ଜ୍ଞାତୁମସ୍ଯା ଵଚଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରକ୍ରମାତ୍ପ୍ରକୃତାର୍ଥକମ୍। ମୁନଯ ଊଚୁଃ-। ଦ୍ଵିଵିଧନ୍ତୁ ସୁଖଂ ତାଵତ୍ପୁତ୍ରି ଲୋକେ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଷୟ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଲେ। ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ଝିଅ, ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ।
ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଂଯୋଗଶ୍ଚେତସଶ୍ଚାପି ନିର୍ଵୃତିଃ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ତୁ ସ ଦିଗ୍ଵାସା ଭୀମୋ ଭସ୍ମାସ୍ଥିଭୂଷଣଃ
ଏହା ହେଉଛି ଦେହର ସଂଯୋଗ ଓ ମନର ତୃପ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଦିଗମ୍ବର, ଭୟଙ୍କର, ଭସ୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ।
କପାଲୀ ଭିକ୍ଷୁକୋ ନଗ୍ନୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋଽସ୍ଥିରକ୍ରିଯଃ। ପ୍ରମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତକାକାରୋ ବୀଭତ୍ସୋ କୃତସଂଗ୍ରହଃ
ସେ କପାଳଧାରୀ, ଭିକ୍ଷୁକ, ନଗ୍ନ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପାଗଳ ଓ ମତାଳ ଦେଖାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ପତ୍ଯା ନ ତେନ ଚାସ୍ତ୍ଯର୍ଥୋ ମୂର୍ତାନର୍ଥେନ କାଂକ୍ଷିତଃ। ଯଦି ସ୍ଵସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ସୁଖମିଚ୍ଛସି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏପରି ପତି ସହିତ ଦେହର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ରହିଲେ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଦେହର ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, —
ତତ୍କଥଂ ତେ ମହାଦେଵାଦ୍ଭୂତଭାଜୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତାତ୍। ସ୍ରଵନ୍ନରଵସାସାସ୍ଥିକପାଲକୃତଭୂଷଣାତ୍
ଏହିପରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷ—ରସ ଝରୁଥିବା ମାଂସ, ହାଡ଼, ଖପରି—ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ କିପରି ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ?
ଶ୍ଵସଦୁଗ୍ରଭୁଜଂଗେନ୍ଦ୍ରକୃତଭୂଷଣଭୂଷିତାତ୍। ଶ୍ମଶାନଵାସିନୋ ରୌଦ୍ରପ୍ରମଥାନୁଗତାଦପି
ଯିଏ ତୀବ୍ର ସର୍ପକୁ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲନ୍ତି, ସେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି।
ସୁରେନ୍ଦ୍ରମକୁଟଵ୍ରାତନିଘୃଷ୍ଟଚରଣୋଽରିହା। ହରିରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଶ୍ରୀକାନ୍ତୋଽନନ୍ତମୂର୍ତିମାନ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମାଳା ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ଉପରେ ଘସିଯାଏ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ସେଇ ହରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅନେକ ରୂପର ଧାରକ।
ଜପ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଭୁଜାମସ୍ତି ତଥେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ। ଦେଵତାନାଂ ନିଧିଶ୍ଚାସ୍ତି ଜ୍ଵଲନସ୍ସର୍ଵକାମଧୁକ୍
ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ପାକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା।
ଵାଯୁରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ତଥା ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵାର୍ଥମହିମା ପ୍ରଭୁଃ
ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ; ଏହିପରି ବୈଶ୍ରବଣ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ମହିମାର ରାଜା ଓ ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି।
ଏଭ୍ଯ ଏକତମଂ କସ୍ମାନ୍ନ ତ୍ଵଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଉତାନ୍ଯସ୍ମାଦିହ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ସୁଖଂ ତେ ମନସେ ହିତମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଆପଣ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ? କିମ୍ବା ଆପଣ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ?
ଏଵମେତତ୍ତଥା ପୁତ୍ରି ପ୍ରଭାଵୋ ଲୋକସମ୍ପଦାମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ଦେହେ ପରେ ଵାପି କଲ୍ଯାଣପ୍ରାପ୍ତଯେ ତଵ
ହଁ, ପୁତ୍ରୀ, ଏହିପରି ହେଉଛି ଲୋକର ସମ୍ପଦର ଶକ୍ତି, ଏହି ଦେହରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ତୁମର ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ।
ପିତୁରେଵାସ୍ତି ତେ ସର୍ଵଂ ସୁରେଭ୍ଯୋ ଯନ୍ନିଵେଦିତମ୍। ଵରସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଯେ କ୍ଲେଶସ୍ସ ଚାପ୍ଯତ୍ରାଫଲସ୍ତରୁଃ
ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେ ସବୁ ତୁମର ପିତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ; ଏଠାରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାର କଷ୍ଟ ଅଫଳ।
ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ହ୍ଯର୍ଥସ୍ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯତିଦୁର୍ଲଭଃ। ସ୍ଵସ୍ଥାନଵିନିଯୋଗିତ୍ଵାତ୍ପୁତ୍ରି ତତ୍ରାପି ଲଭ୍ଯତେ
ସାଧାରଣତଃ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଅତି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ, କାରଣ ତାହା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ତଥାପି, ପୁତ୍ରୀ, କେତେବେଳେ ତାହା ମିଳିଯାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତ୍ସୁ କୁପିତା ମୁନିଵର୍ଯେଷୁ ଶୈଲଜା। ଉଵାଚ କ୍ରୋଧରକ୍ତାକ୍ଷୀ ଵିସ୍ଫୁରଦ୍ଦଶନଚ୍ଛଦା
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାମୁନିମାନେ କଥା ଶେଷ କଲେ, ଶୈଳଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରେଗୁଲା, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଅସଦ୍ଗ୍ରହସ୍ଯ କା ନୀତିର୍ଵ୍ଯସନସ୍ଯ କ୍ଵ ଯଂତ୍ରଣା। ଵିପରୀତାର୍ଥବୋଦ୍ଧାରଃ ସତ୍ପଥେ କେନ ଯୋଜିତାଃ
ଦେବୀ କହିଲେ— ଅସତ୍ ଧାରଣା ଥିଲେ କଣ ନୀତି? ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ କେଉଁଠି ନିୟମ? ଭୁଲ ବୁଝିଥିବା ଲୋକମାନେ କିଏ ସତ୍ପଥରେ ଚାଲିଛନ୍ତି?
ଏଵଂ ମାଂ ଵିତ୍ଥ ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାମସ୍ଥାନାସଦ୍ଗ୍ରହପ୍ରିଯାମ୍। ନ ମାଂ ପ୍ରତିଵିଚାରୋସ୍ତି ଯଦହଂକାରମାନିନୀ
ମୋତେ ତୁମେ ଅବିବେକି, ଅନୁଚିତ ଆସକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ, ମୁଁ ଅହଂକାରି ଓ ମନମାତା, ମୋରେ ବିଚାର କ୍ଷମତା ନାହିଁ—ଏପରି ଭାବିବା।
ପ୍ରଜାପତିସମାଃ ସର୍ଵେ ଭଵଂତଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ। ନ ନୂନଂ ଵିତ୍ଥ ତଂ ଦେଵଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି; ତଥାପି, ଏହି ଜଗତର ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଣାନାହିଁ।
ଅଜମୀଶାନମଵ୍ଯକ୍ତମମେଯମହିମୋଦଯମ୍। ଆସ୍ତାଂ ତତ୍କର୍ମସଦ୍ଭାଵଂ ସଂବୋଧଂ ତାଵଦାଵୃତମ୍
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅପାର ମହିମାର ଉଦୟ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୁଚିଛି।
ଵିଦୁସ୍ତଂ ନ ହରି ବ୍ରହ୍ମମୁଖା ଅପି ସୁରେଶ୍ଵରାଃ। ଯତ୍ତସ୍ଯଵିଭଵଂ ସ୍ଵୋତ୍ଥଂ ଭୁଵନେଷୁ ଵିଜୃଂଭିତମ୍
ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ପ୍ରକଟଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତଦପ୍ଯଥ ନ ଵିତ୍ଥ କିଂ। କସ୍ଯୈତଦ୍ଗଗନଂ ମୂର୍ତିଃ କସ୍ଯାଗ୍ନିଃ କସ୍ଯ ମାରୁତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରକାଶିତ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ—ଏହି ଆକାଶ କାହାର, ଅଗ୍ନି କାହାର, ବାୟୁ କାହାର?
କସ୍ଯ ଭୂଃ କସ୍ଯ ଵରୁଣଃ କଶ୍ଚଂଦ୍ରାର୍କଵିଲୋଚନଃ। କସ୍ଯାର୍ଚଯଂତି ଲୋକେଷୁ ଲିଂଗଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୁରାସୁରାଃ
ଭୂମି କାହାର, ବରୁଣ କାହାର, କିଏ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି? ଲୋକମାନେ କାହାର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତି?
ଯଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ଵରା ଦେଵା ଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯା ମହର୍ଷଯଃ। ପ୍ରଭାଵଂ ପ୍ରଭଵଂ ଵାପି ତେଷାମପି ନ ଵିତ୍ଥ କିଂ
ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ କି?
ଅଦିତେଃ କଶ୍ଯପାଜ୍ଜାତା ଦେଵା ନାରାଯଣାଦଯଃ। ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଦିତିର୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରିକା
ଅଦିତି ଓ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଥିରେ ଦେବତାମାନେ, ନାରାୟଣ ଆଦି ଆଦି ହୋଇ, ଜନ୍ମ ନେଲେ। କଶ୍ୟପ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଅଦିତି ଡକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅ।
ମରୀଚିଶ୍ଚାପି ଦକ୍ଷଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୌ ତୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କିଲ। ବ୍ରହ୍ମା ହିରଣ୍ମଯାଦଂଡାଦେଵ ସିଦ୍ଧଵିଭୂତିକଃ
ମରୀଚି ଓ ଡକ୍ଷ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ସୁନା ଡାଣ୍ଡାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
କସ୍ଯ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରାକୃତାଂଶକଃ। ଅଥ ନାରାଯଣେନୈଵ ସ୍ଵକୀଯେଚ୍ଛା ସମାଶ୍ରଯାତ୍
କାହାର ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଗ ଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ପୁରୁଷ ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ପରେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଶ୍ରୟରେ—
ତତ୍ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରଯାତ୍ଵେଷ ଜନ୍ମ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍। ସାପି କର୍ମଣ ଏଵୋକ୍ତା ପ୍ରେରଣାଵିଵଶାତ୍ମନାମ୍
ସେହି ପ୍ରେରଣାରେ, ସେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହା ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଯେପରି ଆତ୍ମା ଚଳାଯାଏ ପ୍ରେରଣାରେ।
ଯଥୋନ୍ମାଦାଦି ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମତିରେଵ ହି ସାଭଵେତ୍। ଇଷ୍ଟାନେଵ ପଦାର୍ଥାନ୍ଵୈ ଵିପରୀତାନ୍ହି ମନ୍ଯତେ
ଯେପରି ଉନ୍ମାଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହିପରି ସେ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁକୁ ଅନଇଚ୍ଛିତ ଭାବେ ଓ ଅନଇଚ୍ଛିତକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଭାବେ ଭାବେ।
ଲୋକସ୍ଯ ଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ଦୃଷ୍ଟେଷୁ ହସତେ ସଦା। ଧର୍ମାଧର୍ମଫଲପ୍ରାପ୍ତୌ ଵିଷ୍ଣୁମେଵ ନିବୋଧତ
ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣ କାମକାଜରେ ଯାହା ଦେଖନ୍ତି, ସେଥିରେ ସଦା ହସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଫଳ ମିଳିବାରେ, କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କାରଣ ଭାବେ ଜାଣ।
ଵିଦଧ୍ଵମିତ୍ଥଂ ମୁନଯୋଽସକୃଚ୍ଚ ମେ ଗିରଂ ଗିରୀଶଶ୍ରୁତିଭୂମିସନ୍ନିଧୌ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟକେଦାର ଇଵାଵନୀତଲେ ସୁବୀଜମୁଷ୍ଟିଂ ସୁଫଲାଯ କର୍ଷକାଃ
ଏହିପରି, ମୁନିମାନେ ମୋର କଥା ବାରମ୍ବାର ପାହାଡ଼ର ଦେବଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ କହିଛନ୍ତି; ଯେପରି ଚାଷୀ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଆ ଉପଜାଉଥିବା ଜମିରେ ଛିଟି ଦେଇ ଭଲ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି।
ତେ ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହି ତାଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରକ୍ରମାତ୍ପ୍ରକ୍ରମକ୍ରିଯାମ୍। ଵାଚଂଵାଚାଂ ପତିପ୍ରଖ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚୁଶ୍ଚସ୍ମିତସୁଂଦରାଃ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସୁସଂଗଠିତ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ, ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହସି ହସି କଥା କହିଲେ।