କସ୍ଯ ଭୂଃ କସ୍ଯ ଵରୁଣଃ କଶ୍ଚଂଦ୍ରାର୍କଵିଲୋଚନଃ। କସ୍ଯାର୍ଚଯଂତି ଲୋକେଷୁ ଲିଂଗଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁରାସୁରାଃ
ଭୂମି କାହାର, ବରୁଣ କାହାର, କିଏ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି? ଲୋକମାନେ କାହାର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି?
ଯଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ଵରା ଦେଵା ଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ। ପ୍ରଭାଵଂ ପ୍ରଭଵଂ ଵାପି ତେଷାମପି ନ ଵିତ୍ଥ କିଂ
ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ କି?
ଅଦିତେଃ କଶ୍ଯପାଜ୍ଜାତା ଦେଵା ନାରାଯଣାଦଯଃ। ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଦିତିର୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରିକା
ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଥିରେ ଦେବତାମାନେ, ନାରାୟଣ ଆଦି ଆଦି ହୋଇ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। କଶ୍ୟପ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଅଦିତି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ।
ମରୀଚିଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କିଲ। ବ୍ରହ୍ମା ହିରଣ୍ମଯାଦଂଡାଦେଵ ସିଦ୍ଧଵିଭୂତିକଃ
ମରୀଚି ଓ ଡକ୍ଷ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ସୁନା ଡାଣ୍ଡାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରାକୃତାଂଶକଃ। ଅଥ ନାରାଯଣେନୈଵ ସ୍ଵକୀଯେଚ୍ଛା ସମାଶ୍ରଯାତ୍
କାହାର ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଗ ଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଶ୍ରୟରେ—
ତତ୍ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରଯାତ୍ଵେଷ ଜନ୍ମ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍। ସାପି କର୍ମଣ ଏଵୋକ୍ତା ପ୍ରେରଣାଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍
ସେହି ପ୍ରେରଣାରେ, ସେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହା ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଯେପରି ଆତ୍ମା ଚଳାଯାଏ ପ୍ରେରଣାରେ।
ଯଥୋନ୍ମାଦାଦି ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମତିରେଵ ହି ସାଭଵେତ୍। ଇଷ୍ଟାନେଵ ପଦାର୍ଥାନ୍ଵୈ ଵିପରୀତାନ୍ହି ମନ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉନ୍ମାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ସେ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁକୁ ଅନଇଚ୍ଛିତ ଭାବେ ଓ ଅନଇଚ୍ଛିତକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଭାବେ ଭାବେ।
ଲୋକସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ଦୃଷ୍ଟେଷୁ ହସତେ ସଦା। ଧର୍ମାଧର୍ମଫଲପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁମେଵ ନିବୋଧତ
ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣ କାମକାଜରେ ଯାହା ଦେଖନ୍ତି, ସେଥିରେ ସଦା ହସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ମିଳିବାରେ, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କାରଣ ଭାବେ ଜାଣ।
ଵିଦଧ୍ଵମିତ୍ଥଂ ମୁନଯୋଽସକୃଚ୍ଚ ମେ ଗିରଂ ଗିରୀଶଶ୍ରୁତିଭୂମିସନ୍ନିଧୌ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟକେଦାର ଇଵାଵନୀତଲେ ସୁବୀଜମୁଷ୍ଟିଂ ସୁଫଲାଯ କର୍ଷକାଃ
ଏହିପରି, ମୁନିମାନେ ମୋର କଥା ବାରମ୍ବାର ପାହାଡ଼ର ଦେବଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କହିଛନ୍ତି; ଯେପରି ଚାଷୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଆ ଉପଜାଉଥିବା ଜମିରେ ଛିଟି ଦେଇ ଭଲ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି।
ତେ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହି ତାଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରକ୍ରମାତ୍ପ୍ରକ୍ରମକ୍ରିଯାମ୍। ଵାଚଂଵାଚାଂ ପତିପ୍ରଖ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚସ୍ମିତସୁଂଦରାଃ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସୁସଂଗଠିତ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ, ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହସି ହସି କଥା କହିଲେ।
ମୁନଯ ଊଚୁଃ-। ଜାତେ ଲୋକଵିଧାନେ ତୁ ସତ୍ଯଂ ତତ୍କାର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରାଲେଯଶୈଲସ୍ଯ ଶଂକା ତତ୍କାଲରୂପିଣଃ
ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ଯେତେବେଳେ ଲୋକର ନିୟମ ନିର୍ମିତ ହେଲା, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଥିଲା; ତଥାପି, ପାହାଡ଼ର ତୁଷାର ଭଳି, ସମୟର ରୂପ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ସତ୍ଯମୁତ୍କଂଠିତାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଯେ କାର୍ଯାର୍ଥମୁଦ୍ଯତାଃ। ତେଷାଂ ତ୍ଵରଂତେ ଚେତାଂସି କିଂତୁ ନାମମହାତ୍ମନାମ୍1.43.
ଏହା ସତ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ କାମ ସଫଳ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ସେମାନଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା କି ମହାତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁଛି?
ଲୋକଯାତ୍ରାନୁଗଂତଵ୍ଯା ଵିଶେଷେଣ ଵିଵକ୍ଷିତୈଃ। ଯତସ୍ତଦ୍ଧର୍ମମେଧଂତେ ତତ୍ପ୍ରାମାଣ୍ଯଂ ପରେ ଧୃତାଃ
ଲୋକର ଚଳାଚଳକୁ ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ କଥା କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେମାନେ ସେଇ ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତାହାର ପ୍ରମାଣ୍ୟତା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନଯୋ ଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ଵରିତାସ୍ତୁହିନାଚଲମ୍। ତତ୍ର ତେ ପୂଜିତାସ୍ତେନ ହିମଶୈଲେନ ସାଦରମ୍
ଏପରି କହି, ମୁନିମାନେ ତୁରନ୍ତ ହିମପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ, ହିମଶୈଳ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପୂଜିଲେ।
ଊଚୁର୍ମୁନିଵରାଃ ପ୍ରୀତାଃ ସ୍ଵଲ୍ପକଂ ତୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ। ମୁନଯ ଊଚୁଃ-। ଦେଵୋ ଦୁହିତରଂ ସାକ୍ଷାତ୍ପିନାକୀ ତଵ ମାର୍ଗତେ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତ୍ୱରା ଥିଲେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ— ପିନାକୀ ଦେବ ନିଜେ ତୁମର ଝିଅକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ପାଵଯାତ୍ମାନମାହୁତ୍ଯେଵାନଲେ ହୁତମ୍। କାର୍ଯଂ ହି ତଚ୍ଚ ଦେଵାନାଂ ସୁଚିରଂ ପରିଵର୍ତତେ
ସେଠାରୁ, ତୁରନ୍ତ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦିଆଯାଏ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏହା ସଫଳ କରିବା ଦରକାର।
ଜଗଦୁଦ୍ଧାରଣାଯୈଷ ଵିଧାତଵ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ଯମଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଦା ଶୈଲୋ ହର୍ଷାଵେଶଵଶାନ୍ମୁନୀନ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି କହିବା ପରେ, ପାହାଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜି, ମୁନିମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସମର୍ଥୋଭଵଦ୍ଵକ୍ତୁମୁତ୍ତରଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ନିଵ। ତତୋ ମେନା ମୁନୀନ୍ଵଂଦ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ସ୍ନେହଵିକ୍ଲଵା
ସେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ମନେ ମନେ ମୁନିମାନେ ଦୟା ଆଶା କଲେ; ତାପରେ ମେନା, ମୁନିମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ନେହରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ଦୁହିତୁସ୍ତାନ୍ମୁନୀଂଶ୍ଚୈଵ ଵଚନଂ ସ୍ଵଯମର୍ଥଵତ୍। ମେନୋଵାଚ-। ଯଦର୍ଥଂ ଦୁହିତୁର୍ଜନ୍ମ ଚେଚ୍ଛଂତ୍ଯପି ମହାଫଲଂ
ମେନା କହିଲେ— ଝିଅ ଓ ମୁନିମାନେ ଯାହା କହିଲେ, ସେଥିରେ ଅର୍ଥ ଥିଲା: ଝିଅର ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁ ବଡ଼ ଫଳ ଆଶା କରାଯାଏ—
ତଦେଵୋପସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରକ୍ରମେଣୈଵ ସାଂପ୍ରତମ୍। କୁଲଜନ୍ମଵଯୋରୂପଵିଭୁତ୍ଵୈସ୍ସହିତୋପି ଯଃ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ପ୍ରକ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଘଟିଯାଇଛି; ଯେଉଁଠି ପରିବାର, ଜନ୍ମ, ବୟସ, ରୂପ, ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—
ଵରସ୍ତସ୍ଯାପି ନାହୂଯ ସୁତା ଦେଯା ହ୍ଯଯାଚତଃ। ଦିଗ୍ଵାସା ଜଟିଲଃ ଶୂଲୀ ଦଗ୍ଧକାମୋପି କାମଦଃ
ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଝିଅକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଦିଗମ୍ବର, ଜଟାଧାରୀ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା, ଅନ୍ତରେ ଆଗ୍ରହରେ ପିଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ।
ସ ତୁ ମତ୍ସୁତଯା ଘୋରଃ କଥଂ ନାମ ଉପାସ୍ଯତେ। ମୁନଯ ଊଚୁଃ-। ଐଶ୍ଵର୍ଯମଵଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଶଂକରସ୍ଯ ସୁରାସୁରାଃ
ସେଠିଏ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କିପରି ମୋ ଝିଅର ଜାମାତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ? ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ମାନିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଆପଣ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତୁ।
ଆରାଧ୍ଯମାନପାଦାବ୍ଜ ଯୁଗଲାଶ୍ଚ ସୁନିର୍ଵୃତାଃ। ଯସ୍ଯୋପଯୋଗି ଯଦ୍ରୂପଂ ତେନ ତତ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ଚିରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଉପାସନା କରାଯାଏ, ସେମାନେ ଗଭୀର ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ରୂପ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେହି ରୂପକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଲୋକେ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଘୋରଂ ତପସ୍ଯତେ ବାଲା ତେନ ରୂପେଣ ନିର୍ଵୃତା। ଯତ୍ସା ଵ୍ରତାନି ଦିଵ୍ଯାନି ନଯିଷ୍ଯତି ସମାପନମ୍
ସେ ଝିଅ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏହି ରୂପରେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ସେ ଦେବୀୟ ବ୍ରତଗୁଡିକୁ ସଫଳ କରିବେ।
ତଦତ୍ରାଵହିତା ତାଵଦସ୍ମାସ୍ଵେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗିରିଣା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୁର୍ଯତ୍ରାସ୍ତି ଶୈଲଜା
ଏହିପରି ମନୋଯୋଗ ଥିଲେ, ସେ ଆମ ସହିତ ରହିବେ। ଏହା କହି, ପାହାଡ଼ରାଜ ସହିତ ସେମାନେ ଶୈଳଜା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ଜିତାର୍କଜ୍ଵଲନଜ୍ଵାଲା ତପସ୍ତେଜୋମଯୀହ୍ଯୁମା। ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ମୁନିଭିଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମାନିନ୍ଯାହ ଵଚୋର୍ଥଵତ୍
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଜିତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ଆଗୁନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହର ସହିତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ଝିଅକୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ନାହଂ କ୍ଷୁଦ୍ରାତ୍କିଲେଚ୍ଛାମି ୠତେ ଶର୍ଵାତ୍ପିନାକିନଃ। ସ୍ଥିତଂ ଚ ତାରତମ୍ଯେନ ପ୍ରାଣିନାଂ ପରମର୍ଦ୍ଧିଦଂ
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶର୍ବ ପିନାକଧାରୀ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରୀ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଧୀରତୈଶ୍ଵର୍ଯକାର୍ଯାଣି ପ୍ରମାଣମତୁଲଂ ମହତ୍। ଯସ୍ମାନ୍ନ କିଂଚିଦପରଂ ଯଚ୍ଚ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମାପ ଅପୂର୍ବ ଓ ବଡ଼। ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ହୁଏ।
ଯସ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମନାଦ୍ଯଂତଂ ତମହଂ ଶରଣଂ ଗତା। ସମଃ ସଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଦୀର୍ଘେଣ ଵିପରୀତକଃ
ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଶରଣ ନେଇଛି। ସେ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟୀ ଏବଂ ସମୟ ଗତେ କାହା ପ୍ରତି ବିପରୀତ ନୁହଁନ୍ତି।
ଏଵଂ ନିଶମ୍ଯ ତେ ଵାଚଂ ଦେଵ୍ଯା ମୁନିଵରାସ୍ତଦା। ଆନଂଦାଶ୍ରୁପରୀତାକ୍ଷାଃ ସସ୍ଵଜୁସ୍ତାଂ ତପସ୍ଵିନୀଂ
ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ଚକ୍ଷୁ ଭରି, ସେ ତପସ୍ୱିନୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।