ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦିଂଗିତଂ ଶୈଲୋ ମହିଷ୍ଯାହୃଦଯେନ ତୁ। ଅନୁଦୀର୍ଣାକୃତିର୍ମେନେ ରମ୍ଯମେତଦୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଇଂଗিত ବୁଝି, ପାହାଡ଼ରାଜ ତାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ମନୋହର ଘଟଣା ଘଟିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଚୋଦିତଃ ଶୈଲମହିଷୀ ସଖ୍ଯା ମୁନିଵରସ୍ତତଃ। ସ୍ମିତାନନୋ ମହାଭାଗୋ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୋଵାଚ ନାରଦଃ
ପାହାଡ଼ରାଣୀ ଓ ସହଚରୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ମହାମୁନି ହସି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ, ନାରଦ।
ନ ଜାତୋଽସ୍ଯାଃ ପତିର୍ଭଦ୍ରେ ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଜିତଃ। ଉତ୍ତାନହସ୍ତା ସତତଂ ଚରଣୈର୍ଵ୍ଯଭିଚାରିଭିଃ
'ଭଲମଣି, ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ପତି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଏବଂ ଉଚିତ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ହାତ ସଦା ଉପରକୁ ଓ ପାଦ ଅସ୍ଥିର।'
ସୁଚ୍ଛାଯାସ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯେଯଂ କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁ ଭାଷ୍ଯତେ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତତ୍ସଂଭ୍ରମାଵିଷ୍ଟୋ ଧ୍ଵସ୍ତଧୈର୍ଯୋ ହିମାଚଲଃ
'ଏହି ଝିଅର ରୂପ ଅତି ସୁନ୍ଦର ହେବ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହିମାଚଳ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ।
ନାରଦଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ସାଶ୍ରୁକଂଠୋ ମହାଗିରିଃ। ହିମଵାନୁଵାଚ-। ସଂସାରସ୍ଯାତିଦୋଷସ୍ଯ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ଗତିର୍ଯତଃ
ତେବେ, ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାପର୍ବତ ହିମାଳୟ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— ଏହି ସଂସାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖମୟ, ଏହାର ଗତି କେଉଁଠି ଯିବ ତାହା ବୁଝିବା ଅତି କଷ୍ଟକର।
ସୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚାଵଶ୍ଯଭାଵିନ୍ଯା କେନାପ୍ଯତିଶଯାତ୍ମନା। କର୍ତ୍ରା ପ୍ରଣୀତା ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥିତା ସଂସାରିଣାମିଯମ୍
ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି; ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ସଂସାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଯୋ ଜାଯତେ ହି ଯଦ୍ବୀଜାଜ୍ଜନିତୁଃ ସୋର୍ଥସାଧକଃ। ଜନିତା ଚାପି ଜାତସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିଦିତି ଚ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଯାହା କିଛି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଠାରେ ତାହାର କାରଣ ଥାଏ, ଏବଂ ତାହା ତାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରେ; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇସାରିଛି, ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ସୃଷ୍ଟା କେହି ନୁହେଁ।
ସ୍ଵକର୍ମଣୈଵ ଜାଯଂତେ ଵିଵଧା ଭୂତଜାତଯଃ। ଅଂଡଜୋହ୍ଯଂଡଜାଜ୍ଜାତଃ ପୁନର୍ଜାଯେତ ମାନଵଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି; ଡିମ୍ବରୁ ଡିମ୍ବଜ ପ୍ରାଣୀ ହୁଏ, ଏବଂ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇପାରେ।
ମାନୁଷୋପି ସରୀସୃପ୍ଯାଂ ମାନୁଷତ୍ଵେନ ଜାଯତେ। ତତ୍ରାପି ଜାତୌ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଯାଂ ଧର୍ମସ୍ଯୋତ୍କର୍ଷଣେନ ତୁ
ମଣିଷ ଯଦି ସରୀସୃପ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷତ୍ୱ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଏହି ଭିତରେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଅପୁତ୍ରଜନ୍ମନଃ ଶେଷାଃ ପ୍ରାଣିନଃ ସମଵସ୍ଥିତାଃ। ମନୁଜାସ୍ତତ୍ର ସୁତରାଂ ନଯେନ ସହଧର୍ମିଣଃ
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଅ ନଥିବା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ପରି ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ନୀତିରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଧର୍ମ ସହିତ ଏକତା ରଖନ୍ତି।
କ୍ରମେଣାଶ୍ରମସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଵ୍ରତାଦନୁ। ତସ୍ଯ କର୍ତୁର୍ନିଯୋଗେନ ସଂସାରୋ ଯେନ ଵର୍ଧିତଃ
କ୍ରମକ୍ରମେ ଜୀବନର ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ଛାତ୍ରବୃତ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏହିପରି ସଂସାର ଚକ୍ର ଚାଲିଯାଏ।
ସଂସାରସ୍ଯ ହି ନୋତ୍ପତ୍ତିଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଯୁର୍ଯଦି ନିର୍ଗୃହାଃ। କର୍ତ୍ରା ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସଦା ସୁତଲାଭଃ ପ୍ରଶଂସିତଃ1.43.
ଯଦି ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥ ନ ହେଉନ୍ତେ, ତେବେ ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସଦା ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଣିନାଂ ମୋହନାର୍ଥାଯ ନରକତ୍ରାଣକାରଣାତ୍। ସ୍ତ୍ରିଯା ଵିରହିତା ସୃଷ୍ଟିର୍ଜଂତୂନାଂ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବା ଏବଂ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ, ସ୍ତ୍ରୀ ବିନା ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସ୍ତ୍ରୀଜାତିସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ କୃପଣା ଦୈନ୍ଯଭାଗିନୀ। ଶାସ୍ତ୍ରାଲୋଚନସାମର୍ଥ୍ଯାଦ୍ଦୂଷିତଂ ତାସୁ କର୍ତୃଣା
ସ୍ତ୍ରୀଜାତି ସ୍ୱଭାବତଃ ଦୁଃଖିନୀ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ଅଂଶୀ; ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ଅସମର୍ଥତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷାରୋପିତ।
ତସ୍ଯାଂ ନୋପରିଭାଵଜ୍ଞା ଭଵେଦେତି ଚ ଵେଧସା। ଶାସ୍ତ୍ରେଷୂକ୍ତମସଂଦିଗ୍ଧଂ ବହୁଵାରଂ ମହାଫଲଂ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କେବେ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନେକଥର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହା ମହାଫଳଦାୟକ।
ଦଶପୁତ୍ରସମା କନ୍ଯା ଯାପି ସ୍ଯାଚ୍ଛୀଲଵର୍ଜିତା। ଵାକ୍ଯମେତତ୍ଫଲଭ୍ରଷ୍ଟଂ ପୁଂସାଂ ଗ୍ଲାନିକରଂ ଫଲଂ
ଏହି କଥା କୁହାଯାଏ ଯେ, ଏକ କନ୍ୟା ଯଦି ଶୀଳ ରହିତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ସେ ଦଶପୁଅ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ଯଦି ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ପୁରୁଷମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ହାନିରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
କନ୍ଯା ହି କୃପଣା ଶୋଚ୍ଯା ପିତୁର୍ଦୁଃଖଵିଵର୍ଦ୍ଧିନୀ। ଯାପି ସ୍ଯାତ୍ପୂର୍ଣସର୍ଵାର୍ଥା ପତିପୁତ୍ରସମନ୍ଵିତା
କନ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଦୟନୀୟ ଓ ଶୋକନୀୟ, କାରଣ ସେ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଏ; ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତି ଓ ପୁଅ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
କିଂ ପୁନର୍ଦୁର୍ଭଗା ହୀନା ପତିପୁତ୍ରଧନାଦିଭିଃ। ତ୍ଵଂ ଚୋକ୍ତଵାନ୍ସୁତା ଯା ମେ ଶରୀରେ ଦୋଷସଂଗ୍ରହମ୍
ଯଦି ସେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ପତି, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ରହିତ ହୁଏ, ତେବେ କେତେ ଅଧିକ ଦୁଃଖ? ଏବଂ ତୁମେ କହିଛ, ମୋର କନ୍ୟା ମୋ ଦେହର ସମସ୍ତ ଦୋଷର ସଂଗ୍ରହ।
ଅହୋ ମୁହ୍ଯାମି ଶୁଷ୍ଯାମି ଗ୍ଲାମି ସୀଦାମି ନାରଦ। ଅଯୁକ୍ତମପି ଵକ୍ତଵ୍ଯମପ୍ରାପ୍ଯମପି ସାଂପ୍ରତମ୍
ହାୟ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ, ଶୁଷ୍କ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉଛି, ମୁଁ ଡୁବୁଛି, ହେ ନାରଦ; ଏବେ ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
ଅନୁଗ୍ରହାଯ ମେ ଛିନ୍ଧି ଦୁଃଖଂ କନ୍ଯାଶ୍ରଯଂ ମୁନେ। ପରିଚ୍ଛିନ୍ନେପ୍ଯସଂଦିଗ୍ଧେ ମନଃ ପରିଭଵାଶ୍ରଯାତ୍
ମୋର ଦୁଃଖ ହ୍ରାସ ପାଇଁ, ହେ ମୁନି, ମୋ କନ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କର; ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅବମାନର ଭୟ ରହିଥାଏ।
ତୃଷ୍ଣା ମୁଷ୍ଣାତି ନିଷ୍ଣାତଂ ଫଲଲୋଭାଶ୍ରଯାତ୍ପୁନଃ। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ହି ପରମଂ ଜନ୍ମ କୁଲାନାମୁଭଯାତ୍ମନାମ୍
ଫଳର ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ଆଶା ଜଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରିଦିଏ; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମରେ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଗୁଣ ଥାଏ।
ଇହାମୁତ୍ର ସୁଖାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ପତିପ୍ରାପ୍ତିସଂଜ୍ଞିତମ୍। ଦୁର୍ଲଭତ୍ଵାତ୍ସତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଵିଗୁଣୋପି ପତିଃ କିଲ
ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ପାଇବାକୁ ଯାହାକୁ ସଉଭାଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏହା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇବା ଦୁର୍ଲଭ; ତେଣୁ ଦୁର୍ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପତିକୁ ଭାଗ୍ୟ ମନାଯାଏ।
ନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଵିନା ପୁଣ୍ଯୈଃ ପତିର୍ନାର୍ଯାଃ କଦାଚନ। ଯତୋ ନିସ୍ସାଧନୋ ଧର୍ମଃ ପରିଣାମୋତ୍ଥିତା ରତିଃ
ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ପୁଣ୍ୟ ଛାଡ଼ି କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ସାଧନ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହାର ଫଳରୁ ମାତ୍ର ଭଲପାଇବା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଂ ଜୀଵିତପର୍ଯଂତଂ ପତ୍ଯୌ ନାର୍ଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ନିର୍ଦ୍ଧନୋ ଦୁର୍ମୁଖୋ ମୂର୍ଖଃ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଵର୍ଜିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଧନ ସ୍ୱାମୀ ଜୀବନ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ଦରିଦ୍ର, ମନ୍ଦ ମୁହଁ, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ରହିତ—
ଦୈଵତଂ ପରମଂ ନାର୍ଯାଃ ପତିରୁକ୍ତଃ ସଦୈଵ ହି। ତ୍ଵଯା ଦେଵର୍ଷିଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନ ଜାତୋଽସ୍ଯାଃ ପତିଃ କିଲ
ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦେବଋଷି, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେଉଁଠି ଏଠାରେ ସ୍ୱାମୀ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମତୁଲମସଂଖ୍ଯଂ ଚ ଦୁରୁଦ୍ଵହମ୍। ଚରାଚରେ ଭୂତସର୍ଗେ ଚିଂତା ସା ଵ୍ଯାପିନୀ ମୁନେ
ଏହି ଅପସ୍ତିତି ଅପରିମିତ, ଅସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ; ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ମୁନି।
ସ ନ ଜାତ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମେଦଂ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ମନଃ। ମନୁଷ୍ଯଦେଵଜାତୀନାଂ ଶୁଭାଶୁଭନିଵେଦକମ୍
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ କଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଲକ୍ଷଣଂ ହସ୍ତପାଦାଭ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵିହିତଂ କିଲ। ସେଯମୁତ୍ତାନହସ୍ତେତି ତ୍ଵଯୋକ୍ତା ମୁନିପୁଂଗଵ
ହାତ ଓ ପାଦରେ ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହିଠିକୁ 'ଉତ୍ତାନ ହସ୍ତ' ବୋଲି ତୁମେ କହିଛ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଉତ୍ତାନହସ୍ତତା ପ୍ରୋକ୍ତା ଯାଚତାମେଵ ନିତ୍ଯକା। ଶୁଭୋଦଯାନାଂ ଧନ୍ଯାନାଂ ନ କଦାଚିତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛତାମ୍
'ଉତ୍ତାନ ହସ୍ତ' ସଦା ସେମାନଙ୍କର ଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ମାଗନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଉଦୟ ଓ ଧନ୍ୟତା ପାଇଛନ୍ତି, ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନଥାଏ।
ସୁଚ୍ଛାଯଯାସ୍ଯାଶ୍ଚରଣୌ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୌ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୌ। ତତ୍ରାପି ଶ୍ରେଯସୀ ହ୍ଯାଶା ମୁନେ ନ ପ୍ରତିଭାତି ନଃ
ତୁମେ କହିଛ, ସେଉଁଠି ଚରଣର ଛାୟା ଭଲ, କିନ୍ତୁ ଅବିଶ୍ୱାସୀ; ଏଠି ମଧ୍ୟ, ମୁନି, ଆମେ କୌଣସି ଭଲ ଆଶା ଦେଖୁନାହୁଁ।