ତତୋ ଦେଵୈଃ ସମୁନିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୀ ତ୍ଵିଦଂ ଵଚଃ। ଅଧୁନା ଦର୍ଶିତେ ମାର୍ଗେ ମର୍ଯାଦାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏବେ ମାର୍ଗ ଦେଖାଯାଇଛି, ତୁମେ ଏକ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର।'
ଫଲଂ କିଂ ଭଵିତା ଦେଵି କଲ୍ପିତୈସ୍ତରୁପୁତ୍ରକୈଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହର୍ଷପୂର୍ଣାଂଗୀ ପ୍ରୋଵାଚାତିଶୁଭାଂ ଗିରଂ
'ଦେବୀ, ଏହି କଳ୍ପିତ ତରୁପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା କଣ ଫଳ ମିଳିବ?' ଏମିତି ପଚାରିଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଏକଂ ନିରୁଦକେ ଗ୍ରାମେ ଯଃ କୂପଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ବିଂଦୌବିଂଦୌ ଚ ତୋଯସ୍ଯ ସ ଵସେଦ୍ଵତ୍ସରଂ ଦିଵି
'ଯିଏ ଜଳ ନଥିବା ଗାଁରେ ଏକ କୁଆଁ ଖନନ କରେ, ଜଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିନ୍ଦୁ ପାଇଁ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବ।'
ଦଶକୂପସମାଵାପୀ ଦଶଵାପୀସମୋ ହ୍ରଦଃ। ଦଶହ୍ରଦସମା କନ୍ଯା ଦଶକନ୍ଯାସମୋ ଦ୍ରୁମଃ
'ଦଶଟି କୁଆଁ ସମାନ ଏକ ପୋକରି, ଦଶଟି ପୋକରି ସମାନ ଏକ ହ୍ରଦ, ଦଶଟି ହ୍ରଦ ସମାନ ଏକ କନ୍ୟା, ଦଶଟି କନ୍ୟା ସମାନ ଏକ ଗଛ।'
ଏଷା ଵୈ ଶୁଭ ମର୍ଯାଦା ନିଯତା ଲୋକଭାଵିନୀ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତୋ ଵିପ୍ରା ବୃହସ୍ପତିପୁରୋଗମାଃ
'ଏହି ହେଉଛି ଶୁଭ ନିୟମ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।' ଏମିତି ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—
ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମଂଦିରାଣ୍ଯେଵ ଭଵାନୀଂ ଵଂଦ୍ଯ ମାତରଂ। ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଦେଵୋପି ଶଂକରଃ ପର୍ଵତାତ୍ମଜାଂ
ଭବାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବତା ଶଙ୍କର ଏହି ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ସହ—
ପାଣିନାଲମ୍ବ୍ଯମାନେନ ନ ସ୍ଵମାଵାସମଗଚ୍ଛତ। ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦଜନନଂ ପ୍ରାସାଦାଟ୍ଟାଲଗୋପୁରଂ
ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମହଲ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଥିବା ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲଂବମୌକ୍ତିକଦାମାନଂ ମାଲିକାକୁଲଵେଦିକଂ। ସୁନଦ୍ଧକଲଧୌତଂ ଚ କ୍ରୀଡାଗୃହମନୋଗତଂ
ଝୁଲିଥିବା ମୁକ୍ତା ମାଳା, ଫୁଲ ମାଳାରେ ଭରିଥିବା ବେଦି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଥିବା, ଏହି ଖେଳ ଘର ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ପ୍ରକୀର୍ଣକୁସୁମାମୋଦ ମତ୍ତାଲିକୁଲକୂଜିତମ୍। କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତସଂଗୀତ ଗୃହାଂତରିତଭିତ୍ତିକମ୍
ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧିରେ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, କିନ୍ନରମାନେ ଗାଇଥିବା ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଦେଉଥିବା ଦେଉଳ ଭିତିରେ।
ସୁଗଂଧିଧୂପସଂଘାତଂ ମନଃପ୍ରାପ୍ଯମଲକ୍ଷିତଂ। କ୍ରୀଡାମଯୂରନାରୀଭିରଭିତୋ ରଭସାର୍ପିତଂ
ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ମନରେ ଧରିପାରିବା ଯାଉ ନଥିବା, ଚାରିପଟେ ଖେଳୁଥିବା ମୟୂରୀ ଓ ନାରୀମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥିବା।
ହଂସସଂଘାତସଂଦିଷ୍ଟ ସ୍ଫଟିକସ୍ତଭଂତୋରଣଂ। ଅନାଵିଲମସଂଭ୍ରାଂତ୍ଯା ବହୁଶଃ କିନ୍ନରାକୁଲଂ
ହଂସମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକଠା ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ସ୍ଫଟିକର ଥମ୍ଭା ଓ ତୋରଣ ରହିଛି; ସେଠି ସବୁ କିଛି ପରିସ୍କାର ଓ ନିର୍ମଳ, ଅନେକ କିନ୍ନରମାନେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ।
ଶୁକୈର୍ଯତ୍ରାଭିଦୃଶ୍ଯଂତେ ପଦ୍ମରାଗଵିନିର୍ମିତାଃ। ଭିତ୍ତଯୋ ଜାତିସଂଭ୍ରାଂତ୍ଯା ପ୍ରତିବିଂବିତମୌକ୍ତିକାଃ1.43.
ସେଠି ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଦେଉଳି ମଧ୍ୟରେ ଶୁକପାଖୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାରେ ମୋତିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲାଗେ।
ତତ୍ରାକ୍ଷୈଃ ପ୍ରିଯଯା ଦେଵୋ ଵିହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ। ସ୍ଵଛେଂଦ୍ରନୀଲଭୂଭାଗେ କ୍ରୀଡଂତୌ ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୌ
ସେଠି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ନୀଳମଣି ପରି ପରିସ୍କାର ଭୂମିରେ ଦୁଇଜଣେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଖେଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵପୁଃ ସହାଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିନୋଦରସନିର୍ଵୃତୌ। ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ରୀଡତୋସ୍ତତ୍ର ଦେଵୀଶଂକରଯୋସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦେହ ଏକାଠି ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳର ରସରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେଠି ଦେବୀ ଓ ଶଙ୍କର ଖେଳୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାଶବ୍ଦଃ ପତିତାଂବରଗୋଚରଃ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୌତୁକାଦ୍ଦେଵୀ କିମେତଦିତି ଶଂକରମ୍
ଏହିପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁତୁହଳରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?'
ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସୁରଵରଂ ହରଂ ଵିସ୍ମିତପୂର୍ଵକଂ। ଉଵାଚ ଦେଵୋ ନୈତତ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ହେ ଶୁଭ୍ର ହସନ୍ତି, ଏହା ପୂର୍ବେ ତୁମେ କେବେ ଦେଖିନାହାଁ।'
ଏତେ ଗଣେଶାଃ କ୍ରୀଡଂତେ ଶୈଲେସ୍ମିନ୍ମତ୍ପ୍ରିଯାଃ ସଦା। ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ନାମଭିଃ କ୍ଷେତ୍ରସେଵନୈଃ
'ଏମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଗଣେଶମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଓ ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା।'
ଯୈରହଂ ତୋଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତ ଏତେ ମନୁଜୋତ୍ତମାଃ। ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ମମ ହୃଦ୍ଯାଃ ଶୁଭାନନେ
'ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ—ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ, ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ।'
କାମରୂପା ମହୋତ୍ସାହା ମହାରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। କର୍ମଭିର୍ଵିସ୍ମଯଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଯାମି ବଲଶାଲିନାମ୍
'ଏମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ମହାନ ଗୁଣ ରହିଛି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି।'
ସାମରସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗତଃ ସୃଷ୍ଟିସଂହରଣକ୍ଷମାଃ। ବ୍ରହ୍ମଚନ୍ଦ୍ରେଂଦ୍ର ଗଂଧର୍ଵୈସ୍ସକିନ୍ନରମହୋରଗୈଃ
'ଏମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରିପାରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ ସହିତ।'
ଵିଵର୍ଜିତୋପ୍ଯହଂ ନିତ୍ଯଂ ନୈଭିର୍ଵିରହିତୋ ରମେ। ହୃଦ୍ଯା ମେ ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗି ତ ଏତେ କ୍ରୀଡିତା ଗିରୌ
'ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କଠାରୁ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ, ଏମାନେ ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ, ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଖେଳୁଥିବା ଏମାନେ ସହିତ ମୁଁ କେବେ ଅଲଗା ନୁହେଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତୁ ତଦା ଦେଵୀ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଂ ଵିସ୍ମଯାକୁଲା। ଗଵାକ୍ଷାଂତରମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ଚକିତାନନା
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଜନେଲା ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ଭୟଭିତ ମୁହଁରେ ବାହାରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯାଵଂତସ୍ତେ କୃଶା ଦୀର୍ଘା ହ୍ରସ୍ଵାଃ ସ୍ଥୂଲା ମହୋଦରାଃ। ଵ୍ଯାଘ୍ରେଭଵଦନାଃ କେଚିତ୍କେଚିନ୍ମେଷାଜରୂପିଣଃ
ସେ ଦେଖିଲେ—କେହି ଦୁର୍ବଳ, କେହି ଲମ୍ବା, କେହି ଛୋଟ, କେହି ମୋଟା, କେହି ବଡ଼ ପେଟ ଥିବା, କେହି ବାଘମୁହଁ, କେହି ମେଷ ଓ ଛାଗ ରୂପରେ।
ଅନେକପ୍ରାଣିରୂପାଶ୍ଚ ଜ୍ଵାଲାସ୍ଯାଃ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲାଃ। ସୌମ୍ଯା ଭୀମାଃ ସ୍ମିତମୁଖାଃ କୃଷ୍ଣପିଂଗଜଟାସ୍ସଦା
ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ରୂପରେ, ଅଗ୍ନିମୁଖ, କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳ, କେହି ଶାନ୍ତ, କେହି ଭୟଙ୍କର, ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ସଦା କଳା ପିଙ୍ଗଳ ଜଟାଧାରୀ।
ନାନାଵିହଂଗଵଦନା ନାନାଵିଧସୁରାନନାଃ। କୌଶେଯଚର୍ମଵସନା ନଗ୍ନାଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ଵିରୂପିଣଃ
ନାନା ପକ୍ଷୀମୁହଁ, ନାନା ଦେବମୁହଁ, କେହି ରେଶମ କିମ୍ବା ପଶୁଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, କେହି ନଗ୍ନ ଓ ବିକୃତ ଆକୃତିର।
ଗୋକର୍ଣା ଗଜକର୍ଣାଶ୍ଚ ବହୁଵକ୍ତ୍ରେକ୍ଷଣୋଦରାଃ। ବହୁପାଦା ବହୁଭୁଜା ଦିଵ୍ଯନାନାସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
କେହି ଗାଈର କାନ, କେହି ହାତୀର କାନ, ଅନେକ ମୁହଁ, ଅନେକ ଆଖି, ଅନେକ ପେଟ, ଅନେକ ପାଉଁ, ଅନେକ ହାତ, ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅନେକକୁସୁମାପୀଡା ନାନାଵ୍ଯାକୁଲଭୀଷଣାଃ। କୃତନାନାଯୁଧଧରା ନାନାକଵଚଭୂଷଣାଃ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ନାନାଭାବରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ନାନା ପ୍ରକାର କବଚ ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଵିଚିତ୍ରଵାହନାରୂଢା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଵିଯଚ୍ଚରାଃ। ଵୀଣାଵାଦ୍ଯରଵୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟା ନାନାସ୍ଥାନକନର୍ତକାଃ
ବିଚିତ୍ର ଯାନରେ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଆକାଶରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ବୀଣାର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଛି, ନାନା ଭଙ୍ଗୀରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଗଣେଶାଂସ୍ତାଂସ୍ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ପ୍ରୋଵାଚ ଶଂକରମ୍। ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଗଣେଶାଃ କତିସଂଖ୍ଯାତାଃ କିଂନାମାନଃ କିମାତ୍ମକାଃ
ସେଇ ସମସ୍ତ ଗଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: ଦେବୀ କହିଲେ— ଏହି ଗଣେଶମାନେ କେତେ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁଠି କେଉଁ ନାମ, କେମିତି ସ୍ୱଭାବର?
ଏକୈକଶୋ ମମ ବ୍ରୂହି ନିଷ୍ଠିତା ଯେ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଶଂକର ଉଵାଚ-। କୋଟିକୋଟିଶ୍ଚ ସଂଖ୍ଯାତା ନାନାଵିଖ୍ଯାତପୌରୁଷାଃ
ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣେଶଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏକେକରେ କହ, ଯେଉଁମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି। ଶଙ୍କର କହିଲେ— ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଗଣନାର, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।