ହୃତାଧିକାରାସ୍ତ୍ରିଦଶା ମଯା ଯଦ୍ଯପି ନିର୍ଜିତାଃ । ଭଵଂତି ବଲଯୁକ୍ତାସ୍ତେ କରଣୀଯଂ ମମାତ୍ର କିମ୍
ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଅଧିକାର ନେଇ ନେଲି ଏବଂ ସେମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଲି, ତଥାପି ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଅଦ୍ଯ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ଦେଵା ଵେଦମଂତ୍ରବଲାନ୍ଵିତାଃ । ତାନ୍ହରିଷ୍ଯେ ତତଃ ସର୍ଵେ ବଲହୀନା ଭଵଂତି ହି
ଆଜି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ସେହି ଶକ୍ତି ନେଇ ନେବି, ତେବେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିହୀନ ହେବେ।
ଇତି ମତ୍ଵା ତତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଲକ୍ଷ୍ଯ ନିଦ୍ରିତମ୍ । ସତ୍ଯଲୋକାଜ୍ଜହାରାଶୁ ଵେଦାନାଂ ଚ ଗଣଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଦାନବ ଦେଖିଲେ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଅଛନ୍ତି। ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ବେଦମାନେଙ୍କର ଗଣ ନେଇ ନେଲେ।
ନୀତାସ୍ତୁ ତେନ ତେ ଵେଦାସ୍ତଦ୍ଭଯାତ୍ତେ ନିରାକ୍ରମନ୍ । ତୋଯେ ନିଵିଵିଶୁସ୍ତେଽତ୍ର ଯଜ୍ଞମଂତ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଦାନବ ବେଦମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ନେଲାପରେ, ସେମାନେ ଭୟରେ ପଲାଇ ଜଳରେ ଲୁଚିଗଲେ, ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ।
ତାନ୍ମାର୍ଗମାଣଃ ଶଂଖୋଽପି ସମୁଦ୍ରାଂତର୍ଗତୋ ଭ୍ରମନ୍ । ନ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦେକତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାନ୍
ଶଙ୍ଖ ବେଦମାନେଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଏକାଠି ହୋଇ ରହିଥିବା ବେଦମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣମନ୍ଵଯାତ୍ । ପୂଜୋପକରଣଂ ଗୃହ୍ଯ ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ଗତଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଭାଇକୁଣ୍ଠ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଯ ପ୍ରବୋଧାଯ ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵା ଗଂଧପୁଷ୍ପଧୂପଦୀପାନ୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗାଇବା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ; ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଦେଇ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାଂସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତିପରିତୋଷିତଃ । ଦଦୃଶେ ତୈଃ ସୁରୈସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରାର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜାଗିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ଦେଇ ଦେଖା ଦେଲେ।
ଉପଚାରୈଃ ଷୋଡଶଭିଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ତ୍ରିଦଶାସ୍ତଦା । ଦଂଡଵତ୍ପତିତା ଭୂମୌ ତାନୁଵାଚାଥ କେଶଵଃ
ଦେବତାମାନେ ଷୋଳ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡିଲେ। ତାପରେ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଵରଦୋଽହଂ ସୁରଗଣା ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦି ମଂଗଲୈଃ । ମନୋଽଭିଲଷିତାନ୍କାମାନ୍ସର୍ଵାନେଵ ଦଦାମି ଵଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ମୁଁ ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଭଲ ଦେଇଥିବା। ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କର ମନର ଚାହିଦା ସମସ୍ତ ଦେଇଦେବି।
ଇଷସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲୈକାଦଶ୍ଯା ଯାଵଦୁଦ୍ବୋଧିନୀ ଭଵେତ୍ । ନିଶାତୁର୍ଯାଂଶଶେଷେଣ ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦି ମଂଗଲୈଃ
ଇଷ୍ୟାର ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରୁ ଉଦ୍ବୋଧିନୀ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ବାଦ୍ୟ କରିବେ, ତୁମମାନେ କରିଥିବା ପରି—
କୁର୍ଵଂତି ମନୁଜା ନିତ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦ୍ଯଥାକୃତମ୍ । ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯକରା ନିତ୍ଯଂ ମତ୍ସାଂନିଧ୍ଯଂ ଵ୍ରଜଂତି ହି
—ସେମାନେ ଯେପରି ତୁମମାନେ କରିଛ, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ହେବେ ଏବଂ ମୋ ସାନିଧ୍ୟ ପାଇବେ।
ପାଦ୍ଯାର୍ଘାଚମନୀଯାଦ୍ଯୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦ୍ଯଥାକୃତମ୍ । ତଦଦ୍ଭୁତଗୁଣଂ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଂଵଃ ସୁଖକାରଣମ୍
ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ଯେପରି ତୁମମାନେ କରିଛ, ତାହାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ତୁମମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଵେଦାଃ ଶଂଖହୃତାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯୁଦକସଂସ୍ଥିତାଃ । ତାନାନଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵା ହତ୍ଵା ସାଗରନଂଦନମ୍
ଶଙ୍ଖ ନେଇ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦ ଏବେ ଜଳରେ ଅଛି। ମୁଁ ସାଗରର ପୁଅକୁ ମାରି, ଦେବତାମାନେ, ସେମାନେକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଵେଦାସ୍ତୁ ମଂତ୍ରବୀଜମଖାନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରତ୍ଯବ୍ଦଂ କାର୍ତିକେ ମାସି ଵିଶ୍ରମଂତ୍ଵପ୍ସୁ ସର୍ଵଦା
ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ବୀଜ ସହିତ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁବେଳେ ପାଣିରେ ବିଶ୍ରାମ କରାଯିବ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତ୍ଯହମପି ଭଵାମି ଜଲମଧ୍ଯଗଃ । ଭଵଂତୋଽପି ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଯାଂତୁ ସମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଭିତରେ ବସିବି; ତୁମେମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ ମୋ ସହିତ ଆସ।
କାଲେଽସ୍ମିନ୍ନେଵ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଵଭୃଥୈଃ ସୁସ୍ନାତାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ପରି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯେ କାର୍ତିକେ ଵ୍ରତଂ ସମ୍ଯଙ୍ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଵଂତି ମାନଵାଃ । ତେ ଦେହାଂତେ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯା ମଦ୍ଭଵନଂ ସଦା
ଯେମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ନିୟମରେ ଭଲଭାବେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଘ୍ନେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷଣଂ ତେଷାଂ ଯଯା କାର୍ଯଂ ମମାଜ୍ଞଯା । ଦେଯା ତ୍ଵଯା ଚ ଵରୁଣ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦି ସଂତତିଃ
ମୋ ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବାଧାଠାରୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ହେ ବରୁଣ, ପୁଅ, ନାତି ଓ ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର।
ଧନଵୃଦ୍ଧିର୍ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ମମାଜ୍ଞଯା । ମମରୂପଧରାଃ ସାକ୍ଷାଜ୍ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ତେ ନରାଃ
ମୋ ଆଦେଶରେ, ହେ ଧନର ଅଧିପତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଧନବୃଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ କର; ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜୀବନ କାଳରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଆଜନ୍ମମରଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ କୃତମେତଦ୍ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ସମ୍ଯକ୍ତେ ମାନ୍ଯା ଭଵତାମପି
ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କର।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଯତଶ୍ଚାହଂ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ । ଅତଶ୍ଚୈଷା ତିଥିର୍ମାନ୍ଯା ସଦୈଵ ପ୍ରୀତିଦା ମମ
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିଲି, ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ତିଥି ସଦା ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ।
ଵ୍ରତଦ୍ଵଯଂ ସମ୍ଯଗିଦଂ ନରୈଃ କୃତଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଦମସ୍ତି ନାନ୍ଯତ୍ । ଦାନାନି ତୀର୍ଥାନି ତପାଂସି ଯଜ୍ଞାଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଦାନେନ ସଦା ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ଦୁଇଟି ବ୍ରତ ଯଦି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭଲଭାବେ କରନ୍ତି, ତେବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମିଳେ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ତପସ୍ୟା ଓ ଯଜ୍ଞ ସବୁ ସ୍ବର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ର ସଂହିତାଯାଂ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମାସଂଵାଦେ ଶଂଖାସୁରଵଧଉଦ୍ଯମୋନାମ ନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସଂହିତାରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଶଂଖାସୁର ବଧ ଉଦ୍ୟମ' ନାମକ ନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ଅଥୋର୍ଜଵ୍ରତିନଃ ସମ୍ଯଗୁଦ୍ଯାପନଵିଧିଂ ନୃପ । ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମଯାଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଵିଧାନଂ ସମାସତଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ଏବେ ରାଜା, ଉର୍ଜ୍ଜ ବ୍ରତୀମାନେ କିପରି ଉଦ୍ୟାପନ କରିବେ, ତାହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଧି ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଊର୍ଜ୍ଜଶୁକ୍ଲଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ କୁର୍ଯାଦୁଦ୍ଯାପନଂ ଵ୍ରତୀ । ଵ୍ରତସଂପୂର୍ଣତାର୍ଥାଯ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ
ଉର୍ଜ୍ଜ ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ବ୍ରତୀ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ୍, ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ।
ତୁଲସ୍ଯା ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତୁ କୁର୍ଯାନ୍ମଂଡପିକାଂ ଶୁଭାମ୍ । ସୁତୋରଣାଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରାଂ ପୁଷ୍ପଚାମରଶୋଭିତାମ୍
ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପରେ ଏକ ଶୁଭ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର, ଫୁଲ ଓ ଚାମର ସହ ଶୋଭିତ ଓ ବନ୍ଦନାରେ ଶୁଭ୍ର।
ଦ୍ଵାରେଷୁ ଦ୍ଵାରପାଲାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେନ୍ମୃନ୍ମଯାନ୍ପୃଥକ୍ । ପୁଣ୍ଯଶୀଲଂ ସୁଶୀଲଂ ଚ ଜଯଂ ଵିଜଯମେଵ ଚ
ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକରେ ମାଟିରେ ତିଆରି ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍—ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସୁଶୀଳ, ଜୟ ଓ ବିଜୟ।
ତୁଲସୀମୂଲଦେଶେ ଚ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରମାଲିଖେତ୍ । ଚତୁର୍ଭିର୍ଵର୍ଣକୈଃ ସମ୍ଯକ୍ଶୋଭାଢ୍ଯଂ ସମଲଂକୃତମ୍
ତୁଳସୀ ମୂଳ ଚାରିପାଖରେ ଚାରିଟି ରଙ୍ଗରେ ଶୁଭ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାଦାୟକ।
ତସ୍ଯୋପରିଷ୍ଟାତ୍ସପିଧାନଂ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍ । ମହାଫଲେନ ସଂଯୁକ୍ତଂ କୁଂଭଂ ତତ୍ର ନିଧାଯ ଚ
ସେଠାରେ ଉପରେ ଢାକିଥିବା, ପାଞ୍ଚଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ବଡ଼ ଫଳ ସହିତ ଏକ କୁମ୍ଭ ରଖିବା ଉଚିତ୍।