ନିରାହାରା ଶତଂ ସାଭୂତ୍ସମାନାଂ ତପସୋ ନିଧିଃ। ତତ ଉଦ୍ଵେଜିତାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣିନସ୍ତପସୋଗ୍ନିନା
ସେ ଶତ ବର୍ଷ ନିରାହାର ରହିଲେ, ସମାନ ତପସ୍ୟାର ଧନ ହେଲେ; ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଲେ।
ତତଃ ସସ୍ମାର ଭଗଵାନ୍ମୁନୀନ୍ସପ୍ତ ଶତକ୍ରତୁଃ। ତେ ସମାଗମ୍ଯ ମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଦିତାସ୍ତଥା1.43.
ତାପରେ, ଶତ ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ପୂଜିତାସ୍ତେ ମହେଂଦ୍ରେଣ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତତ୍ପ୍ରଯୋଜନମ୍। କିମର୍ଥଂ ହି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂସ୍ମୃତାସ୍ତୁ ଵଯଂ ତ୍ଵଯା
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପଚାରିଲେ—‘ହେ ଦେବମାନ୍ୟ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କାହିଁକି ତୁମେ ସ୍ମରଣ କରିଛ?’
ଶକ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଭଗଵଂତଃ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ହିମାଚଲେ ତପୋ ଘୋରଂ ତପ୍ଯତେ ଭୂଧରାତ୍ମଜା
ଶକ୍ର କହିଲେ—‘ମହାନୁଭାବମାନେ, ଆପଣମାନେ କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ହିମାଚଳ ପାହାଡ଼ରେ, ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।’
ତସ୍ଯାଭିମତଯୋଗେନ ଭଵଂତଃ କର୍ତୁମର୍ହଥ। ତପଃ ସମାପନଂ ଦେଵ୍ଯା ଜଗଦର୍ଥେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ
‘ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ଆପଣମାନେ ଦେବୀଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ।’
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ଶୈଲଂ ସିଦ୍ଧସଂଘାତସେଵିତମ୍। ଊଚୁରାଗମ୍ଯ ମୁନଯସ୍ତାମଥୋ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଘେରିଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରି କସ୍ତେ ଵ୍ଯଵସିତଃ କାମଃ କମଲଲୋଚନେ। ତାନୁଵାଚ ତତୋ ଦେଵୀ ସାଦରଂ ଗୌରଵାନ୍ମୁନୀନ୍
କମଳନୟନୀ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା କ’ଣ, ଝିଅ? ଏପରେ ଦେବୀ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ତପସ୍ଯଂତୋ ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରୋହ୍ଯ ମୌନଂ ଭଵାଦୃଶାଂ। ଵଂଦନାଯ ନିଯୁକ୍ତା ଧୀର୍ଯାଚଯତ୍ଯଵିକଲ୍ପିତମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ନିଜର ମୌନତା ଛାଡ଼ି, ଏବେ ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଅଟୁଟ ଧୈର୍ୟ ସହିତ।
ସୁପ୍ରସନ୍ନମୁଖା ଯୂଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵାସନମାଦିତଃ। ଉପଵିଷ୍ଟାଃ ଶ୍ରମଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ ମାମନୁ
ଆପଣମାନେ ଆନନ୍ଦର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ ନେଇ, ପ୍ରଥମେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ମୋତେ ପଚାରିବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତତଶ୍ଚକ୍ରୁସ୍ତତ୍ରାସନପରିଗ୍ରହମ୍। ସା ଚ ତାନ୍ଵିଧିଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଉଵାଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ମୁନୀନ୍ସପ୍ତୠଷୀନ୍ଶନୈଃ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରତାତ୍ମକଂ ମୌନଂ ନତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵନ୍ମୁନୀନ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ; ନିଜର ବ୍ରତ ମୌନତା ଛାଡ଼ି, ନୀତିଅନୁଯାୟୀ ନମସ୍କାର କରି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଗଵଂତୋପି ମୌନାଂତେ ତସ୍ଯାଃ ସପ୍ତର୍ଷଯୋପ୍ଯଥ। ଗୌରଵାଧାରତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତାଂ ପୁନସ୍ତଥା
ପରେ, ମୌନତା ଶେଷରେ, ସମ୍ମାନର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ପୁନି ସେଇ ଭାବେ ପଚାରିଲେ।
ସାପି ଗୌରଵଗର୍ଭେଣ ମନସା ଚାରୁହାସିନୀ। ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତଥାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରୋହ୍ଯ ଵାଗ୍ଯମମ୍
ସେ ଦେବୀ, ଗଭୀର ସମ୍ମାନରେ ଭରିଥିବା ମନ ଏବଂ ମଧୁର ହସ ସହିତ, ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ମୌନତା ଛାଡ଼ି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵଂତୋ ଵିଜାନୀଥ ପ୍ରାଣିନାଂ ମନସେପ୍ସିତମ୍। ଶରୀରାଦିଭିରତ୍ଯର୍ଥଂ କଦର୍ଥ୍ଯଂ ତେ ହି ଦେହିନଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟମାନେ, ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମନର ଇଚ୍ଛା ଜାଣନ୍ତି; ତଥାପି ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରେ ଜୀବମାନେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି।
କେଚିତ୍ତୁ ନିପୁଣାସ୍ତତ୍ର ଘଟଂତେ ଵିଵିଧୋଦ୍ଯମୈଃ। ଉପାଯୈର୍ଦୁର୍ଲଭାନ୍ଭାଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂତି ହ୍ଯତଂଦ୍ରିତାଃ
କିନ୍ତୁ କିଛି ଜଣେ ଚତୁର ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଲଭ ଦଶାକୁ ଲାଗି ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଟୁଟ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଅପରେ ତୁ ପରିଚ୍ଛିଦ୍ଯ ନାନାକାରାନୁପକ୍ରମାନ୍। ଦେହାଂତରାର୍ଥଂ ସାରଂଭମାଶ୍ରଯଂତି ହି ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ତ ନାନା ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ପ୍ରବେଶପଥ ବୁଝି, ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହରେ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
ମମତ୍ଵାକାଶସଂଭୂତକୁସୁମସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷିତମ୍। ଵିଂଧ୍ଯଶୃଂଗଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋ ହସ୍ତଃ ପ୍ରସରତେ ମୁହୁଃ
ମମତାର ଆକାଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫୁଲମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହାତ ବାରମ୍ବାର ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଛୁଁଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ଅହଂ କିଲ ଭଵଂ ଦେଵଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା। ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ତପସ୍ଯଂତଂ ଚ ସଂପ୍ରତି
ମୁଁ ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଦେବ, ମୋ ପତି ଭାବେ ପାଇବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି; ଯଦିଓ ଆପଣ ସ୍ୱଭାବରୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ।
ସୁରାସୁରୈରନିର୍ଣୀତଂ ପରମାର୍ଥକ୍ରିଯାଶ୍ରଯଂ। ସାଂପ୍ରତଂ ଚାପି ନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ମଦନୋ ଵୀତରାଗିଣା
ସୁର ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର; ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମଦେବ ଦହିଯାଇଛି।
କଥମାରାଧଯେଦୀଶଂ ମାଦୃଶୀ ତାଦୃଶଂ ଶିଵମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମୁନଯସ୍ତେ ତୁ ସ୍ଥିରତାଂ ମନସସ୍ତତଃ
ମୋ ପରି ଜଣେ କିପରି ଏପରି ଭଗବାନ୍, ଏପରି ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ? ଏପରି କଥା ଶୁଣି ମୁନିମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ଜ୍ଞାତୁମସ୍ଯା ଵଚଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରକ୍ରମାତ୍ପ୍ରକୃତାର୍ଥକମ୍। ମୁନଯ ଊଚୁଃ-। ଦ୍ଵିଵିଧନ୍ତୁ ସୁଖଂ ତାଵତ୍ପୁତ୍ରି ଲୋକେ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ତାଙ୍କ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଷୟ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଲେ। ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ଝିଅ, ଏହି ଜଗତରେ ସୁଖ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ।
ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ସଂଯୋଗଶ୍ଚେତସଶ୍ଚାପି ନିର୍ଵୃତିଃ। ପ୍ରକୃତ୍ଯା ତୁ ସ ଦିଗ୍ଵାସା ଭୀମୋ ଭସ୍ମାସ୍ଥିଭୂଷଣଃ
ଏହା ହେଉଛି ଦେହର ସଂଯୋଗ ଓ ମନର ତୃପ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ଦିଗମ୍ବର, ଭୟଙ୍କର, ଭସ୍ମ ଓ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ।
କପାଲୀ ଭିକ୍ଷୁକୋ ନଗ୍ନୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋଽସ୍ଥିରକ୍ରିଯଃ। ପ୍ରମତ୍ତୋନ୍ମତ୍ତକାକାରୋ ବୀଭତ୍ସୋ କୃତସଂଗ୍ରହଃ
ସେ କପାଳଧାରୀ, ଭିକ୍ଷୁକ, ନଗ୍ନ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ଥିର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ପାଗଳ ଓ ମତାଳ ଦେଖାଯାଏ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ପତ୍ଯା ନ ତେନ ଚାସ୍ତ୍ଯର୍ଥୋ ମୂର୍ତାନର୍ଥେନ କାଂକ୍ଷିତଃ। ଯଦି ସ୍ଵସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ସୁଖମିଚ୍ଛସି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏପରି ପତି ସହିତ ଦେହର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ରହିଲେ କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଦେହର ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, —
ତତ୍କଥଂ ତେ ମହାଦେଵାଦ୍ଭୂତଭାଜୋ ଜୁଗୁପ୍ସିତାତ୍। ସ୍ରଵନ୍ନରଵସାସାସ୍ଥିକପାଲକୃତଭୂଷଣାତ୍
ଏହିପରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଭୟଙ୍କର ଜିନିଷ—ରସ ଝରୁଥିବା ମାଂସ, ହାଡ଼, ଖପରି—ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ କିପରି ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବେ?
ଶ୍ଵସଦୁଗ୍ରଭୁଜଂଗେନ୍ଦ୍ରକୃତଭୂଷଣଭୂଷିତାତ୍। ଶ୍ମଶାନଵାସିନୋ ରୌଦ୍ରପ୍ରମଥାନୁଗତାଦପି
ଯିଏ ତୀବ୍ର ସର୍ପକୁ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ଯାହାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲନ୍ତି, ସେଇ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆପଣମାନେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି।
ସୁରେନ୍ଦ୍ରମକୁଟଵ୍ରାତନିଘୃଷ୍ଟଚରଣୋଽରିହା। ହରିରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଶ୍ରୀକାନ୍ତୋଽନନ୍ତମୂର୍ତିମାନ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡମାଳା ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ଉପରେ ଘସିଯାଏ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ସେଇ ହରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅନେକ ରୂପର ଧାରକ।
ଜପ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଭୁଜାମସ୍ତି ତଥେନ୍ଦ୍ରଃ ପାକଶାସନଃ। ଦେଵତାନାଂ ନିଧିଶ୍ଚାସ୍ତି ଜ୍ଵଲନସ୍ସର୍ଵକାମଧୁକ୍
ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ପାକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା।
ଵାଯୁରସ୍ତି ଜଗଦ୍ଧାତା ଯଃ ପ୍ରାଣସ୍ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ତଥା ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ସର୍ଵାର୍ଥମହିମା ପ୍ରଭୁଃ
ବାୟୁ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ; ଏହିପରି ବୈଶ୍ରବଣ, ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ମହିମାର ରାଜା ଓ ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି।
ଏଭ୍ଯ ଏକତମଂ କସ୍ମାନ୍ନ ତ୍ଵଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଉତାନ୍ଯସ୍ମାଦିହ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ସୁଖଂ ତେ ମନସେ ହିତମ୍
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଆପଣ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ? କିମ୍ବା ଆପଣ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ?