ତ୍ଵାମିଂଦୁମୌଲିଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନା ପ୍ରିଯାପ୍ତଯେହଂ ସହସା ମହେଶଂ। ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ କାମଯଶଃ ସମୃଦ୍ଧିଂ ପତିଂ ଵିନା ତଂ ଭଗଵନ୍ନ ଜୀଵେ
ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ମହେଶଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି। ମୋର ଇଚ୍ଛା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପୂରଣ କରନ୍ତୁ— ସେ ନଥିଲେ, ଭଗବାନ, ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରିଯାଯାଃ ପୁରୁଷେଶ ନିତ୍ଯସ୍ତତୋ ପରଃ କୋ ଭୁଵନେଷ୍ଵିହାସ୍ତି। ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରଭାଵୀ ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରଵୀଣପର୍ଯାଯ ପରାପରଂ ତପଃ
ପୁରୁଷେଶ୍ୱର, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆପଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି? ସ୍ୱାମୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରିୟମାନେ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦକ୍ଷ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ବୀ, ଉଚ୍ଚତମ ଓ ନିମ୍ନତମ ଆପଣ।
ତ୍ଵମେଵ ନାଥୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାଂ ଦଯାଲୁରୁନ୍ମୂଲିତଭକ୍ତଭୀତିଃ। ଇତ୍ଥଂ ସ୍ତୁତଃ ଶଂକରଇଂଦ୍ରମୌଲିର୍ଵୃଷାକପିର୍ମନ୍ମଥକାଂତଯା ତୁ
ଆପଣ ଏକା ଏହି ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଦୟାଳୁ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏଭଳି ରୂପେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରତି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ତୁତୋଷ ଦୋଷାକରଖଂଡଧାରୀ ଉଵାଚ ଚୈନାଂ ମଧୁରଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ। ଶଂକର ଉଵାଚ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ କାମୋଯଂ କାଲେ କାଂତେ ଚିରାଦଥ
ଦୋଷ ନାଶକ, କୁଠାରଧାରୀ ଶିବ ଖୁସି ହେଲେ, ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ— ଶଙ୍କର କହିଲେ: ସମୟ ଆସିଲେ, ରମଣୀ, କାମ ପୁନି ଫେରିବେ।
ଅନଂଗ ଇତି ଲୋକେଷୁ ସ ଵିଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଶିରସା ଵଂଦ୍ଯ ଗିରୀଶଂ କାମଵଲ୍ଲଭା
ସେ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅନଙ୍ଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବେ। ଏଭଳି କହି, କାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଗିରିଶଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।
ଜଗାମୋପଵନଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ରତିସ୍ତୁହିନ ପର୍ଵତେ। ରୁରୋଦ ଚାପି ବହୁଶୋ ଦୀନା ରମ୍ଯେ ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥଲେ
ରତି ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ; ସେ ରମଣୀୟ ସ୍ଥାନ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକଥର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ମରଣଵ୍ଯଵସାଯାପି ନିଵୃତ୍ତା ଚ ଶିଵାଜ୍ଞଯା। ଅଥ ନାରଦଵାକ୍ଯେନ ଚୋଦିତୋ ହିମଭୂଧରଃ
ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ରୁକିଗଲା। ଏହା ପରେ, ନାରଦଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହିମାଳୟ—
କୃତାଭରଣସଂସ୍କାରାଂ କୃତକୌତୁକମଂଗଲାଂ। ସ୍ଵର୍ଗପୁଷ୍ପକୃତାପୀଡାଂ ଶୁଭ୍ରଚୀନାଂଶୁକାଂବରାମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ କଲେ, ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ପୁଷ୍ପର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧାଇଲେ, ଶୁଭ୍ର ଚୀନା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ—
ସଖୀଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତାଂ ଶୈଲୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ସ୍ଵସୁତାଂ ତତଃ। ଜଗାମ ସୁଭଗେ ଯୋଗେ ତଦା ସଂପୂର୍ଣମାନସଃ
ଦୁଇ ସଖୀ ସହିତ ପର୍ବତ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସକାନନାନ୍ଯୁପାକ୍ରମ୍ଯ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ। ଦଦର୍ଶ ରୁଦତୀଂ ନାରୀମପ୍ରତର୍କ୍ଯାଂ ମହୌଜସମ୍
ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅରଣ୍ୟ, ଏବଂ ଉପବନ ଦେଖି, ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ବିନୀ ନାରୀଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ନ ରୂପେଣେଦୃଶୀ ଲୋକେ ରମ୍ଯେଷୁ ଵନସାନୁଷୁ। କୌତୁକେନ ପରାମୃଷ୍ଟସ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦତୀଂ ଗିରିଃ
ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଗିରିଶ୍ରେଣୀରେ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଯେପରି ଗିରି ତାକୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଉପସୃପ୍ଯ ତତସ୍ତସ୍ଯା ନିକଟଂ ସୋପ୍ଯପୃଚ୍ଛତ। ହିମଵାନୁଵାଚ-। କାସି କସ୍ଯାସି କଲ୍ଯାଣି କିମର୍ଥଂ ଚାପି ରୋଦିଷି
ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ହିମାବାନ୍ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କାହିଁକି ଏପରି କାନ୍ଦୁଛ?'
ନୈତଦଲ୍ପମହଂ ମନ୍ଯେ କାରଣଂ ଲୋକସୁଂଦରି। ସା ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଉଵାଚ ମଧୁନା ସହ
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହା କୌଣସି ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ।' ତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖ ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରୁଦଂତୀ ଶୋକଵଚନଂ ଶ୍ଵସଂତୀ ଦୈନ୍ଯଵର୍ଧନଂ। ରତିରୁଵାଚ-। କାମସ୍ଯ ଦଯିତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ରତିଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁଵ୍ରତ
ସେ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଦୁଃଖର କଥା କହୁଥିବା, ଦୟନୀୟ ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ରତି କହିଲେ— 'ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ରତି।'
ଗିରାଵସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଗିରିଶସ୍ତପସି ସ୍ଥିତଃ। ତେନ ପ୍ରତ୍ଯୂହରୁଷ୍ଟେନ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵିସ୍ଫାର୍ଯ ଲୋଚନଂ
'ଏଠି ଏହି ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ ଭଗବାନ ଶିବ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ—'
ଵିମୁଚ୍ଯାଗ୍ନିଶିଖାଜ୍ଵାଲାଂ କାମୋ ଭସ୍ମାଵଶେଷିତଃ। ଅହଂ ତୁ ଶରଣଂ ଯାତା ତଂ ଦେଵଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲା
'ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବିସର୍ଜନ କରି, କାମକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ଭୟରେ ମୁଁ ସେହି ଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲି।'
ସ୍ତୁତଵତ୍ଯଥ ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତତୋ ମାଂ ଗିରିଶୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତୁଷ୍ଟୋହଂ କାମଦଯିତେ କାମୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ମୁଁ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲି, ତେଣୁ ଗିରିଶ ଖୁସି ହେଇ କହିଲେ— "ହେ କାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। କାମ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବେ।"'
ତ୍ଵତ୍ସ୍ତୁତିଂ ଚାପ୍ଯଧୀଯାନୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଦାଶ୍ରଯଃ। ଲପ୍ସ୍ଯତେ କାଂକ୍ଷିତଂ କାମଂ ନିଵର୍ତମରଣାଦପି
'ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମ ଗୁଣଗାନ କରି, ମୋ ଶରଣ ନେବ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇବ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଲଭିପାରିବ।'
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ତଦ୍ଵାକ୍ଯମାଶାଵେଶଵଶାଦହଂ। ଶରୀରଂ ପରିରକ୍ଷିଷ୍ଯେ କିଂଚିତ୍କାଲଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
'ମୁଁ ଏହି ଆଶାରେ ତାଙ୍କ କଥା ପୂରଣ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ମୋ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବି, ହେ ମହାପ୍ରଭା।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ତଯା ରତ୍ଯା ଶୈଲଃ ସଂଭ୍ରମଭୀଷଣଃ। ପାଣାଵାଦାଯ ତନଯାଂ ଗଂତୁମୈଚ୍ଛତ୍ସ୍ଵକଂ ପୁରଂ
ଏପରି ରତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗିରି ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ହାତଧରି, ନିଜ ସହରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଭାଵିନୋଽଵଶ୍ଯଭାଵିତ୍ଵାଦ୍ଭଵିତ୍ରୀ ଭୂତଭାଵିନୀ। ଲଜ୍ଜମାନା ସଖିମୁଖୈରୁଵାଚ ପିତରଂ ଗିରିଂ
ଭବିଷ୍ୟତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିଥାଏ, ଏହି ଭାବରେ, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁକୁରା ଝିଅ ସଖୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଗିରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶୈଲପୁତ୍ର୍ଯୁଵାଚ-। ଦୁର୍ଭଗେନ ଶରୀରେଣ କିଂ ମମାନେନ କାରଣଂ। କଥଂ ଚ ତାଂ ଦଶାଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଶଙ୍କରୋ ମେ ପତିର୍ଭଵେତ୍
ଶୈଳଜା କହିଲେ— 'ମୋ ଏହି ଦୁଃଖୀ ଦେହର କଣ ଉପକାର? ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, କିପରି ଶଙ୍କର ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ?'
ତପୋଭିଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେଭୀଷ୍ଟଂ ନାସାଧ୍ଯଂ ତୁ ତପସ୍ଯତଃ। ଦୁର୍ଭଗତ୍ଵଂ ଵୃଥା ଲୋକେ ଵିହିତେ ସତି ସାଧନେ
'ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ; ଯେ ତପସ୍ୟା କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ସାଧନା ଅଛି, ଦୁଃଭାଗ୍ୟର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ।'
ତପସି ଭ୍ରଷ୍ଟସଂଦେହା ତତଃ ସ୍ଵାର୍ଥଜିଗୀଷଯା। ଏଵଂ ତପଃ କରିଷ୍ଯେହଂ ଯାମୀତ୍ଯୁକ୍ତଵତୀଂ ସୁତାମ୍
'ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଉପରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ଏଠି ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି,' ବୋଲି ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉଵାଚ ଵାଚା ଶୈଲେଂଦ୍ରୋ ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରଵର୍ଣଯା। ହିମଵାନୁଵାଚ-। ଉମେତି ଚାପଲଂ ପୁତ୍ରି ନ କ୍ଷମଂ ତାଵକଂ ଵପୁଃ
ତାପରେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— 'ଉମା, ଏପରି ଅଧୀରତା ତୁମ ନରମ ଦେହ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ସୋଢୁଂ କ୍ଲେଶାନୁରୂପସ୍ଯ ତପସଃ ସୌମ୍ଯଦର୍ଶନେ। ଭାଵୀନ୍ଯପି ଚ କାର୍ଯାଣି ପଦାର୍ଥାନି ସଦୈଵ ତୁ
'ହେ ସୁମୁଖୀ, ତୁମ ଦେହ ଏପରି କଠିନ ତପସ୍ୟାର କଷ୍ଟ ସହିପାରିବ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣା ଓ ବସ୍ତୁ ସଦା ଘଟିଥାଏ।'
ଭାଵିନୋର୍ଥା ଭଵଂତ୍ଯେଵ ବହଵୋଽନିଚ୍ଛତୋପି ହି। ତସ୍ମାନ୍ନ ତପସା ତେସ୍ତି ବାଲେ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଯୋଜନମ୍
'ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟିବା ଜିନିଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟେ, ଯଦିଓ ମନେ ଚାହିଁନଥାଏ। ତେଣୁ, ଝିଅ, ଏଠି ତପସ୍ୟାର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ।'
ଭଵନଂ ଚୈଵ ଗଚ୍ଛାମି ଚିଂତଯିଷ୍ଯାମି ତତ୍ର ଵୈ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ତୁ ଯଦା ନୈଵ ଗୃହମନ୍ଵେତି ଶୈଲଜା
'ମୁଁ ଘରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଏହି କଥା ଭାବିବି,' ବୋଲି କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏପରି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଶୈଳଜା ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋଦ୍ରିଶ୍ଚିଂତଯାଵିଷ୍ଟଃ ସ୍ଵସୁତାଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ। ତତୋଂତରିକ୍ଷେ ଦିଵ୍ଯା ଚ ଵାଗଭୂଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ତାପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ନିଜ ଝିଅକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହା ପରେ, ତିନି ଭୁବନରେ ଶୁଣାଯିବା ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଆକାଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଉମେତି ଚାପଲଂ ପୁତ୍ରି ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ତନଯା ଯତଃ। ଉମେତି ନାମ ତେନାସ୍ଯା ଭୁଵନେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ତୋତେ ଉମା ବୋଲି ଡାକିଛି, ଏହିଥିରୁ ଏହାଁର ନାମ ସମସ୍ତ ଭୁବନରେ ଉମା ହେବ’—ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱନି ହେଲା।