ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଭୁଵନାଧିପତେସ୍ତଦାନୀଂ ପ୍ରାକ୍ପୁଣ୍ଯଜନ୍ମଭଵ ଵୈଭଵ ଜାତହର୍ଷା । ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଂ ତ୍ରିଭୁଵନୈକନିଦାନଭୂତଂ କୃଷ୍ଣଂପ୍ରଣମ୍ଯ ଵଚନଂ ନିଜଗାଦ ସତ୍ଯା
ଭୂବନାଧିପତିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ସତ୍ୟା ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଓ ବୈଭବ ଜଣାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ତିନି ଭୂବନର ଉତ୍ସ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାଂ କାର୍ତ୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସତ୍ଯଭାମାସଂଵାଦେ ସତ୍ଯାପୂର୍ଵଜନ୍ମଵର୍ଣନଂନାମୈକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ ସହସ୍ର ସଂହିତାରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ସତ୍ୟାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏକୋଣନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
ସତ୍ଯୋଵାଚ- ସର୍ଵେଽପି କାଲାଵଯଵାସ୍ତଵକାଲସ୍ଵରୂପିଣଃ । ସମାନାସ୍ତୁ କଥଂ ନାଥ ମାସାନାଂ କାର୍ତିକୋ ଵରଃ
ସତ୍ୟା କହିଲେ— ନାଥ, ସମସ୍ତ କାଳ ତୁମ ରୂପ ଅଟୁଟ, ତେବେ କିପରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଏକାଦଶୀ ତିଥୀନାଂ ଚ ମାସାନାଂ କାର୍ତ୍ତିକଃ ପ୍ରିଯଃ । କଥଂ ତେ ଦେଵଦେଵେଶ କାରଣଂ କିଂ ଚ କଥ୍ଯତାମ୍
ତିଥିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରିୟ, ମାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ତ୍ତିକ ପ୍ରିୟ; ଦେବଦେବେଶ, ଏହାର କାରଣ କହିବାକୁ ଦୟା କର।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ସତ୍ଯେ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସା । ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵାଦଂ ଦେଵର୍ଷେର୍ନାରଦସ୍ଯ ଚ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ସତ୍ୟା, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ, ବେନାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଓ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦ।
ଏଵମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟୋ ନାରଦଃ ପୃଥୁନା ପ୍ରିଯେ । ଉଵାଚ କାର୍ତ୍ତିକାଧିକ୍ଯେ କାରଣଂ ସର୍ଵଵିନ୍ମୁନିଃ
ଏଭଳି, ପୂର୍ବେ ପୃଥୁ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ପ୍ରିୟେ; ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ନାରଦ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟର କାରଣ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶଂଖନାମାଭଵତ୍ପୂର୍ଵମସୁରଃ ସାଗରାତ୍ମଜଃ । ତ୍ରିଲୋକୀମଥନେ ଶକ୍ତୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ନାମ ଶଙ୍ଖ, ସାଗରର ପୁଅ। ସେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତିନି ଲୋକକୁ ମଥିବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ।
ଜିତ୍ଵା ଦେଵାନ୍ନିରାକୃତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାନ୍ମହାସୁରଃ । ଇଂଦ୍ରାଦିଲୋକପାଲାନାମଧିକାରାଂସ୍ତଥାହରତ୍
ସେ ଦାନବ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ତାଙ୍କୁ ହଟାଇଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେଙ୍କର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ନେଇ ନେଲେ।
ତଦ୍ଭଯାଦଥ ତେ ଦେଵାଃ ସୁଵର୍ଣାଦ୍ରିଗୁହାଂ ଗତାଃ । ନ୍ଯଵସନ୍ବହୁଵର୍ଷାଣି ସାଵରୋଧାଃ ସଵାସଵାଃ
ତାଙ୍କର ଭୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଗ୍ରୁହଣୀମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡର ଗୁହାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ବହୁ ବର୍ଷ ତାହାଁରେ ରହିଲେ।
ସୁଵର୍ଣାଦ୍ରି ଗୁହାଦୁର୍ଗସଂସ୍ଥିତାସ୍ତ୍ରିଦଶା ଯଦା । ତଦ୍ଵଶ୍ଯା ନ ବଭୂଵୁସ୍ତେ ତଦା ଦୈତ୍ଯୋ ଵ୍ଯଚାରଯତ୍
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡର ଅଗ୍ରହଣୀୟ ଗୁହାରେ ଦେବତାମାନେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଶଙ୍ଖଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲେ। ଦାନବ ଏହି ସମୟରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଫିରୁଥିଲେ।
ହୃତାଧିକାରାସ୍ତ୍ରିଦଶା ମଯା ଯଦ୍ଯପି ନିର୍ଜିତାଃ । ଭଵଂତି ବଲଯୁକ୍ତାସ୍ତେ କରଣୀଯଂ ମମାତ୍ର କିମ୍
ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଅଧିକାର ନେଇ ନେଲି ଏବଂ ସେମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଲି, ତଥାପି ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?
ଅଦ୍ଯ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ଦେଵା ଵେଦମଂତ୍ରବଲାନ୍ଵିତାଃ । ତାନ୍ହରିଷ୍ଯେ ତତଃ ସର୍ଵେ ବଲହୀନା ଭଵଂତି ହି
ଆଜି ମୁଁ ବୁଝିପାରିଛି ଯେ, ଦେବତାମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ସେହି ଶକ୍ତି ନେଇ ନେବି, ତେବେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିହୀନ ହେବେ।
ଇତି ମତ୍ଵା ତତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଲକ୍ଷ୍ଯ ନିଦ୍ରିତମ୍ । ସତ୍ଯଲୋକାଜ୍ଜହାରାଶୁ ଵେଦାନାଂ ଚ ଗଣଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ଦାନବ ଦେଖିଲେ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଅଛନ୍ତି। ସେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ସତ୍ୟଲୋକରୁ ବେଦମାନେଙ୍କର ଗଣ ନେଇ ନେଲେ।
ନୀତାସ୍ତୁ ତେନ ତେ ଵେଦାସ୍ତଦ୍ଭଯାତ୍ତେ ନିରାକ୍ରମନ୍ । ତୋଯେ ନିଵିଵିଶୁସ୍ତେଽତ୍ର ଯଜ୍ଞମଂତ୍ରସମନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଦାନବ ବେଦମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ନେଲାପରେ, ସେମାନେ ଭୟରେ ପଲାଇ ଜଳରେ ଲୁଚିଗଲେ, ଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ।
ତାନ୍ମାର୍ଗମାଣଃ ଶଂଖୋଽପି ସମୁଦ୍ରାଂତର୍ଗତୋ ଭ୍ରମନ୍ । ନ ଦଦର୍ଶ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଃ କ୍ଵଚିଦେକତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାନ୍
ଶଙ୍ଖ ବେଦମାନେଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ଏକାଠି ହୋଇ ରହିଥିବା ବେଦମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ସୁରୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣମନ୍ଵଯାତ୍ । ପୂଜୋପକରଣଂ ଗୃହ୍ଯ ଵୈକୁଂଠଭଵନଂ ଗତଃ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଭାଇକୁଣ୍ଠ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଯ ପ୍ରବୋଧାଯ ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ । ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵା ଗଂଧପୁଷ୍ପଧୂପଦୀପାନ୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗାଇବା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ; ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଦେଇ ଦେଇ ପୂଜା କରିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଭଗଵାଂସ୍ତଦ୍ଭକ୍ତିପରିତୋଷିତଃ । ଦଦୃଶେ ତୈଃ ସୁରୈସ୍ତତ୍ର ସହସ୍ରାର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଦେବତାମାନେଙ୍କର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜାଗିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ଦେଇ ଦେଖା ଦେଲେ।
ଉପଚାରୈଃ ଷୋଡଶଭିଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ତ୍ରିଦଶାସ୍ତଦା । ଦଂଡଵତ୍ପତିତା ଭୂମୌ ତାନୁଵାଚାଥ କେଶଵଃ
ଦେବତାମାନେ ଷୋଳ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡିଲେ। ତାପରେ କେଶବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଵରଦୋଽହଂ ସୁରଗଣା ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦି ମଂଗଲୈଃ । ମନୋଽଭିଲଷିତାନ୍କାମାନ୍ସର୍ଵାନେଵ ଦଦାମି ଵଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ମୁଁ ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଭଲ ଦେଇଥିବା। ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କର ମନର ଚାହିଦା ସମସ୍ତ ଦେଇଦେବି।
ଇଷସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲୈକାଦଶ୍ଯା ଯାଵଦୁଦ୍ବୋଧିନୀ ଭଵେତ୍ । ନିଶାତୁର୍ଯାଂଶଶେଷେଣ ଗୀତଵାଦ୍ଯାଦି ମଂଗଲୈଃ
ଇଷ୍ୟାର ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରୁ ଉଦ୍ବୋଧିନୀ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ବାଦ୍ୟ କରିବେ, ତୁମମାନେ କରିଥିବା ପରି—
କୁର୍ଵଂତି ମନୁଜା ନିତ୍ଯଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦ୍ଯଥାକୃତମ୍ । ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯକରା ନିତ୍ଯଂ ମତ୍ସାଂନିଧ୍ଯଂ ଵ୍ରଜଂତି ହି
—ସେମାନେ ଯେପରି ତୁମମାନେ କରିଛ, ସେମାନେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ହେବେ ଏବଂ ମୋ ସାନିଧ୍ୟ ପାଇବେ।
ପାଦ୍ଯାର୍ଘାଚମନୀଯାଦ୍ଯୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯଦ୍ଯଥାକୃତମ୍ । ତଦଦ୍ଭୁତଗୁଣଂ ଯସ୍ମାଜ୍ଜାତଂଵଃ ସୁଖକାରଣମ୍
ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ଯେପରି ତୁମମାନେ କରିଛ, ତାହାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ତୁମମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଵେଦାଃ ଶଂଖହୃତାଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯୁଦକସଂସ୍ଥିତାଃ । ତାନାନଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵା ହତ୍ଵା ସାଗରନଂଦନମ୍
ଶଙ୍ଖ ନେଇ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦ ଏବେ ଜଳରେ ଅଛି। ମୁଁ ସାଗରର ପୁଅକୁ ମାରି, ଦେବତାମାନେ, ସେମାନେକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଵେଦାସ୍ତୁ ମଂତ୍ରବୀଜମଖାନ୍ଵିତାଃ । ପ୍ରତ୍ଯବ୍ଦଂ କାର୍ତିକେ ମାସି ଵିଶ୍ରମଂତ୍ଵପ୍ସୁ ସର୍ଵଦା
ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ବୀଜ ସହିତ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁବେଳେ ପାଣିରେ ବିଶ୍ରାମ କରାଯିବ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତ୍ଯହମପି ଭଵାମି ଜଲମଧ୍ଯଗଃ । ଭଵଂତୋଽପି ମଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଯାଂତୁ ସମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପାଣି ଭିତରେ ବସିବି; ତୁମେମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ ମୋ ସହିତ ଆସ।
କାଲେଽସ୍ମିନ୍ନେଵ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଵଭୃଥୈଃ ସୁସ୍ନାତାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ ପରି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯେ କାର୍ତିକେ ଵ୍ରତଂ ସମ୍ଯଙ୍ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଵଂତି ମାନଵାଃ । ତେ ଦେହାଂତେ ତ୍ଵଯା ଶକ୍ର ପ୍ରାପ୍ଯା ମଦ୍ଭଵନଂ ସଦା
ଯେମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ନିୟମରେ ଭଲଭାବେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଘ୍ନେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷଣଂ ତେଷାଂ ଯଯା କାର୍ଯଂ ମମାଜ୍ଞଯା । ଦେଯା ତ୍ଵଯା ଚ ଵରୁଣ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦି ସଂତତିଃ
ମୋ ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବାଧାଠାରୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ହେ ବରୁଣ, ପୁଅ, ନାତି ଓ ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତାନ ଦେବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର।
ଧନଵୃଦ୍ଧିର୍ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ମମାଜ୍ଞଯା । ମମରୂପଧରାଃ ସାକ୍ଷାଜ୍ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ତେ ନରାଃ
ମୋ ଆଦେଶରେ, ହେ ଧନର ଅଧିପତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଧନବୃଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ କର; ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଜୀବନ କାଳରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।