ଶରୀରଲକ୍ଷଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ପୃଥକ୍ଫଲନିଵେଦିନଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରତେ ଶୈଲେ ମହାଦୁଃଖଵିଚାରିଣି
ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଲକ୍ଷଣ ଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏଭଳି କହି, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ପାହାଡ଼ ଚୁପ ହେଲେ—
ସ୍ମିତପୂର୍ଵମୁଵାଚେଦଂ ନାରଦୋ ଦେଵପୂଜିତଃ। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ହର୍ଷସ୍ଥାନେ ଚ ମହତି ତ୍ଵଯା ଦୁଃଖଂ ନିରୁଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ନାରଦ ହସି କହିଲେ: 'ଏଠି ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେବା ଉଚିତ, ସେଠି ତୁମେ ଦୁଃଖ କଥା କହୁଛ।'
ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନଵାକ୍ଯାର୍ଥୋ ମୋହଂ ଯାସି ମହାଗିରେ। ଇମାଂ ଶୃଣୁ ଗିରଂ ମତ୍ତୋ ରହସ୍ଯପରିନିଷ୍ଠିତାମ୍
ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ ସୀମିତ ନୁହେଁ ବୋଲି, ମହାପାହାଡ଼, ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛ; ମୋ ପାଖରୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।
ସମାହିତୋ ମହାଶୈଲ ମଯୋକ୍ତସ୍ଯ ଵିଚାରଣାମ୍। ନ ଜାତୋସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଦେଵ୍ଯା ଯନ୍ମଯୋକ୍ତଂ ହିମାଚଲ
ମହାଶୈଳ, ମୁଁ କହିଥିବା କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର; ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହିମାଚଳ, ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଏଯାଁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ସ ନ ଜାତୋ ମହାଦେଵୋ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵୋଦ୍ଭଵଃ। ଶରଣ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ଶାସ୍ତା ଶଂକରଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଏଯାଁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି—ମହାଦେବ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ସ; ଶରଣ, ଚିରଅବିନାଶୀ, ଶିକ୍ଷକ, ଶଙ୍କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ।
ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରମୁନଯୋ ଗର୍ଭଜନ୍ମଜରାର୍ଦିତାଃ। ତସ୍ଯ ତେ ପରମେଶସ୍ଯ ସର୍ଵେ କ୍ରୀଡନକା ଗିରେ
ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ, ଜନ୍ମ, ଗର୍ଭ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୀଡ଼ିତ—ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସମସ୍ତେ ଖେଳନା ମାତ୍ର, ହେ ପାହାଡ଼।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡତସ୍ତଦିଚ୍ଛାତଃ ସଂଭୂତୋ ଭୁଵନପ୍ରଭୁଃ। ଆତ୍ମନୋ ନ ଵିନାଶୋସ୍ତି ସ୍ଥାଵରାଂତେପି ଭୂଧର
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ପାହାଡ଼, ସ୍ଥାବର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂସାରେ ଜାଯମାନସ୍ଯ ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଦେହିନଃ। ନଶ୍ଯତେ ଦେହ ଏଵାତ୍ର ନାତ୍ମନୋ ନାଶ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ଦେହୀ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠି କେବଳ ଦେହ ନଶ୍ଵର; ଆତ୍ମାର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ଥାଵରାଂତୋଽଯଂ ସଂସାରୋ ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ସ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ହ୍ଯନିଶଂ ପରିଵର୍ତତେ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସ୍ଥାବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାରକୁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ଘେରି ରହିଛି, ଏହା ଅବିରତ ଘୂରିଯାଏ।
ମହାଦେଵୋଽଚଲଃସ୍ଥାଣୁର୍ନ ଜାତୋ ଜନକୋଽଜରଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ପତିଃ ସୋଽସ୍ଯା ଜଗନ୍ନାଥୋ ନିରାମଯଃ
ମହାଦେବ ଅଚଳ, ଅବିଚଳିତ, ଅଜନ୍ମା, ପିତା, ଜରାହୀନ; ସେଉଁଠି ସେ ଏହାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଦୁଃଖ ରହିତ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଚ ମଯା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷଣୈର୍ଵର୍ଜିତା ତଵ। ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵେନ ଵିଚାରଣମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଲକ୍ଷଣ ବିହୀନ, ସେଥିର ଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବେ ଶୁଣ।
ଲକ୍ଷଣଂ ଦୈଵିକୋ ହ୍ଯଂକଃ ଶରୀରାଵଯଵାଶ୍ରଯଃ। ସ ଚାଯୁର୍ଧନସୌଭାଗ୍ଯପରିଣାମପ୍ରକାଶକଃ
ଲକ୍ଷଣ କହିଲେ ଦେବତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ, ଯାହା ଶରୀରର ଅଙ୍ଗରେ ଥାଏ, ଏହି ଚିହ୍ନ ଜୀବନ, ଧନ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଫଳକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଅନଂତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସୌଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଭୂଧର। ନୈଵାଂକୋ ଲକ୍ଷଣାକାରଃ ଶରୀରେ ସଂଵିଧୀଯତେ
ହେ ପାହାଡ଼, ଅସୀମ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷଣ ଶରୀରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅତୋଽସ୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ ଗାତ୍ରେ ଶୈଲ ନାସ୍ତି ମହାମତେ। ଯଚ୍ଚାହମୁକ୍ତଵାନସ୍ଯା ଉତ୍ତାନକରତା ସଦା
ଏହିଯୋଗୁଁ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପାହାଡ଼, ତାଙ୍କର ଦେହରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି ତାଙ୍କର ହାତ ସଦା ଉପରକୁ ଖୋଲା, ସେଥିରେ—
ଉତ୍ତାନୋ ଵରଦଃ ପାଣିରେଷ ଦେଵ୍ଯାଃ ସଦୈଵ ତୁ। ସୁରାସୁରମୁନିଵ୍ରାତଵରଦାତ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଉପରକୁ ଖୋଲା ହାତ ସଦା ଦାନ କରୁଛି; ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବେ।
ଯଚ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ପାଦୌ ସୁଚ୍ଛାଯୌ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୌ। ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ତ୍ଵମସ୍ଯାପି ଵ୍ଯାଖ୍ଯୋକ୍ତିଂ ଶୈଲସତ୍ତମ
ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଦଳିଯାଉଥିବା, ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼।
ଚରଣୌ ପଦ୍ମସଂକାଶୌ ସ୍ଵଚ୍ଛାଵସ୍ଯା ନଖୋଜ୍ଵଲୌ। ସୁରାସୁରାଣାଂ ନମତାଂ କିରୀଟମଣିକାଂତିଭିଃ
ତାଙ୍କର ପାଦ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ପରି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ନଖରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନମସ୍କାର କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁକୁଟର ମଣିର ଆଲୋକ ଏହି ପାଦରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
ଵିଚିତ୍ରଵର୍ଣୈଃ ପଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ସୁଚ୍ଛାଯୌ ପ୍ରତିବିଂବିତୌ। ଏଷା ଭାର୍ଯା ଜଗଦ୍ଭର୍ତୁର୍ଵୃଷାଂକସ୍ଯ ମହୀଧର
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମୁକୁଟ ଦେଖି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ପାଦକୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଦେଖନ୍ତି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ହେ ପାହାଡ଼।
ଜନନୀ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସଂଭୂତାଭୂତଭାଵିନୀ। ଶିଵେଯଂ ପାଵନାଯୈଵ ତ୍ଵତ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ପାଵନଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜନନୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୂଳ; ଏହି ଶିବା ତୁମ ଭୂମିରେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ପବିତ୍ର।
ତଦ୍ଯଥାଶୀଘ୍ରମେଵୈଷା ଯୋଗଂ ଯାଯାତ୍ପିନାକିନଃ। ତଥା ଵିଧେଯଂ ଵିଧିଵତ୍ତ୍ଵଯା ଶୈଲେଂଦ୍ରସତ୍ତମ
ଏହିପରି, ଏହା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ଶିବଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହେବା ଉଚିତ, ହେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅସ୍ତ୍ଯତ୍ର ହି ମହତ୍କାର୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ହିମଭୂଧର। ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଶୈଲେଂଦ୍ରୋ ନାରଦାତ୍ସର୍ଵମେଵ ହି
ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ କାମ ଅଛି, ହେ ହିମବନ୍ତ; ଏପରି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ସବୁକିଛି ଶୁଣି, ପାହାଡ଼ର ନାଥ—
ସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ପୁନର୍ଜାତଂ ମେନେ ମେନାପତିସ୍ତଦା। ଉଵାଚ ଚାପି ସଂହୃଷ୍ଟୋ ନାରଦଂ ତୁ ହିମାଚଲଃ
ସେ ସମୟରେ ମେନାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ନିଜକୁ ପୁନଃଜନ୍ମ ମିଳିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ; ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ହିମାଚଳ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁସ୍ତରାନ୍ନରକାଦ୍ଘୋରାଦୁଦ୍ଧୃତୋସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। ପାତାଲାଦହମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସପ୍ତଲୋକାଧିପଃ କୃତଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପାର ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛନ୍ତି; ମୋତେ ପାତାଳରୁ ଉଠାଇ, ସପ୍ତ ଲୋକର ନାଥ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ହିମାଚଲୋସ୍ମି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ଵଯା ମୁନିଵରାଧୁନା। ହିମାଚଲାଚ୍ଛତଗୁଣାଂ ପ୍ରାପିତୋସ୍ମି ସମୁନ୍ନତିଂ
ଏବେ, ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ହିମାଚଳ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆପଣ ମୋତେ ହିମାଚଳ ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉନ୍ନତି ଦେଇଛନ୍ତି।
ଆନଂଦାଦେଵ ଚାହାରି ହୃଦଯଂ ମେ ମହାମୁନେ। ନାଧ୍ଯଵସ୍ଯତି କୃତ୍ଯାନାଂ ଵିଭାଗପ୍ରଵିଚାରଣମ୍
ଆନନ୍ଦରେ, ହେ ମହାମୁନି, ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଛି; ଏବେ କୌଣସି କାମ କିପରି ବାଣ୍ଟିବା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବୁଝିପାରୁନି।
ଭଵଦ୍ଵିଧାନାଂ ନିଯତମମୋଘଂ ଦର୍ଶନଂ ମୁନେ। ଭଵଦ୍ଭିରେଵ ହି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିଵାସାଯାତ୍ମରୂପିଣାମ୍
ଆପଣମାନେ ପରି ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସଦା ଫଳଦାୟକ; ଆପଣମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପୀମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି।
ମୁନୀନାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସ୍ଵଯଂ କର୍ତାସ୍ମି କଲ୍ମଷମ୍। ତଥାପି ଵସ୍ତୁନ୍ଯେକସ୍ମିନ୍ନାଜ୍ଞା ମେ ସଂପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ନିଜେ ପାପ କରୁଥିବି; ତଥାପି, ଏହି ଏକ କଥାରେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଶୈଲେଂଦ୍ରେ ସ ତଦା ହର୍ଷନିର୍ଭରଃ। ଉଵାଚ ନାରଦୋ ଵାକ୍ଯଂ କୃତଂ ସର୍ଵମିତି ପ୍ରଭୋ
ପାହାଡ଼ର ନାଥ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ନାରଦ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ସବୁ କାମ ସଫଳ ହୋଇଯାଇଛି।'
ସୁରକାର୍ଯେ ସ ଏଵାର୍ଥସ୍ତଵାପି ସୁମହତ୍ତରଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନାରଦଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ତତଃ
ଦେବତାଙ୍କର କାମରେ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ ବଡ଼ ଅଟୁଟ। ଏଭଳି କହି, ନାରଦ ତୁରନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ଦେଵଭଵନଂ ମହେଂଦ୍ରଂ ସଂଦଦର୍ଶ ହ। ତତୋନୁରୂପେ ସ ମୁନିରୁପଵିଷ୍ଟୋ ମହାସନେ
ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ଯାଇ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ, ସେ ମୁନି ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସିଲେ।