ପ୍ରତସ୍ଥେଽମରଯୁଦ୍ଧାଯ ବହୁପତ୍ତିପତାକିକମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵାଯୁର୍ଦେଵଦୂତୋଽସୁରାଲଯେ
ସେ ସେନା ଅମରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ଅନେକ ପଦାତି ଓ ପତାକା ସହିତ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁ ଦେବଦୂତ ଭାବେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଦାନଵବଲଂ ଜଗାମେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଶଂସିତୁଂ। ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ସଭାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଶଶଂସ ମଧ୍ଯେ ଦେଵାନାଂ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜସ୍ତୁ ନିମୀଲିତଵିଲୋଚନଃ
ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଦେବରାଜ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କାଲେ ମହାଭୁଜଃ। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିମର୍ଦୋଯଂ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵୈଃ ସହ
ମହାବାହୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଛି।
କାର୍ଯଂ କିମତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରୂହି ନୀତ୍ଯୁପାଯୋପବୃଂହିତମ୍। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରାଂ ପତିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ନୀତି ଓ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କୁହ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି,
ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ। ସାମପୂର୍ଵା ଶ୍ରୁତା ନୀତିଶ୍ଚତୁରଂଗା ପତାକିନୀ
ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ନୀତି ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ସେଥିରେ ପ୍ରଥମେ ସାମ ଅର୍ଥାତ୍ ମିଳନ ରହିଛି। ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ଓ ପତାକା ସହିତ,
ଜିଗୀଷତାଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ। ସାମଭେଦସ୍ତଥା ଦାନଂ ଦଂଡଶ୍ଚାଂଗଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ବିଜୟ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି— ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ— ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ।
ନ ସାଂତ୍ଵଗୋଚରେ ଲୁବ୍ଧାନଭେଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵେକଧର୍ମିଣଃ। ନ ଦାନମତ୍ତ୍ର ସଂସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ପ୍ରସହ୍ଯୈଵାପହାରିଣାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭୀ ଓ ଏକତାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ସାମ କିମ୍ବା ଭେଦରେ ଆସିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜୋର କରି ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ଏକୋଭ୍ଯୁପାଯୋ ଦଂଡୋଽତ୍ର ଭଵତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏଵମେତଦୁଵାଚ ହ
ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ। ଏଭଳି କହିଲେ, ସହସ୍ରନୟନ ଏପରି କହିଲେ—
କର୍ତ୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ସଂଚିଂତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚାମରସଂସଦି। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ଅଵଧାନେନ ମେ ଵାଚଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାକଵାସିନଃ
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବି, ସେ ଅମରମାନଙ୍କ ସଭାରେ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।
ଭଵଂତୋ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତାରୋ ଦିଵ୍ଯାତ୍ମାନୋ ହି ସାନ୍ଵଯାଃ। ସ୍ଵେ ମହିମ୍ନି ସ୍ଥିତା ନିତ୍ଯଂ ଜଗତଃ ପାଲନେ ରତାଃ
ଆପଣମାନେ ଯଜ୍ଞର ଉପଭୋକ୍ତା, ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଓ ସନ୍ତାନ ସହିତ; ସେମାନେ ସଦା ନିଜ ମହିମାରେ ଅଟୁଟ ଓ ଜଗତର ରକ୍ଷାରେ ଲାଗିଥିବେ।
କ୍ରିଯତାଂ ସମରୋଦ୍ଯୋଗଃ ସୈନ୍ଯଂ ସଂଯୋଜ୍ଯତାଂ ମମ। ଆହ୍ରିଯଂତାଂ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପୂଜ୍ଯଂତାଂ ଶସ୍ତ୍ରଦେଵତାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଆଯାଉ। ମୋ ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କର। ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଆଣାଯାଉ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଵାହନାନି ଵିମାନାନି ଯୋଜଯଦ୍ଧ୍ଵଂ ମମେଶ୍ଵରାଃ। ଯମଂ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମେଵ ଦିଵୌକସଃ
ହେ ଦେବତାମାନେ, ମୋ ପାଇଁ ଯାନବାହନ ଓ ଆକାଶରଥ ତୟାରି କର। ଯମଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ସମନହ୍ଯଂତ ଦେଵାନାଂ ଯେ ପ୍ରଧାନତଃ। ଵାଜିନାମଯୁତେନାଜୌ ହେମଘଂଟା ପରିଷ୍କୃତମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ସୁନା ଘଣ୍ଟି ଲଗାଇଥିବା ଏକ ଯୁଦ୍ଧରଥ ତୟାରି କଲେ।
ନାନାଶ୍ଚର୍ଯଗୁଣୋପେତଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵୈଃ। ରଥଂ ମାତଲିନା ଯୁକ୍ତଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଦୁର୍ଜଯମ୍
ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ମାତଳି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା ପାଇଁ ତୟାରି ହୋଇଥିବା ସେଇ ରଥ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଅଜୟ ଥିଲା।
ଯମୋ ମହିଷମାସ୍ଥାଯ ସେନାଗ୍ରେ ସମଵର୍ତ୍ତତ। ଚଂଡକିଂକରଵୃଂଦେନ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ
ଯମ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେନାର ଆଗରେ ଅଗ୍ରଣୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଭୟଙ୍କର ସେବକମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
କଲ୍ପକାଲୋଦ୍ଗତଜ୍ଵାଲା ପୂରିତୋମ୍ବରଗୋଚରଃ। ହୁତାଶନସ୍ତ୍ଵଜାରୂଢଃ ଶକ୍ତିହସ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ସମୟର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳାରେ ଆକାଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଅଗ୍ନି ଛାଗା ଉପରେ ବସି, ହାତରେ ଶକ୍ତି ଧରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ପଵନୋଽଙକୁଶହସ୍ତଶ୍ଚ ଵିସ୍ତାରିତ ମହାଜଵଃ। ଭୁଜଗେଂଦ୍ରସମାରୂଢୋ ଜଲେଶୋ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ବାୟୁଦେବ ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ବେଶି ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ରାଜା ଉପରେ ବସିଥିଲେ। ଜଳଦେବ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ନରଯୁକ୍ତେ ରଥେ ଦେଵୋ ରାକ୍ଷସେଶୋ ଵିଯଚ୍ଚରଃ। ତୀକ୍ଷ୍ଣଖଡ୍ଗଯୁତୋ ଭୀମଃ ସମରେ ସମଵସ୍ଥିତଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବସି, ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ମହାସିଂହରଥେ ଦେଵୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଗଦାଯୁଧଃ। ଚଂଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଵଶ୍ଵିନୌ ଚ ଚତୁରଂଗବଲାନ୍ଵିତାଃ
ଧନର ଦେବତା ଗଦା ଧରି, ସିଂହ ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବସିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ସେନାନ୍ଯୋ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଦୁର୍ଜଯା ଭୁଵନତ୍ରଯେ। କୋଟଯସ୍ତାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦେଵଦେଵନିକାଯିନାମ୍1.42.
ଦେବତାଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ସେନା, ତିନି ଭୁବନରେ ଅଜୟ, ତେହତିସ୍ କୋଟି ଦେବସେନା ମିଶି ଥିଲା।
ହିମାଚଲାଭେ ସିତଚାରୁଚାମରେ ସୁଵର୍ଣପଦ୍ମାମଲସୁଂଦରସ୍ରଜି। କୃତାଭିରାମୋ ଜ୍ଵଲକୁଂକୁମାଂକୁରେ କପୋଲଲୀଲାଲିକଦଂବସଂକୁଲେ
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଧଳା ଚାମର, ସୁନା ଦଳର ପଦ୍ମମାଳା, ତେଜସ୍ୱୀ କୁଙ୍କୁମ ଚିହ୍ନ ଓ ଗାଲ ଉପରେ ମୁକ୍ତା ମାଳା ରହି, ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସ୍ଥିତସ୍ତଦୈରାଵଣନାମ କୁଂଜରେ ମହାମନାଶ୍ଚିତ୍ରଵିଭୂଷଣାଂବରଃ। ଵିଶାଲଵଜ୍ରଃ ସୁଵିତାନଭୂଷିତଃ ପ୍ରକୀର୍ଣକେଯୂରଭୁଜଂଗମଂଡଲଃ
ସେ ମହାମନା ଏଇରାବତ ନାମକ ହାତୀ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବିଶାଳ ଓ ବଜ୍ର ସଦୃଶ ଦେହରେ, ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ, ହାତରେ ଅନେକ କେୟୂର ଓ ସର୍ପମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସହସ୍ରଦୃଗ୍ଵଂଦିତପାଦପଲ୍ଲଵସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ଶୋଭତ ପାକଶାସନଃ। ତୁରଂଗ ମାତଂଗ କୁଲୌଘସଂକୁଲା ସିତାତପତ୍ତ୍ରଦ୍ଧ୍ଵଜଶାଲିନୀ ଚ
ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ପାଦପଦ୍ମ ପ୍ରଶଂସିତ, ତିନି ଲୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଦଳ ମଧ୍ୟରେ, ଧଳା ଛତା ଓ ପତାକା ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା।
ବଭୂଵ ସା ଦୁର୍ଜଯପତ୍ତିସଂତତା ଵିଭାତି ନାନାଯୁଧଯୋଧଦୁସ୍ତରା। ତତୋଶ୍ଵିନୌ ଚ ମରୁତଃ ସସାଧ୍ଯାଃ ସପୁରଂଦରାଃ
ଅଜୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଦ୍ଧାରେ ଭରିଥିବା ସେଇ ସେନାକୁ ଜିତିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ତାପରେ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ମାରୁତ, ସାଧ୍ୟ ଓ ପୁରନ୍ଦର ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗଂଧର୍ଵା ଦିଵ୍ଯ ନାନାସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ। ଜଘ୍ନୁର୍ଦୈତ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ସର୍ଵେ ସଂଭୂଯ ତୁ ମହାବଲାଃ
ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଦୈତ୍ୟରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ନ ଚୈଵାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯସଜ୍ଜଂତ ଗାତ୍ରେ ଵଜ୍ରାଚଲୋପମେ। ଅଥୋ ରଥାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ତାରକୋ ଦାନଵାଧିପଃ
ତାଙ୍କର ଦେହ ବଜ୍ରପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଥିବାରୁ, କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ରାଜା ତାରକ ରଥରୁ ଅଲଗା ହେଲେ।
ଜଘାନ କୋଟିଶୋ ଦେଵାନ୍କରପାର୍ଷ୍ଣିଭିରେଵ ଚ। ହତଶେଷାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଦେଵାନାଂ ଵିପ୍ର ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ସେ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତ ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ। ବାକି ଥିବା ଦେବସେନା ଭୟରେ ପଳାଇଗଲା।
ଦିଶୋ ଭୀତାନି ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ରଣୋପକରଣାନି ଚ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଦେଵାଂସ୍ତାରକୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୟରେ ଦେବତାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ ଏପରି ଭାଗିଯିବାକୁ ଦେଖି, ତାରକ କହିଲେ—
ମା ଵଧିଷ୍ଠ ସୁରାନ୍ଦୈତ୍ଯା ଵଜ୍ରାଂଗାଯ ଚ ମଂଦିରେ। ଶୀଘ୍ରମାନୀଯ ଦର୍ଶ୍ଯଂତାଂ ବଦ୍ଧାନ୍ପଶ୍ଯତ୍ଵଯଂ ସୁରାନ୍
ହେ ଦାଇତ୍ୟମାନେ, ଦେବତାମାନେକୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ବଜ୍ରାଙ୍ଗକୁ ତୁରନ୍ତ ମୋ ମହଳକୁ ଆଣ, ଯାହାଁ ସେ ବନ୍ଧିତ ଦେବମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବ।