ଜଗାମ ମଂଦରଗିରିଂ ଵାଯୁଵେଗେନ ଶୃଂଗିଣା। ତତୋ ଗତେ ଭଗଵତି ନୀଲଲୋହିତେ ସହୋମଯା ରତିମନୁଭୂତଭୂଧରଃ
ସେ ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ବାୟୁର ତୀବ୍ରତାରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; ପରେ ନୀଳଲୋହିତ ଭଗବାନ ଉମା ସହିତ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପାହାଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ରହିଗଲା।
ସବାଂଧଵୋ ଭଵତି ହି କସ୍ଯ ନୋ ମନୋ ଵିଶୃଂଖଲଂ ଜଗତି ହି କନ୍ଯକା ପିତୁଃ। ପୁରୋଦ୍ଯାନେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ
ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରିୟା ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଚାଲିଯିବା ପରେ କାହାର ମନ ଅବଞ୍ଚଳିତ ହୁଏନି? ବାପାଙ୍କ ଘରର ସୁନ୍ଦର ବାଗିଚା ଓ ନିର୍ଜନ ଅଟାରେ ଝିଅ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ।
ସୁରକ୍ତହୃଦଯୋ ଦେଵ୍ଯା ଵିଜହାର ଭଗାକ୍ଷିହା। ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ପୁତ୍ରନାମ୍ନା ଗିରେଃ ସୁତା
ଭଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ଯିଏ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ମନ ଦେଇ ସେଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଇଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ପୁତ୍ରଣା, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ସଖୀଭିଃ ସହିତା କ୍ରୀଡାଂ ଚକ୍ରେ କୃତ୍ରିମ ପୁତ୍ରକୈଃ। କଦାଚିଦ୍ଗଂଧତୈଲେନ ଗାତ୍ରମଭ୍ଯଜ୍ଯ ଶୈଲଜା
ସେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ କୃତ୍ରିମ ପିଲାମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଗନ୍ଧ ତେଲ ଲଗାଇ ଦେହ ମସାଇଲେ।
ଚୂର୍ଣୈରୁଦ୍ଵର୍ତଯାମାସ ମଲେନାପୂରିତାଂ ତନୁମ୍। ତଦୁଦ୍ଵର୍ତ୍ତନକଂ ଗୃହ୍ଯ ନରଂ ଚକ୍ରେ ଗଜାନନମ୍
ପୁଣି ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର୍ତନ କଲେ, ଯାହା ଧୁଳିରେ ଭରିଥିଲା। ସେହି ଉତ୍ତର୍ତନ ନେଇ, ଏକ ହାତୀମୁଣ୍ଡିଆ ପୁରୁଷ ତିଆରି କଲେ।
ପୁରୁଷଂ କ୍ରୀଡତୀ ଦେଵୀ ତଚ୍ଚାପ୍ଯକ୍ଷିପଦଂଭସି। ଜାହ୍ନଵ୍ଯା ଶିଵଯା ସଖ୍ଯା ତତଃ ସୋଭୂଦ୍ବୃହତ୍ତନୁଃ
ଦେବୀ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ତିଆରି କରି, ଜଳରେ ରଖିଦେଲେ। ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖରେ, ଶିବାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସଖୀ ଥିଲେ, ତାହାପରେ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କାଯେନାତିଵିଶାଲେନ ଜଗଦାପୂରଯତ୍ତଦା। ପୁତ୍ରେତ୍ଯୁଵାଚ ତଂ ଦେଵୀ ପୁତ୍ରେତ୍ଯୂଚେ ଚ ଜାହ୍ନଵୀ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଦେହ ଏତେ ବଡ଼ ଥିଲା ଯେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭରିଦେଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ 'ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକିଲେ, ଜାହ୍ନବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ 'ପୁଅ' କହିଲେ।
ଗାଂଗେଯ ଇତି ଦେଵୈସ୍ତୁ ପୂଜିତୋଽଭୂଦ୍ଗଜାନନଃ। ଵିନାଯକାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଦଦାଵସ୍ଯ ପିତାମହଃ
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଗାଙ୍ଗେୟ' ଏବଂ 'ହାତୀମୁଣ୍ଡିଆ' ବୋଲି ପୂଜିଲେ। ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନନାୟକଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ।
ପୁନଃ ସା କ୍ରୀଡତୀ ଚକ୍ରେ ତରୁଂ ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ମନୋଜ୍ଞମଂକୁରଂ ରୂଢମଶୋକସ୍ଯ ଶୁଭାନନା
ପୁଣି ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ସୁନ୍ଦର ରଙ୍ଗର ଦେବୀ ଏକ ଗଛ ତିଆରି କଲେ। ଶୁଭ ମୁହଁଥିବା ସେ ଦେବୀ ଏକ ମନୋହର ଅଶୋକ ଚାରା ଉପଜାଇଲେ।
ଵର୍ଦ୍ଧଯାମାସ ତଂ ଚାପି କୃତସଂସ୍କାରମଂଗଲମ୍। ବୃହସ୍ପତିମୁଖୈର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଦିଵସ୍ପତିପୁରୋହିତୈଃ
ସେ ଏହି ଚାରାକୁ ଉଚିତ ରୀତିରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲାଳନା କଲେ। ବୃହସ୍ପତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ, ଏଥିରେ ସାଥି ଦେଲେ।
ତତୋ ଦେଵୈଃ ସମୁନିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେଵୀ ତ୍ଵିଦଂ ଵଚଃ। ଅଧୁନା ଦର୍ଶିତେ ମାର୍ଗେ ମର୍ଯାଦାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି କଥା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏବେ ମାର୍ଗ ଦେଖାଯାଇଛି, ତୁମେ ଏକ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର।'
ଫଲଂ କିଂ ଭଵିତା ଦେଵି କଲ୍ପିତୈସ୍ତରୁପୁତ୍ରକୈଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହର୍ଷପୂର୍ଣାଂଗୀ ପ୍ରୋଵାଚାତିଶୁଭାଂ ଗିରଂ
'ଦେବୀ, ଏହି କଳ୍ପିତ ତରୁପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା କଣ ଫଳ ମିଳିବ?' ଏମିତି ପଚାରିଲେ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ଏକଂ ନିରୁଦକେ ଗ୍ରାମେ ଯଃ କୂପଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ। ବିଂଦୌବିଂଦୌ ଚ ତୋଯସ୍ଯ ସ ଵସେଦ୍ଵତ୍ସରଂ ଦିଵି
'ଯିଏ ଜଳ ନଥିବା ଗାଁରେ ଏକ କୁଆଁ ଖନନ କରେ, ଜଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିନ୍ଦୁ ପାଇଁ ସେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବ।'
ଦଶକୂପସମାଵାପୀ ଦଶଵାପୀସମୋ ହ୍ରଦଃ। ଦଶହ୍ରଦସମା କନ୍ଯା ଦଶକନ୍ଯାସମୋ ଦ୍ରୁମଃ
'ଦଶଟି କୁଆଁ ସମାନ ଏକ ପୋକରି, ଦଶଟି ପୋକରି ସମାନ ଏକ ହ୍ରଦ, ଦଶଟି ହ୍ରଦ ସମାନ ଏକ କନ୍ୟା, ଦଶଟି କନ୍ୟା ସମାନ ଏକ ଗଛ।'
ଏଷା ଵୈ ଶୁଭ ମର୍ଯାଦା ନିଯତା ଲୋକଭାଵିନୀ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତତୋ ଵିପ୍ରା ବୃହସ୍ପତିପୁରୋଗମାଃ
'ଏହି ହେଉଛି ଶୁଭ ନିୟମ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।' ଏମିତି ଶୁଣି, ବୃହସ୍ପତି ଆଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—
ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମଂଦିରାଣ୍ଯେଵ ଭଵାନୀଂ ଵଂଦ୍ଯ ମାତରଂ। ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଦେଵୋପି ଶଂକରଃ ପର୍ଵତାତ୍ମଜାଂ
ଭବାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ଦେବତା ଶଙ୍କର ଏହି ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ସହ—
ପାଣିନାଲମ୍ବ୍ଯମାନେନ ନ ସ୍ଵମାଵାସମଗଚ୍ଛତ। ଚିତ୍ତପ୍ରସାଦଜନନଂ ପ୍ରାସାଦାଟ୍ଟାଲଗୋପୁରଂ
ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମହଲ ଓ ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଥିବା ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲଂବମୌକ୍ତିକଦାମାନଂ ମାଲିକାକୁଲଵେଦିକଂ। ସୁନଦ୍ଧକଲଧୌତଂ ଚ କ୍ରୀଡାଗୃହମନୋଗତଂ
ଝୁଲିଥିବା ମୁକ୍ତା ମାଳା, ଫୁଲ ମାଳାରେ ଭରିଥିବା ବେଦି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଭଲଭାବେ ଧୋଇଥିବା, ଏହି ଖେଳ ଘର ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ପ୍ରକୀର୍ଣକୁସୁମାମୋଦ ମତ୍ତାଲିକୁଲକୂଜିତମ୍। କିନ୍ନରୋଦ୍ଗୀତସଂଗୀତ ଗୃହାଂତରିତଭିତ୍ତିକମ୍
ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧିରେ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାର କୁହୁକୁହୁ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, କିନ୍ନରମାନେ ଗାଇଥିବା ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଦେଉଥିବା ଦେଉଳ ଭିତିରେ।
ସୁଗଂଧିଧୂପସଂଘାତଂ ମନଃପ୍ରାପ୍ଯମଲକ୍ଷିତଂ। କ୍ରୀଡାମଯୂରନାରୀଭିରଭିତୋ ରଭସାର୍ପିତଂ
ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ମନରେ ଧରିପାରିବା ଯାଉ ନଥିବା, ଚାରିପଟେ ଖେଳୁଥିବା ମୟୂରୀ ଓ ନାରୀମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚଳିଥିବା।
ହଂସସଂଘାତସଂଦିଷ୍ଟ ସ୍ଫଟିକସ୍ତଭଂତୋରଣଂ। ଅନାଵିଲମସଂଭ୍ରାଂତ୍ଯା ବହୁଶଃ କିନ୍ନରାକୁଲଂ
ହଂସମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକଠା ହୋଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ସ୍ଫଟିକର ଥମ୍ଭା ଓ ତୋରଣ ରହିଛି; ସେଠି ସବୁ କିଛି ପରିସ୍କାର ଓ ନିର୍ମଳ, ଅନେକ କିନ୍ନରମାନେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ।
ଶୁକୈର୍ଯତ୍ରାଭିଦୃଶ୍ଯଂତେ ପଦ୍ମରାଗଵିନିର୍ମିତାଃ। ଭିତ୍ତଯୋ ଜାତିସଂଭ୍ରାଂତ୍ଯା ପ୍ରତିବିଂବିତମୌକ୍ତିକାଃ1.43.
ସେଠି ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଦେଉଳି ମଧ୍ୟରେ ଶୁକପାଖୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାହାରେ ମୋତିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲାଗେ।
ତତ୍ରାକ୍ଷୈଃ ପ୍ରିଯଯା ଦେଵୋ ଵିହର୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ। ସ୍ଵଛେଂଦ୍ରନୀଲଭୂଭାଗେ କ୍ରୀଡଂତୌ ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୌ
ସେଠି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହିତ ନୀଳମଣି ପରି ପରିସ୍କାର ଭୂମିରେ ଦୁଇଜଣେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଖେଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵପୁଃ ସହାଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିନୋଦରସନିର୍ଵୃତୌ। ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ରୀଡତୋସ୍ତତ୍ର ଦେଵୀଶଂକରଯୋସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦେହ ଏକାଠି ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳର ରସରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ସେଠି ଦେବୀ ଓ ଶଙ୍କର ଖେଳୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତୋ ମହାଶବ୍ଦଃ ପତିତାଂବରଗୋଚରଃ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୌତୁକାଦ୍ଦେଵୀ କିମେତଦିତି ଶଂକରମ୍
ଏହିପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଦେବୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁତୁହଳରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?'
ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ସୁରଵରଂ ହରଂ ଵିସ୍ମିତପୂର୍ଵକଂ। ଉଵାଚ ଦେଵୋ ନୈତତ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ; ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, 'ହେ ଶୁଭ୍ର ହସନ୍ତି, ଏହା ପୂର୍ବେ ତୁମେ କେବେ ଦେଖିନାହାଁ।'
ଏତେ ଗଣେଶାଃ କ୍ରୀଡଂତେ ଶୈଲେସ୍ମିନ୍ମତ୍ପ୍ରିଯାଃ ସଦା। ତପସା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ନାମଭିଃ କ୍ଷେତ୍ରସେଵନୈଃ
'ଏମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଗଣେଶମାନେ, ସେମାନେ ସଦା ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି; ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ନାମ ଓ ତୀର୍ଥସେବା ଦ୍ୱାରା।'
ଯୈରହଂ ତୋଷିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତ ଏତେ ମନୁଜୋତ୍ତମାଃ। ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ମମ ହୃଦ୍ଯାଃ ଶୁଭାନନେ
'ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ—ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଏବେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ, ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ।'
କାମରୂପା ମହୋତ୍ସାହା ମହାରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ। କର୍ମଭିର୍ଵିସ୍ମଯଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଯାମି ବଲଶାଲିନାମ୍
'ଏମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ମହାନ ଗୁଣ ରହିଛି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି।'
ସାମରସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗତଃ ସୃଷ୍ଟିସଂହରଣକ୍ଷମାଃ। ବ୍ରହ୍ମଚନ୍ଦ୍ରେଂଦ୍ର ଗଂଧର୍ଵୈସ୍ସକିନ୍ନରମହୋରଗୈଃ
'ଏମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରିପାରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ ସହିତ।'