ଦଶନାନ୍ନେତ୍ରହଂତା ଭଗସ୍ଯ ଚ। ଆଦିତ୍ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଜାନାତି ଭଗଵାନ୍ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମକଃ
ଭଗଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ତୁମେ ଚୋରି ନେଲ, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ତୁମକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଅଭିଯୋଗୀ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ମୂର୍ଧ୍ନି ଶୂଲଂ ଜନଯସି ସ୍ଵୈର୍ଦୋଷୈର୍ମାମଧିକ୍ଷିପନ୍। ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମାମାତ୍ଥକୃଷ୍ଣେତି ମହାକାଲୋସି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ତୁମେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡରେ ତ୍ରିଶୂଳ ତିଆରି କର, ତୁମ ଦୋଷରେ ମୁଁକୁ ଅପମାନ କର; ତୁମେ ମୁଁକୁ 'କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଡାକୁଛ, ଯେଉଁଠିକି ତୁମେ 'ମହାକାଳ' ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଯାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁମାତ୍ମାନଂ ତପସା ଗିରିମ୍। ଜୀଵଂତ୍ଯା ନ ମଯା କୃତ୍ଯଂ ଧୂର୍ତେନ ପରିଭୂତଯା
ମୁଁ ଏବେ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ତପସ୍ୟା କରି ଆପଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଏହି ଧୂର୍ତ୍ତଙ୍କ ଅପମାନ ପରେ, ଜୀବନରେ ମୋ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ଅଛିନାହିଁ।
କାପାଲିକେନ କ୍ଷୁଦ୍ରେଣ ଶ୍ମଶାନେ ନିତ୍ଯଵାସିନା। ଭୂତ୍ଯା ଵିଲିପ୍ତ ସ୍ଵାଂଗେନ ମାତୃମଧ୍ଯସ୍ଥ ଚାରିଣା
ଏକ ନିମ୍ନ ଶବଧାରୀ, ସମ୍ବିତ୍ ଶ୍ମଶାନରେ ରହୁଥିବା, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା, ମାତୃମଣ୍ଡଳରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଏହି ଲୋକର ଦ୍ୱାରା।
ନିଶମ୍ଯ ତସ୍ଯା ଵଚନଂ କୋପତୀକ୍ଷ୍ଣାକ୍ଷରଂ ହରଃ। ଉଵାଚାନିଷ୍ଟସଂଭ୍ରାଂତଃ ପ୍ରଚଲେନେଂଦୁମୌଲିନା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ହର ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରକଳା କମ୍ପି ଥିଲା।
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ। ଅଗାତ୍ମଜାସି ଗିରିଜେ ନାହଂ ନିଂଦାପରସ୍ତଵ। ଚାଟୂକ୍ତିବୁଧ୍ଯା ତୁ ମଯା କୃତ ଉନ୍ମାଦସଂଶ୍ରଯଃ
ଶର୍ବ କହିଲେ: 'ପାହାଡ଼ର ଝିଅ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ମଜାରେ ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଇଥିଲି।'