ଉଵାଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ମୁନୀନ୍ସପ୍ତୠଷୀନ୍ଶନୈଃ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରତାତ୍ମକଂ ମୌନଂ ନତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵନ୍ମୁନୀନ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ; ନିଜର ବ୍ରତ ମୌନତା ଛାଡ଼ି, ନୀତିଅନୁଯାୟୀ ନମସ୍କାର କରି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଗଵଂତୋପି ମୌନାଂତେ ତସ୍ଯାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋପ୍ଯଥ। ଗୌରଵାଧାରତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତାଂ ପୁନସ୍ତଥା
ପରେ, ମୌନତା ଶେଷରେ, ସମ୍ମାନର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପୁନି ସେଇ ଭାବେ ପଚାରିଲେ।
ସାପି ଗୌରଵଗର୍ଭେଣ ମନସା ଚାରୁହାସିନୀ। ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତଥାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରୋହ୍ଯ ଵାଗ୍ଯମମ୍
ସେ ଦେବୀ, ଗଭୀର ସମ୍ମାନରେ ଭରିଥିବା ମନ ଏବଂ ମଧୁର ହସ ସହିତ, ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ମୌନତା ଛାଡ଼ି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵଂତୋ ଵିଜାନୀଥ ପ୍ରାଣିନାଂ ମନସେପ୍ସିତମ୍। ଶରୀରାଦିଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ କଦର୍ଥ୍ଯଂ ତେ ହି ଦେହିନଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟମାନେ, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମନର ଇଚ୍ଛା ଜାଣନ୍ତି; ତଥାପି ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରେ ଜୀବମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି।
କେଚିତ୍ତୁ ନିପୁଣାସ୍ତତ୍ର ଘଟଂତେ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯମୈଃ। ଉପାଯୈର୍ଦୁର୍ଲଭାନ୍ଭାଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ହ୍ଯତଂଦ୍ରିତାଃ
କିନ୍ତୁ କିଛି ଜଣେ ଚତୁର ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ଦଶାକୁ ଲାଗି ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଟୁଟ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଅପରେ ତୁ ପରିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ନାନାକାରାନୁପକ୍ରମାନ୍। ଦେହାଂତରାର୍ଥଂ ସାରଂଭମାଶ୍ରଯଂତି ହି ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ତ ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ପ୍ରବେଶପଥ ବୁଝି, ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହରେ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
ମମତ୍ଵାକାଶସଂଭୂତକୁସୁମସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷିତମ୍। ଵିଂଧ୍ଯଶୃଂଗଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ହସ୍ତଃ ପ୍ରସରତେ ମୁହୁଃ
ମମତାର ଆକାଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହାତ ବାରମ୍ବାର ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଛୁଁଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ଅହଂ କିଲ ଭଵଂ ଦେଵଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା। ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ତପସ୍ଯଂତଂ ଚ ସଂପ୍ରତି
ମୁଁ ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଦେବ, ମୋ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି; ଯଦିଓ ଆପଣ ସ୍ୱଭାବରୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ।
ସୁରାସୁରୈରନିର୍ଣୀତଂ ପରମାର୍ଥକ୍ରିଯାଶ୍ରଯଂ। ସାଂପ୍ରତଂ ଚାପି ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ମଦନୋ ଵୀତରାଗିଣା
ସୁର ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର; ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମଦେବ ଦହିଯାଇଛି।
କଥମାରାଧଯେଦୀଶଂ ମାଦୃଶୀ ତାଦୃଶଂ ଶିଵମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନଯସ୍ତେ ତୁ ସ୍ଥିରତାଂ ମନସସ୍ତତଃ
ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି ଏପରି ଭଗବାନ୍, ଏପରି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ? ଏପରି କଥା ଶୁଣି ମୁନିମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ଜ୍ଞାତୁମସ୍ଯା ଵଚଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରକ୍ରମାତ୍ପ୍ରକୃତାର୍ଥକମ୍। ମୁନଯ ଊଚୁଃ-। ଦ୍ଵିଵିଧନ୍ତୁ ସୁଖଂ ତାଵତ୍ପୁତ୍ରି ଲୋକେ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଷୟ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଲେ। ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ଝିଅ, ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ।
ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଂଯୋଗଶ୍ଚେତସଶ୍ଚାପି ନିର୍ଵୃତିଃ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ତୁ ସ ଦିଗ୍ଵାସା ଭୀମୋ ଭସ୍ମାସ୍ଥିଭୂଷଣଃ
ଏହା ହେଉଛି ଦେହର ସଂଯୋଗ ଓ ମନର ତୃପ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଦିଗମ୍ବର, ଭୟଙ୍କର, ଭସ୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ।
କପାଲୀ ଭିକ୍ଷୁକୋ ନଗ୍ନୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋଽସ୍ଥିରକ୍ରିଯଃ। ପ୍ରମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତକାକାରୋ ବୀଭତ୍ସୋ କୃତସଂଗ୍ରହଃ
ସେ କପାଳଧାରୀ, ଭିକ୍ଷୁକ, ନଗ୍ନ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପାଗଳ ଓ ମତାଳ ଦେଖାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ପତ୍ଯା ନ ତେନ ଚାସ୍ତ୍ଯର୍ଥୋ ମୂର୍ତାନର୍ଥେନ କାଂକ୍ଷିତଃ। ଯଦି ସ୍ଵସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ସୁଖମିଚ୍ଛସି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏପରି ପତି ସହିତ ଦେହର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ରହିଲେ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଦେହର ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, —
ତତ୍କଥଂ ତେ ମହାଦେଵାଦ୍ଭୂତଭାଜୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତାତ୍। ସ୍ରଵନ୍ନରଵସାସାସ୍ଥିକପାଲକୃତଭୂଷଣାତ୍
ଏହିପରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷ—ରସ ଝରୁଥିବା ମାଂସ, ହାଡ଼, ଖପରି—ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ କିପରି ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ?
ଶ୍ଵସଦୁଗ୍ରଭୁଜଂଗେନ୍ଦ୍ରକୃତଭୂଷଣଭୂଷିତାତ୍। ଶ୍ମଶାନଵାସିନୋ ରୌଦ୍ରପ୍ରମଥାନୁଗତାଦପି
ଯିଏ ତୀବ୍ର ସର୍ପକୁ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲନ୍ତି, ସେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି।
ସୁରେନ୍ଦ୍ରମକୁଟଵ୍ରାତନିଘୃଷ୍ଟଚରଣୋଽରିହା। ହରିରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଶ୍ରୀକାନ୍ତୋଽନନ୍ତମୂର୍ତିମାନ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମାଳା ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ଉପରେ ଘସିଯାଏ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ସେଇ ହରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅନେକ ରୂପର ଧାରକ।
ଜପ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଭୁଜାମସ୍ତି ତଥେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ। ଦେଵତାନାଂ ନିଧିଶ୍ଚାସ୍ତି ଜ୍ଵଲନସ୍ସର୍ଵକାମଧୁକ୍
ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ପାକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା।
ଵାଯୁରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ତଥା ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵାର୍ଥମହିମା ପ୍ରଭୁଃ
ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ; ଏହିପରି ବୈଶ୍ରବଣ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ମହିମାର ରାଜା ଓ ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି।
ଏଭ୍ଯ ଏକତମଂ କସ୍ମାନ୍ନ ତ୍ଵଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଉତାନ୍ଯସ୍ମାଦିହ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ସୁଖଂ ତେ ମନସେ ହିତମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଆପଣ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ? କିମ୍ବା ଆପଣ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ?
ଏଵମେତତ୍ତଥା ପୁତ୍ରି ପ୍ରଭାଵୋ ଲୋକସମ୍ପଦାମ୍। ଅସ୍ମିନ୍ଦେହେ ପରେ ଵାପି କଲ୍ଯାଣପ୍ରାପ୍ତଯେ ତଵ
ହଁ, ପୁତ୍ରୀ, ଏହିପରି ହେଉଛି ଲୋକର ସମ୍ପଦର ଶକ୍ତି, ଏହି ଦେହରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ତୁମର ଭଲ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ।
ପିତୁରେଵାସ୍ତି ତେ ସର୍ଵଂ ସୁରେଭ୍ଯୋ ଯନ୍ନିଵେଦିତମ୍। ଵରସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଯେ କ୍ଲେଶସ୍ସ ଚାପ୍ଯତ୍ରାଫଲସ୍ତରୁଃ
ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେ ସବୁ ତୁମର ପିତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ; ଏଠାରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାର କଷ୍ଟ ଅଫଳ।
ପ୍ରାଯେଣ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ହ୍ଯର୍ଥସ୍ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯତିଦୁର୍ଲଭଃ। ସ୍ଵସ୍ଥାନଵିନିଯୋଗିତ୍ଵାତ୍ପୁତ୍ରି ତତ୍ରାପି ଲଭ୍ଯତେ
ସାଧାରଣତଃ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଅତି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ, କାରଣ ତାହା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ତଥାପି, ପୁତ୍ରୀ, କେତେବେଳେ ତାହା ମିଳିଯାଏ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତ୍ସୁ କୁପିତା ମୁନିଵର୍ଯେଷୁ ଶୈଲଜା। ଉଵାଚ କ୍ରୋଧରକ୍ତାକ୍ଷୀ ଵିସ୍ଫୁରଦ୍ଦଶନଚ୍ଛଦା
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାମୁନିମାନେ କଥା ଶେଷ କଲେ, ଶୈଳଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ରେଗୁଲା, ଦାନ୍ତ ଦେଖାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଅସଦ୍ଗ୍ରହସ୍ଯ କା ନୀତିର୍ଵ୍ଯସନସ୍ଯ କ୍ଵ ଯଂତ୍ରଣା। ଵିପରୀତାର୍ଥବୋଦ୍ଧାରଃ ସତ୍ପଥେ କେନ ଯୋଜିତାଃ
ଦେବୀ କହିଲେ— ଅସତ୍ ଧାରଣା ଥିଲେ କଣ ନୀତି? ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ କେଉଁଠି ନିୟମ? ଭୁଲ ବୁଝିଥିବା ଲୋକମାନେ କିଏ ସତ୍ପଥରେ ଚାଲିଛନ୍ତି?
ଏଵଂ ମାଂ ଵିତ୍ଥ ଦୁଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞାମସ୍ଥାନାସଦ୍ଗ୍ରହପ୍ରିଯାମ୍। ନ ମାଂ ପ୍ରତିଵିଚାରୋସ୍ତି ଯଦହଂକାରମାନିନୀ
ମୋତେ ତୁମେ ଅବିବେକି, ଅନୁଚିତ ଆସକ୍ତିରେ ଆସକ୍ତ, ମୁଁ ଅହଂକାରି ଓ ମନମାତା, ମୋରେ ବିଚାର କ୍ଷମତା ନାହିଁ—ଏପରି ଭାବିବା।
ପ୍ରଜାପତିସମାଃ ସର୍ଵେ ଭଵଂତଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ। ନ ନୂନଂ ଵିତ୍ଥ ତଂ ଦେଵଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ, ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି; ତଥାପି, ଏହି ଜଗତର ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଣାନାହିଁ।
ଅଜମୀଶାନମଵ୍ଯକ୍ତମମେଯମହିମୋଦଯମ୍। ଆସ୍ତାଂ ତତ୍କର୍ମସଦ୍ଭାଵଂ ସଂବୋଧଂ ତାଵଦାଵୃତମ୍
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅପାର ମହିମାର ଉଦୟ; ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୁଚିଛି।
ଵିଦୁସ୍ତଂ ନ ହରି ବ୍ରହ୍ମମୁଖା ଅପି ସୁରେଶ୍ଵରାଃ। ଯତ୍ତସ୍ଯଵିଭଵଂ ସ୍ଵୋତ୍ଥଂ ଭୁଵନେଷୁ ଵିଜୃଂଭିତମ୍
ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବିସ୍ତାରିତ।
ପ୍ରକଟଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତଦପ୍ଯଥ ନ ଵିତ୍ଥ କିଂ। କସ୍ଯୈତଦ୍ଗଗନଂ ମୂର୍ତିଃ କସ୍ଯାଗ୍ନିଃ କସ୍ଯ ମାରୁତଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରକାଶିତ, ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ—ଏହି ଆକାଶ କାହାର, ଅଗ୍ନି କାହାର, ବାୟୁ କାହାର?