ତୃଷ୍ଣା ମୁଷ୍ଣାତି ନିଷ୍ଣାତଂ ଫଲଲୋଭାଶ୍ରଯାତ୍ପୁନଃ। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହି ପରମଂ ଜନ୍ମ କୁଲାନାମୁଭଯାତ୍ମନାମ୍
ଫଳର ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଆଶା ଜଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରିଦିଏ; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମରେ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଗୁଣ ଥାଏ।
ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ପତିପ୍ରାପ୍ତିସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵାତ୍ସତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଗୁଣୋପି ପତିଃ କିଲ
ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ପାଇବାକୁ ଯାହାକୁ ସଉଭାଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ ଦୁର୍ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତିକୁ ଭାଗ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିନା ପୁଣ୍ଯୈଃ ପତିର୍ନାର୍ଯାଃ କଦାଚନ। ଯତୋ ନିସ୍ସାଧନୋ ଧର୍ମଃ ପରିଣାମୋତ୍ଥିତା ରତିଃ
ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ସାଧନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହାର ଫଳରୁ ମାତ୍ର ଭଲପାଇବା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଂ ଜୀଵିତପର୍ଯଂତଂ ପତ୍ଯୌ ନାର୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ନିର୍ଦ୍ଧନୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ମୂର୍ଖଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଵର୍ଜିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଧନ ସ୍ୱାମୀ ଜୀବନ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ଦରିଦ୍ର, ମନ୍ଦ ମୁହଁ, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ରହିତ—
ଦୈଵତଂ ପରମଂ ନାର୍ଯାଃ ପତିରୁକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି। ତ୍ଵଯା ଦେଵର୍ଷିଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନ ଜାତୋଽସ୍ଯାଃ ପତିଃ କିଲ
ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦେବଋଷି, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେଉଁଠି ଏଠାରେ ସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମତୁଲମସଂଖ୍ଯଂ ଚ ଦୁରୁଦ୍ଵହମ୍। ଚରାଚରେ ଭୂତସର୍ଗେ ଚିଂତା ସା ଵ୍ଯାପିନୀ ମୁନେ
ଏହି ଅପସ୍ତିତି ଅପରିମିତ, ଅସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ; ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ମୁନି।
ସ ନ ଜାତ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମେଦଂ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ମନଃ। ମନୁଷ୍ଯଦେଵଜାତୀନାଂ ଶୁଭାଶୁଭନିଵେଦକମ୍
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ କଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଲକ୍ଷଣଂ ହସ୍ତପାଦାଭ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵିହିତଂ କିଲ। ସେଯମୁତ୍ତାନହସ୍ତେତି ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ମୁନିପୁଂଗଵ
ହାତ ଓ ପାଦରେ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହିଠିକୁ 'ଉତ୍ତାନ ହସ୍ତ' ବୋଲି ତୁମେ କହିଛ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଉତ୍ତାନହସ୍ତତା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯାଚତାମେଵ ନିତ୍ଯକା। ଶୁଭୋଦଯାନାଂ ଧନ୍ଯାନାଂ ନ କଦାଚିତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତାମ୍
'ଉତ୍ତାନ ହସ୍ତ' ସଦା ସେମାନଙ୍କର ଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ମାଗନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଉଦୟ ଓ ଧନ୍ୟତା ପାଇଛନ୍ତି, ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନଥାଏ।
ସୁଚ୍ଛାଯଯାସ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୌ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୌ। ତତ୍ରାପି ଶ୍ରେଯସୀ ହ୍ଯାଶା ମୁନେ ନ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ
ତୁମେ କହିଛ, ସେଉଁଠି ଚରଣର ଛାୟା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଅବିଶ୍ୱାସୀ; ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମୁନି, ଆମେ କୌଣସି ଭଲ ଆଶା ଦେଖୁନାହୁଁ।
ଶରୀରଲକ୍ଷଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ପୃଥକ୍ଫଲନିଵେଦିନଃ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରତେ ଶୈଲେ ମହାଦୁଃଖଵିଚାରିଣି
ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଲକ୍ଷଣ ଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେଉଛି; ଏଭଳି କହି, ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ପାହାଡ଼ ଚୁପ ହେଲେ—
ସ୍ମିତପୂର୍ଵମୁଵାଚେଦଂ ନାରଦୋ ଦେଵପୂଜିତଃ। ନାରଦ ଉଵାଚ-। ହର୍ଷସ୍ଥାନେ ଚ ମହତି ତ୍ଵଯା ଦୁଃଖଂ ନିରୁଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ନାରଦ ହସି କହିଲେ: 'ଏଠି ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେବା ଉଚିତ, ସେଠି ତୁମେ ଦୁଃଖ କଥା କହୁଛ।'
ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନଵାକ୍ଯାର୍ଥୋ ମୋହଂ ଯାସି ମହାଗିରେ। ଇମାଂ ଶୃଣୁ ଗିରଂ ମତ୍ତୋ ରହସ୍ଯପରିନିଷ୍ଠିତାମ୍
ବାକ୍ୟର ଅର୍ଥ ସୀମିତ ନୁହେଁ ବୋଲି, ମହାପାହାଡ଼, ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛ; ମୋ ପାଖରୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।
ସମାହିତୋ ମହାଶୈଲ ମଯୋକ୍ତସ୍ଯ ଵିଚାରଣାମ୍। ନ ଜାତୋସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଦେଵ୍ଯା ଯନ୍ମଯୋକ୍ତଂ ହିମାଚଲ
ମହାଶୈଳ, ମୁଁ କହିଥିବା କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର; ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହିମାଚଳ, ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଏଯାଁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ସ ନ ଜାତୋ ମହାଦେଵୋ ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵୋଦ୍ଭଵଃ। ଶରଣ୍ଯଃ ଶାଶ୍ଵତଃ ଶାସ୍ତା ଶଂକରଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଏଯାଁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି—ମହାଦେବ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ସ; ଶରଣ, ଚିରଅବିନାଶୀ, ଶିକ୍ଷକ, ଶଙ୍କର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ।
ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରମୁନଯୋ ଗର୍ଭଜନ୍ମଜରାର୍ଦିତାଃ। ତସ୍ଯ ତେ ପରମେଶସ୍ଯ ସର୍ଵେ କ୍ରୀଡନକା ଗିରେ
ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ, ଜନ୍ମ, ଗର୍ଭ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୀଡ଼ିତ—ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସମସ୍ତେ ଖେଳନା ମାତ୍ର, ହେ ପାହାଡ଼।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡତସ୍ତଦିଚ୍ଛାତଃ ସଂଭୂତୋ ଭୁଵନପ୍ରଭୁଃ। ଆତ୍ମନୋ ନ ଵିନାଶୋସ୍ତି ସ୍ଥାଵରାଂତେପି ଭୂଧର
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ପାହାଡ଼, ସ୍ଥାବର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂସାରେ ଜାଯମାନସ୍ଯ ମ୍ରିଯମାଣସ୍ଯ ଦେହିନଃ। ନଶ୍ଯତେ ଦେହ ଏଵାତ୍ର ନାତ୍ମନୋ ନାଶ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ ଦେହୀ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରେ, ସେଠି କେବଳ ଦେହ ନଶ୍ଵର; ଆତ୍ମାର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ଥାଵରାଂତୋଽଯଂ ସଂସାରୋ ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ସ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ହ୍ଯନିଶଂ ପରିଵର୍ତତେ
ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସ୍ଥାବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାରକୁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ଘେରି ରହିଛି, ଏହା ଅବିରତ ଘୂରିଯାଏ।
ମହାଦେଵୋଽଚଲଃସ୍ଥାଣୁର୍ନ ଜାତୋ ଜନକୋଽଜରଃ। ଭଵିଷ୍ଯତି ପତିଃ ସୋଽସ୍ଯା ଜଗନ୍ନାଥୋ ନିରାମଯଃ
ମହାଦେବ ଅଚଳ, ଅବିଚଳିତ, ଅଜନ୍ମା, ପିତା, ଜରାହୀନ; ସେଉଁଠି ସେ ଏହାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଦୁଃଖ ରହିତ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଚ ମଯା ଦେଵୀ ଲକ୍ଷଣୈର୍ଵର୍ଜିତା ତଵ। ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାପି ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵେନ ଵିଚାରଣମ୍
ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଲକ୍ଷଣ ବିହୀନ, ସେଥିର ଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବେ ଶୁଣ।
ଲକ୍ଷଣଂ ଦୈଵିକୋ ହ୍ଯଂକଃ ଶରୀରାଵଯଵାଶ୍ରଯଃ। ସ ଚାଯୁର୍ଧନସୌଭାଗ୍ଯପରିଣାମପ୍ରକାଶକଃ
ଲକ୍ଷଣ କହିଲେ ଦେବତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ, ଯାହା ଶରୀରର ଅଙ୍ଗରେ ଥାଏ, ଏହି ଚିହ୍ନ ଜୀବନ, ଧନ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଫଳକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଅନଂତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସୌଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ଭୂଧର। ନୈଵାଂକୋ ଲକ୍ଷଣାକାରଃ ଶରୀରେ ସଂଵିଧୀଯତେ
ହେ ପାହାଡ଼, ଅସୀମ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ଚିହ୍ନ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷଣ ଶରୀରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅତୋଽସ୍ଯା ଲକ୍ଷଣଂ ଗାତ୍ରେ ଶୈଲ ନାସ୍ତି ମହାମତେ। ଯଚ୍ଚାହମୁକ୍ତଵାନସ୍ଯା ଉତ୍ତାନକରତା ସଦା
ଏହିଯୋଗୁଁ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ପାହାଡ଼, ତାଙ୍କର ଦେହରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି ତାଙ୍କର ହାତ ସଦା ଉପରକୁ ଖୋଲା, ସେଥିରେ—
ଉତ୍ତାନୋ ଵରଦଃ ପାଣିରେଷ ଦେଵ୍ଯାଃ ସଦୈଵ ତୁ। ସୁରାସୁରମୁନିଵ୍ରାତଵରଦାତ୍ରୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଉପରକୁ ଖୋଲା ହାତ ସଦା ଦାନ କରୁଛି; ସେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବେ।
ଯଚ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ପାଦୌ ସୁଚ୍ଛାଯୌ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୌ। ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ତ୍ଵମସ୍ଯାପି ଵ୍ଯାଖ୍ଯୋକ୍ତିଂ ଶୈଲସତ୍ତମ
ମୁଁ ଯେଉଁଥିରେ କହିଥିଲି ତାଙ୍କର ପାଦ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ବଦଳିଯାଉଥିବା, ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼।
ଚରଣୌ ପଦ୍ମସଂକାଶୌ ସ୍ଵଚ୍ଛାଵସ୍ଯା ନଖୋଜ୍ଵଲୌ। ସୁରାସୁରାଣାଂ ନମତାଂ କିରୀଟମଣିକାଂତିଭିଃ
ତାଙ୍କର ପାଦ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ପରି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ନଖରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ନମସ୍କାର କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ମୁକୁଟର ମଣିର ଆଲୋକ ଏହି ପାଦରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ।
ଵିଚିତ୍ରଵର୍ଣୈଃ ପଶ୍ଯଦ୍ଭିଃ ସୁଚ୍ଛାଯୌ ପ୍ରତିବିଂବିତୌ। ଏଷା ଭାର୍ଯା ଜଗଦ୍ଭର୍ତୁର୍ଵୃଷାଂକସ୍ଯ ମହୀଧର
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମୁକୁଟ ଦେଖି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ ପାଦକୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଦେଖନ୍ତି; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ହେ ପାହାଡ଼।
ଜନନୀ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ସଂଭୂତାଭୂତଭାଵିନୀ। ଶିଵେଯଂ ପାଵନାଯୈଵ ତ୍ଵତ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ପାଵନଦ୍ଯୁତିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜନନୀ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୂଳ; ଏହି ଶିବା ତୁମ ଭୂମିରେ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ପବିତ୍ର।
ତଦ୍ଯଥାଶୀଘ୍ରମେଵୈଷା ଯୋଗଂ ଯାଯାତ୍ପିନାକିନଃ। ତଥା ଵିଧେଯଂ ଵିଧିଵତ୍ତ୍ଵଯା ଶୈଲେଂଦ୍ରସତ୍ତମ
ଏହିପରି, ଏହା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶୀଘ୍ର ଶିବଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହେବା ଉଚିତ, ହେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।