କପାଲମାଲାଂ ଵିପୁଲାଂ ଚାମୁଂଡା ମୂର୍ଧ୍ନି ବଧ୍ନତୀ। ଉଵାଚ ଗିରିଶଂ କାଲୀ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯ ଶଂକର
ଚାମୁଣ୍ଡା ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ବଡ଼ କପାଳମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗିରିଶଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଶଙ୍କର, ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ।'
ଯୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରକୁଲଂ ହତ୍ଵା ମାଂ ରକ୍ତୈସ୍ତର୍ପଯିଷ୍ଯତି। ଶୌରିର୍ଵତଂସିକାରତ୍ନଂ କଂଠାଭରଣମୁଜ୍ଵଲମ୍
'ଯିଏ ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ଜାତିକୁ ନଶ୍ଟ କରି, ମୋତେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତରେ ତୃପ୍ତ କରିବ, ସେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦ୍ଵାରା କଣ୍ଠ ଓ କଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉ।'
ଭୁଜଂଗାଭରଣଂ ଗୃହ୍ଯ ସଜ୍ଜଶ୍ଶଂଭୋଃ ପୁରୋଽଭଵତ୍। ଶକ୍ରୋ ଗଜାଜିନଂ ତସ୍ଯ ଵସାଭ୍ଯକ୍ତାଗ୍ରପଲ୍ଲଵମ୍
ଏକ ସର୍ପ ଭୂଷଣ ଭାବେ ନେଇ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତିଆରି ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହାତୀ ଚର୍ମ ନେଲେ, ଯାହାର କୋଣ ଚର୍ବି ଓ କୋମଳ ପତ୍ରରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା।
ଦଧ୍ରେ ସରଭସଂ ସ୍ଵିଦ୍ଯଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣ ମୁଖପଂକଜମ୍। ଵାଯଵଶ୍ଚ ଵଵୁସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ହିମଗିରିପ୍ରଭମ୍
ସେ ତାହା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଲେ, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମମୁଖ ଘମେ ଭିଜିଗଲା। ତୀବ୍ର ପବନ ହିମପାହାଡ଼ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇ ବହୁଥିଲା।
ଵୃଷଂ ଵିଭୂଷଯାମାସୁର୍ହରଯାନଂ ମନୋଜଵମ୍। ଵିରେଜୁର୍ନଯନାନ୍ତସ୍ଥାଃ ଶଂଭୋଃ ସୂର୍ଯାନଲେଂଦଵଃ
ମନର ତୁଳ୍ୟ ତୀବ୍ର ଗତି ଥିବା ହରଙ୍କ ବୃଷଭକୁ ସଜାଇଦେଲେ; ଶିବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ବସିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗିଲା।
ସ୍ଵାଂ ଦ୍ଯୁତିଂ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଜଗତଃ କର୍ମସାକ୍ଷିଣଃ। ଚିତାଭସ୍ମସମାଧତ୍ତ କପାଲେ ରଜତପ୍ରଭମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, କାର୍ଯ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ଭଗବାନ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଚିତାର ଭସ୍ମ ଭାବରେ ମାଥାରେ ଲଗାଇଲେ, ଯାହା ଚାଁଦିର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ମନୁଜାସ୍ଥିମଯୀଂ ମାଲାଂ ନିବଂବଂଧ ଚ ପାଣିନା। ପ୍ରେତାଧିପଃ ପୁରେ ଦୂରେ ସଭଯଃ ସମଵର୍ତତ
ମାନବ ଅସ୍ଥିର ମାଳାକୁ ନିଜ ହାତରେ ପିନ୍ଧିଲେ; ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ତାଙ୍କର ନଗରରୁ ଦୂରେ ଭୟଭୀତ ହେଇ ରହିଗଲେ।
ନାନାକାରମହାରତ୍ନଭୂଷଣଂ ଧନଦାହୃତମ୍। ଵିହାଯୋଦୀପ୍ତସର୍ପେଂଦ୍ର କଟକେନ ସ୍ଵପାଣିନା
କୁବେର ଆଣିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିମାଳା ଛାଡି, ନିଜ ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସର୍ପରାଜକୁ ବାହୁବନ୍ଧ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଲେ।
କର୍ଣୋତ୍ତଂସଂ ଚକାରେଶୋ ହ୍ଯମଲଂ ତକ୍ଷକଂ ସ୍ଵଯମ୍। ନିଷ୍ପନ୍ନାଭରଣଂ ଚୈଵ ପ୍ରସାଧ୍ଯେଶଂ ପ୍ରସାଧନୈଃ
ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ତକ୍ଷକ ସର୍ପକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଣ୍ଠାଭୂଷଣ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଲେ; ଏହି ଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ପିନ୍ଧି ନିଜକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ।
ତତ୍ରାପ୍ଯେଷା ନିଯମତୋ ହ୍ଯଭଵନ୍ଵ୍ଯଗ୍ରମୂର୍ତଯଃ। ମୁମୋଚାଭିନଵାନ୍ସର୍ଵରମ୍ଯଶାଲିରସୌଷଧୀନ୍
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ନୂତନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଔଷଧୀ ଉତ୍ସର୍ଜନ କଲେ।
ଵ୍ଯଗ୍ରା ତୁ ପୃଥିଵୀ ଦେଵୀ ସର୍ଵଭାଵାତ୍ମନୋରମା। ଗୃହୀତ୍ଵା ଵରୁଣଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରତ୍ନାଢ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ପୃଥିବୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ମନୋଭାବରେ ଲାଗିଥିଲେ; ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଦେବତା ନିଜେ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଭୂଷଣ ଆଣିଦେଲେ।
ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ନାନାରତ୍ନମଯାନି ତୁ। ତସ୍ଥୌ ସାଭରଣୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରତ୍ନମୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ଆଣାଗଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଜ୍ଵଲନଶ୍ଚାପି ଦିଵ୍ଯାନି ହୈମାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ। ଜାତରୂପପଵିତ୍ରାଣି ପ୍ରଯତଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ସୁନାର ଭୂଷଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଜାତସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୂଷଣ ଆଣି ଭକ୍ତିସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵାଯୁର୍ଵଵୌ ଚ ସୁରଭିଃ ସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶନୋ ଵିଭୁମ୍। ଛତ୍ରଂ ଚଂଦ୍ରକରୋଦ୍ଦାମଂ ହାସିତଂ ଚ ଶତକ୍ରତୁଃ
ବାୟୁ ଭଗବାନ ପାଇଁ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ସୁସ୍ପର୍ଶ ହେଉଥିବା ହଳକା ପବନ ବହାଇଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଛତା ଧରି ହସୁଥିଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ମୁଦିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବାହୁଭିର୍ଵଜ୍ରଭୂଷଣଃ। ଜଗୁର୍ଗଂଧର୍ଵମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବଜ୍ରଭୂଷିତ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ବାହୁରେ ଏହାକୁ ଧରିଲେ; ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଵାଦଯଂତୋତିମଧୁରଂ ଜଗୁର୍ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ। ମୁହୂର୍ତାଦୃତଵସ୍ତତ୍ର ଜଗୁଶ୍ଚ ନନୃତୁଶ୍ଚ ଵୈ
ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଅତି ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ବାଜାଇଲେ ଓ ଗୀତ ଗାଇଲେ; ସେଠାରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୀତ ଗାଇ ଓ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଚପଲାଶ୍ଚ ଗଣାସ୍ତସ୍ଥୁର୍ଲୋଡଯଂତୋ ହିମାଚଲମ୍। ଉପଵିଷ୍ଟଃ କ୍ରମାଦ୍ଧାତା ଵିଶ୍ଵକୃଦ୍ଭଗନେତ୍ରହା
ଚଞ୍ଚଳ ଗଣମାନେ ହିମାଚଳ ପାହାଡ଼କୁ ହଲାଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ଓ ଭଗାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଥିବା ଭଗବାନ ବସିଗଲେ।
ଚକାରୌଦ୍ଵାହିକଂ କୃତ୍ଯଂ ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ଯଥୋଦିତମ୍। ଦତ୍ତାର୍ଘ୍ଯୋ ଗିରିରାଜେନ ସୁରଵୃଂଦୈର୍ଵିନୋଦିତଃ
ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ ଆଚାର କଲେ; ଗିରିରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦେବମାନେ ମଜା କରୁଥିଲେ।
ଅଵସତ୍ତାଂ କ୍ଷପାଂ ତତ୍ର ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ପୁରାଂତକଃ। ତତୋ ଗଂଧର୍ଵଗୀତେନ ନୃତ୍ଯେନାପ୍ସରସାମପି
ସେଠାରେ ପୁରନାଶକ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରାତି କାଟିଲେ; ପରେ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ସ୍ତୁତିଭିର୍ଦେଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିବୁଦ୍ଧୋ ଵିବୁଧାଧିପଃ। ଆମଂତ୍ର୍ଯ ହିମଶୈଲେଂଦ୍ରଂ ପ୍ରଭାତେ ଜାଯଯା ସହ
ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସ୍ତୁତି କଲାପରେ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ନାଥ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗି, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ହିମାଶୈଳପତିଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଜଗାମ ମଂଦରଗିରିଂ ଵାଯୁଵେଗେନ ଶୃଂଗିଣା। ତତୋ ଗତେ ଭଗଵତି ନୀଲଲୋହିତେ ସହୋମଯା ରତିମନୁଭୂତଭୂଧରଃ
ସେ ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ବାୟୁର ତୀବ୍ରତାରେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; ପରେ ନୀଳଲୋହିତ ଭଗବାନ ଉମା ସହିତ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପାହାଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ରହିଗଲା।
ସବାଂଧଵୋ ଭଵତି ହି କସ୍ଯ ନୋ ମନୋ ଵିଶୃଂଖଲଂ ଜଗତି ହି କନ୍ଯକା ପିତୁଃ। ପୁରୋଦ୍ଯାନେଷୁ ରମ୍ଯେଷୁ ଵିଵିକ୍ତେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ
ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରିୟା ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଚାଲିଯିବା ପରେ କାହାର ମନ ଅବଞ୍ଚଳିତ ହୁଏନି? ବାପାଙ୍କ ଘରର ସୁନ୍ଦର ବାଗିଚା ଓ ନିର୍ଜନ ଅଟାରେ ଝିଅ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ।
ସୁରକ୍ତହୃଦଯୋ ଦେଵ୍ଯା ଵିଜହାର ଭଗାକ୍ଷିହା। ତତୋ ବହୁତିଥେ କାଲେ ପୁତ୍ରନାମ୍ନା ଗିରେଃ ସୁତା
ଭଗାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ଯିଏ, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ମନ ଦେଇ ସେଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବିତାଇଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ପୁତ୍ରଣା, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ସଖୀଭିଃ ସହିତା କ୍ରୀଡାଂ ଚକ୍ରେ କୃତ୍ରିମ ପୁତ୍ରକୈଃ। କଦାଚିଦ୍ଗଂଧତୈଲେନ ଗାତ୍ରମଭ୍ଯଜ୍ଯ ଶୈଲଜା
ସେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ କୃତ୍ରିମ ପିଲାମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଗନ୍ଧ ତେଲ ଲଗାଇ ଦେହ ମସାଇଲେ।
ଚୂର୍ଣୈରୁଦ୍ଵର୍ତଯାମାସ ମଲେନାପୂରିତାଂ ତନୁମ୍। ତଦୁଦ୍ଵର୍ତ୍ତନକଂ ଗୃହ୍ଯ ନରଂ ଚକ୍ରେ ଗଜାନନମ୍
ପୁଣି ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର୍ତନ କଲେ, ଯାହା ଧୁଳିରେ ଭରିଥିଲା। ସେହି ଉତ୍ତର୍ତନ ନେଇ, ଏକ ହାତୀମୁଣ୍ଡିଆ ପୁରୁଷ ତିଆରି କଲେ।
ପୁରୁଷଂ କ୍ରୀଡତୀ ଦେଵୀ ତଚ୍ଚାପ୍ଯକ୍ଷିପଦଂଭସି। ଜାହ୍ନଵ୍ଯା ଶିଵଯା ସଖ୍ଯା ତତଃ ସୋଭୂଦ୍ବୃହତ୍ତନୁଃ
ଦେବୀ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ଏହି ପୁରୁଷକୁ ତିଆରି କରି, ଜଳରେ ରଖିଦେଲେ। ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପାଖରେ, ଶିବାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ସଖୀ ଥିଲେ, ତାହାପରେ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କାଯେନାତିଵିଶାଲେନ ଜଗଦାପୂରଯତ୍ତଦା। ପୁତ୍ରେତ୍ଯୁଵାଚ ତଂ ଦେଵୀ ପୁତ୍ରେତ୍ଯୂଚେ ଚ ଜାହ୍ନଵୀ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଦେହ ଏତେ ବଡ଼ ଥିଲା ଯେ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭରିଦେଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ 'ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକିଲେ, ଜାହ୍ନବୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ 'ପୁଅ' କହିଲେ।
ଗାଂଗେଯ ଇତି ଦେଵୈସ୍ତୁ ପୂଜିତୋଽଭୂଦ୍ଗଜାନନଃ। ଵିନାଯକାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଦଦାଵସ୍ଯ ପିତାମହଃ
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଗାଙ୍ଗେୟ' ଏବଂ 'ହାତୀମୁଣ୍ଡିଆ' ବୋଲି ପୂଜିଲେ। ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନନାୟକଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ।
ପୁନଃ ସା କ୍ରୀଡତୀ ଚକ୍ରେ ତରୁଂ ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ମନୋଜ୍ଞମଂକୁରଂ ରୂଢମଶୋକସ୍ଯ ଶୁଭାନନା
ପୁଣି ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ସୁନ୍ଦର ରଙ୍ଗର ଦେବୀ ଏକ ଗଛ ତିଆରି କଲେ। ଶୁଭ ମୁହଁଥିବା ସେ ଦେବୀ ଏକ ମନୋହର ଅଶୋକ ଚାରା ଉପଜାଇଲେ।
ଵର୍ଦ୍ଧଯାମାସ ତଂ ଚାପି କୃତସଂସ୍କାରମଂଗଲମ୍। ବୃହସ୍ପତିମୁଖୈର୍ଵିପ୍ରୈର୍ଦିଵସ୍ପତିପୁରୋହିତୈଃ
ସେ ଏହି ଚାରାକୁ ଉଚିତ ରୀତିରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲାଳନା କଲେ। ବୃହସ୍ପତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ, ଏଥିରେ ସାଥି ଦେଲେ।