ହଂସସଂଘାତସଂଦିଷ୍ଟ ସ୍ଫଟିକସ୍ତଭଂତୋରଣଂ। ଅନାଵିଲମସଂଭ୍ରାଂତ୍ଯା ବହୁଶଃ କିନ୍ନରାକୁଲଂ
ହଂସମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକଠା ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ସ୍ଫଟିକର ଥମ୍ଭା ଓ ତୋରଣ ରହିଛି; ସେଠି ସବୁ କିଛି ପରିସ୍କାର ଓ ନିର୍ମଳ, ଅନେକ କିନ୍ନରମାନେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ।
ଶୁକୈର୍ଯତ୍ରାଭିଦୃଶ୍ଯଂତେ ପଦ୍ମରାଗଵିନିର୍ମିତାଃ। ଭିତ୍ତଯୋ ଜାତିସଂଭ୍ରାଂତ୍ଯା ପ୍ରତିବିଂବିତମୌକ୍ତିକାଃ1.43.
ସେଠି ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଦେଉଳି ମଧ୍ୟରେ ଶୁକପାଖୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାରେ ମୋତିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲାଗେ।
ତତ୍ରାକ୍ଷୈଃ ପ୍ରିଯଯା ଦେଵୋ ଵିହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ। ସ୍ଵଛେଂଦ୍ରନୀଲଭୂଭାଗେ କ୍ରୀଡଂତୌ ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୌ
ସେଠି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ନୀଳମଣି ପରି ପରିସ୍କାର ଭୂମିରେ ଦୁଇଜଣେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଖେଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵପୁଃ ସହାଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିନୋଦରସନିର୍ଵୃତୌ। ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ରୀଡତୋସ୍ତତ୍ର ଦେଵୀଶଂକରଯୋସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦେହ ଏକାଠି ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳର ରସରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେଠି ଦେବୀ ଓ ଶଙ୍କର ଖେଳୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାଶବ୍ଦଃ ପତିତାଂବରଗୋଚରଃ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୌତୁକାଦ୍ଦେଵୀ କିମେତଦିତି ଶଂକରମ୍
ଏହିପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁତୁହଳରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?'
ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସୁରଵରଂ ହରଂ ଵିସ୍ମିତପୂର୍ଵକଂ। ଉଵାଚ ଦେଵୋ ନୈତତ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ହେ ଶୁଭ୍ର ହସନ୍ତି, ଏହା ପୂର୍ବେ ତୁମେ କେବେ ଦେଖିନାହାଁ।'
ଏତେ ଗଣେଶାଃ କ୍ରୀଡଂତେ ଶୈଲେସ୍ମିନ୍ମତ୍ପ୍ରିଯାଃ ସଦା। ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ନାମଭିଃ କ୍ଷେତ୍ରସେଵନୈଃ
'ଏମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଗଣେଶମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଓ ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା।'
ଯୈରହଂ ତୋଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତ ଏତେ ମନୁଜୋତ୍ତମାଃ। ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ମମ ହୃଦ୍ଯାଃ ଶୁଭାନନେ
'ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ—ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ, ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ।'
କାମରୂପା ମହୋତ୍ସାହା ମହାରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। କର୍ମଭିର୍ଵିସ୍ମଯଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଯାମି ବଲଶାଲିନାମ୍
'ଏମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ମହାନ ଗୁଣ ରହିଛି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି।'
ସାମରସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗତଃ ସୃଷ୍ଟିସଂହରଣକ୍ଷମାଃ। ବ୍ରହ୍ମଚନ୍ଦ୍ରେଂଦ୍ର ଗଂଧର୍ଵୈସ୍ସକିନ୍ନରମହୋରଗୈଃ
'ଏମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରିପାରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ ସହିତ।'
ଵିଵର୍ଜିତୋପ୍ଯହଂ ନିତ୍ଯଂ ନୈଭିର୍ଵିରହିତୋ ରମେ। ହୃଦ୍ଯା ମେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗି ତ ଏତେ କ୍ରୀଡିତା ଗିରୌ
'ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ, ଏମାନେ ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ, ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଖେଳୁଥିବା ଏମାନେ ସହିତ ମୁଁ କେବେ ଅଲଗା ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତୁ ତଦା ଦେଵୀ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଂ ଵିସ୍ମଯାକୁଲା। ଗଵାକ୍ଷାଂତରମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ଚକିତାନନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଜନେଲା ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଭୟଭିତ ମୁହଁରେ ବାହାରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯାଵଂତସ୍ତେ କୃଶା ଦୀର୍ଘା ହ୍ରସ୍ଵାଃ ସ୍ଥୂଲା ମହୋଦରାଃ। ଵ୍ଯାଘ୍ରେଭଵଦନାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ମେଷାଜରୂପିଣଃ
ସେ ଦେଖିଲେ—କେହି ଦୁର୍ବଳ, କେହି ଲମ୍ବା, କେହି ଛୋଟ, କେହି ମୋଟା, କେହି ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା, କେହି ବାଘମୁହଁ, କେହି ମେଷ ଓ ଛାଗ ରୂପରେ।
ଅନେକପ୍ରାଣିରୂପାଶ୍ଚ ଜ୍ଵାଲାସ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲାଃ। ସୌମ୍ଯା ଭୀମାଃ ସ୍ମିତମୁଖାଃ କୃଷ୍ଣପିଂଗଜଟାସ୍ସଦା
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ରୂପରେ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ, କେହି ଶାନ୍ତ, କେହି ଭୟଙ୍କର, ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ସଦା କଳା ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାଧାରୀ।
ନାନାଵିହଂଗଵଦନା ନାନାଵିଧସୁରାନନାଃ। କୌଶେଯଚର୍ମଵସନା ନଗ୍ନାଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ଵିରୂପିଣଃ
ନାନା ପକ୍ଷୀମୁହଁ, ନାନା ଦେବମୁହଁ, କେହି ରେଶମ କିମ୍ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, କେହି ନଗ୍ନ ଓ ବିକୃତ ଆକୃତିର।
ଗୋକର୍ଣା ଗଜକର୍ଣାଶ୍ଚ ବହୁଵକ୍ତ୍ରେକ୍ଷଣୋଦରାଃ। ବହୁପାଦା ବହୁଭୁଜା ଦିଵ୍ଯନାନାସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
କେହି ଗାଈର କାନ, କେହି ହାତୀର କାନ, ଅନେକ ମୁହଁ, ଅନେକ ଆଖି, ଅନେକ ପେଟ, ଅନେକ ପାଉଁ, ଅନେକ ହାତ, ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅନେକକୁସୁମାପୀଡା ନାନାଵ୍ଯାକୁଲଭୀଷଣାଃ। କୃତନାନାଯୁଧଧରା ନାନାକଵଚଭୂଷଣାଃ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ନାନାଭାବରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନାନା ପ୍ରକାର କବଚ ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଵିଚିତ୍ରଵାହନାରୂଢା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଵିଯଚ୍ଚରାଃ। ଵୀଣାଵାଦ୍ଯରଵୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟା ନାନାସ୍ଥାନକନର୍ତକାଃ
ବିଚିତ୍ର ଯାନରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଆକାଶରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ବୀଣାର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଛି, ନାନା ଭଙ୍ଗୀରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଣେଶାଂସ୍ତାଂସ୍ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଶଂକରମ୍। ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଗଣେଶାଃ କତିସଂଖ୍ଯାତାଃ କିଂନାମାନଃ କିମାତ୍ମକାଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ଗଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ଦେବୀ କହିଲେ— ଏହି ଗଣେଶମାନେ କେତେ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁଠି କେଉଁ ନାମ, କେମିତି ସ୍ୱଭାବର?
ଏକୈକଶୋ ମମ ବ୍ରୂହି ନିଷ୍ଠିତା ଯେ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଶଂକର ଉଵାଚ-। କୋଟିକୋଟିଶ୍ଚ ସଂଖ୍ଯାତା ନାନାଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷାଃ
ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣେଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକେକରେ କହ, ଯେଉଁମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି। ଶଙ୍କର କହିଲେ— ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଗଣନାର, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଜଗଦାପୂରିତଂ ସର୍ଵମେଭିର୍ଭୀମୈର୍ମହାବଲୈଃ। ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ରଥ୍ଯାସୁ ଜୀର୍ଣୋଦ୍ଯାନେଷୁ ଵେଶ୍ମସୁ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବଳଶାଳୀ ଗଣମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଭରି ରଖିଛନ୍ତି— ସିଦ୍ଧପୀଠ, ରାସ୍ତା, ପୁରୁଣା ବଗିଚା ଓ ଘରେ ଘରେ ଅଛନ୍ତି।
ଦାନଵାନାଂ ଶରୀରେଷୁ ବାଲେଷୂନ୍ମତ୍ତକେଷୁ ଚ। ଏତେ ଵିଶଂତି ମୁଦିତା ନାନାହାରଵିହାରିଣଃ
ସେମାନେ ଦାନବ, ଶିଶୁ ଓ ପାଗଳମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଊଷ୍ମପାଃ ଫେନପାଶ୍ଚୈଵ ଧୂମପା ମଧୁପାଯିନଃ। ମେଦାହାରାରୁଧିରପାସ୍ସର୍ଵଭକ୍ଷା ହ୍ଯଭୋଜନାଃ
କେହି ତାପ ଖାନ୍ତି, କେହି ଫେନ ଖାନ୍ତି, କେହି ଧୂଆଁ ଖାନ୍ତି, କେହି ମଧୁ ପିଉଛନ୍ତି; କେହି ଚର୍ବି ଖାନ୍ତି, କେହି ରକ୍ତ ପିଉଛନ୍ତି, କେହି ସବୁ କିଛି ଖାନ୍ତି, କେହି କିଛି ମଧ୍ୟ ଖାନ୍ତିନାହିଁ।
ଦେଵାଦାସ୍ତାପସାହାରା ନାନାଵାଦ୍ଯରତିପ୍ରିଯାଃ। ନ ହି ଵକ୍ତୁମନଂତତ୍ଵାଚ୍ଛକ୍ଯନ୍ତେ ହି ଗଣାଃ ପୃଥକ୍
କେହି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଖାନ୍ତି, କେହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରେ ରହନ୍ତି, କେହି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଶୁଣିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି; ଏମିତି ଅସଂଖ୍ୟ ଥିବାରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ନାଗତ୍ଵଗୁତ୍ତରାସଂଗଃ ଶୁଦ୍ଧାଂଗୋ ମୁଂଜମେଖଲୀ। ମନଃଶିଲେନ କଲ୍କେନ ଚପଲୋ ରଂଜିତାନନଃ
ଦେବୀ କହିଲେ— ହାତୀର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶରୀର ପବିତ୍ର, ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ବେଳ୍ଟ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମୁହଁରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଛି, ଚଞ୍ଚଳ ଚରିତ୍ର।
ଭୃଂଗଦଷ୍ଟୋତ୍ପଲାନାଂ ଚ ସ୍ରଗ୍ଦାମା ମଧୁରାକୃତିଃ। ପାଷାଣଶକଲୋତ୍ତାନ କାଂସ୍ଯତାଲପ୍ରଵର୍ତକଃ
ଭୃଙ୍ଗ ଓ ଉତ୍ପଳ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ରୂପରେ ମଧୁର; ପାଥର ଟୁକୁଡ଼ା ଉଠାଇ ରଖିଛନ୍ତି, କାଂସ୍ୟ ଝାଞ୍ଜ ଚଳାଉଛନ୍ତି।
ଅସୌ ଗଣେଶ୍ଵରୋ ଦେଵ କିଂନାମା କିନ୍ନରାନୁଗଃ। ଯ ଏଷ ଗଣଗୀତେଷୁ ଦତ୍ତକର୍ଣୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏହି ଯିଏ ଗଣେଶ୍ୱର, କିନ୍ନରଙ୍କ ସହ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଗଣମାନଙ୍କ ଗୀତକୁ ପୁନିପୁନି ମନ ଦେଇ ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ସେ କିଏ?
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ-। ସ ଏଷ ଵୀରକୋ ଦେଵି ସଦା ମେ ହୃଦଯପ୍ରିଯଃ। ନାନାଶ୍ଚର୍ଯଗୁଣାଧାରୋ ଗଣେଶ୍ଵର ଗଣାର୍ଚିତଃ
ଶର୍ବ କହିଲେ— ଦେବୀ, ଏହିଏ ହେଉଛନ୍ତି ବୀରକ, ସଦା ମୋ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟ; ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣର ଧାମ, ଗଣେଶ୍ୱର, ଗଣମାନେ ପୂଜିଥିବା।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ। ଈଦୃଶସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯାସ୍ତି ମମୋତ୍କଂଠା ପୁରାଂତକ। କଦାହମୀଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯାନଂଦଦାଯକଂ
ଦେବୀ କହିଲେ— ଏମିତି ପୁଅ ପାଇଁ ମୋର ଅତି ଆଶା ଥିଲା, ପୁରନାଶନ, କେବେ ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିବି?
ଶର୍ଵ ଉଵାଚ-। ଏଷ ଏଵ ସୁତସ୍ତେସ୍ତୁ ନଯନାନଂଦକାରକଃ। ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା କୃତାର୍ଥୋ ହି ଵୀରକୋପି ସୁମଧ୍ଯମେ
ଶର୍ବ କହିଲେ— ଏହିଏ ତୁମର ପୁଅ ହେବେ, ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା; ତୁମେ ମା ହେବା ଦ୍ୱାରା ବୀରକ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବେ, ହେ ସୁମଧ୍ୟମା।