ଉଵାଚ ଦାନଵଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ। ତାରକ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁଧ୍ଵମସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାକ୍ଯଂ ମମ ମହାବଲାଃ
ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାରକ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ: 'ମୋର ବଳଶାଳୀ ଦାନବମାନେ, ସମସ୍ତେ ମୋର କଥା ଶୁଣ।'
ଵଂଶକ୍ଷଯକରା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦାନଵାଃ। ଅସ୍ମାକଂ ଜାତିଧର୍ମେଣ ଵିରୂଢଂ ଵୈରମକ୍ଷଯମ୍
ଦେବତାମାନେ ଆମ ଗୋତ୍ରର ନାଶକାରୀ, ହେ ଦାନବମାନେ; ଜନ୍ମର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁତା ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଅବିରତ ରହିଛି।
ଵଯଂ ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସୁରାଣାଂ ନିଗ୍ରହାଯ ତୁ। ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବୁ; ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସଂମତଂ କୃତ୍ଵା ପାରିଯାତ୍ରଂ ଯଯୌ ଗିରିଂ। ନିରାହାରଃ ପଂଚତପାଃ ପତ୍ରଭୁଗ୍ଵାରିଭୋଜନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସେ ପାରିୟାତ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ; ଉପବାସରେ, ପଞ୍ଚତପ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପତ୍ର ଓ ପାଣି ଖାଇ ରହିଲେ।
ଶତଂଶତଂ ସମାନାଂ ତୁ ତପାଂସ୍ଯେତାନ୍ଯଥାକରୋତ୍। ଏଵଂ ତୁ କର୍ଶିତେ ଦେହେ ତପୋରାଶିତ୍ଵମାଗତେ
ସେ ଶତ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ତପସ୍ୟା କଲେ; ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହେଲା ଓ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ସଂଚିତ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମାଗତ୍ଯାହ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଂ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ। ସ ଵଵ୍ରେ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵେଦିତି
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ଦାନବପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ ନିଅ, ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ'; ସେ କହିଲେ, 'ମୋତେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।'
ତମୁଵାଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଦେହିନାଂ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯତସ୍ତତୋପି ଵରଯ ମୃତ୍ଯୁଂ ଯସ୍ମାନ୍ନ ଶଂକସେ
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ଦେହୀ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ଯାହାଠାରୁ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହାଁ, ସେଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ନିଅ।'
ତତଃ ସଂଚିଂତ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଃ ଶିଶୋର୍ଵୈ ସପ୍ତଵାସରାତ୍। ଵଵ୍ରେ ମହାସୁରୋ ମୃତ୍ଯୁଂ ମୋହିତୋ ହ୍ଯଵଲେପତଃ
ତାପରେ ଦାନବପତି ଭାବି, ଅହଂକାରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ବଡ଼ ଦାନବ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ: 'ସପ୍ତ ଦିନ ପରେ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ।'
ଜଗାମୋମିତ୍ଯୁଦାହୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଦୈତ୍ଯୋ ନିଜଂ ଗୃହମ୍। ଅଥାହ ମଂତ୍ରିଣସ୍ତୂର୍ଣଂ ବଲଂ ମେ ସଂପ୍ରଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ବ୍ରହ୍ମା 'ତଥା ହେଉ' ବୋଲି କହି ଚାଲିଗଲେ, ଦାନବ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ତାପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୋର ସେନା ତୟାରି କର।'
ଯଦି ଵୋ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ନିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ସୁରସତ୍ତମାଃ। ନିଗୃହୀତେଷୁ ମେ ପ୍ରୀତିର୍ଜାଯତେ ଚାତୁଲାଽସୁରାଃ
'ଯଦି ତମେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଦମିତ ହେବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ବଶ ହେଲେ, ମୋର ଆନନ୍ଦ ଅପାର ହେବ, ହେ ଦାନବମାନେ।'
ତାରକସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗ୍ରସନୋ ନାମ ଦାନଵଃ। ସେନାନୀର୍ଦୈତ୍ଯରାଜସ୍ଯ ସଜ୍ଜଂ ଚକ୍ରେ ବଲଂ ଚ ତତ୍
ତାରକଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗ୍ରସନ ନାମକ ଦାନବ, ଦାନବରାଜଙ୍କ ସେନାପତି, ସେନାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଆହତ୍ଯ ଭେରୀଂ ଗଂଭୀରାଂ ଦୈତ୍ଯାନାହୂଯ ସତ୍ଵରଃ। ଦଶକୋଟୀଶ୍ଵରା ଦୈତ୍ଯା ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚଂଡଵିକ୍ରମାଃ
ଗଭୀର ଢୋଲ ମାରି, ସେ ଦ୍ରୁତ ଦାନବମାନେଠାରେ ଡାକିଲେ; ଦଶ କୋଟି ଦାନବପତି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଏକଠା ହେଲେ।
ତେଷାମଗ୍ରେସରୋ ଜଂଭଃ କୁଜଂଭୋନଂତରୋଽସୁରଃ। ମହିଷଃ କୁଂଜରୋ ମେଘଃ କାଲନେମିର୍ନିମିସ୍ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ଭ ସର୍ବପ୍ରଥମ, ପରେ କୁଜମ୍ଭ, ତାପରେ ମହିଷ, କୁଞ୍ଜର, ମେଘ, କାଳନେମି ଓ ନିମି ଥିଲେ।
ମଂଥନୋ ଜଂଭକଃ ଶୁମ୍ଭୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରା ଦଶନାଯକାଃ। ଅନ୍ଯେ ଚ ଶତଶସ୍ତତ୍ର ପୃଥିଵୀତୁଲନକ୍ଷମାଃ
ମନ୍ଥନ, ଜମ୍ଭକ, ଶୁମ୍ଭ, ଦଶ ଦାନବପତି ଏବଂ ଅନେକ ଶତ ଦାନବ, ପୃଥିବୀ ପରି ବିସ୍ତୃତ, ସେଠାରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଗରୁଡାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଚକ୍ରାଷ୍ଟକଵିଭୂଷିତଃ। ସକୂବରପରୀଵାରଶ୍ଚତୁର୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୃତଃ
ସହସ୍ର ଗରୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥଟି ଟଣାଯାଉଥିଲା, ଏହାର ଚାରି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଥିଲା। ଏହି ରଥ ଆଠଟି ଚକା ଓ ଗଦାଧାରୀ ସେବକମାନେ ସହିତ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
ସ୍ଯଂଦନସ୍ତାରକସ୍ଯାସୀତ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହଖରାର୍ଵଭିଃ। ଯୁକ୍ତା ରଥାସ୍ତୁ ଗ୍ରସନ ଜଂଭକୌ ଜଂଭକୁଂଭିନାଂ
ତାରାଙ୍କ ରଥକୁ ବାଘ, ସିଂହ, ଗଧା ଓ ଉଠ ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଗ୍ରସନ ଓ ଜମ୍ଭକଙ୍କ ରଥକୁ ଜମ୍ଭକୁମ୍ଭି ହାତୀମାନେ ଟଣୁଥିଲେ।
ମେଘସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପିଭିର୍ଯୁକ୍ତଃ କୂଷ୍ମାଂଡୈଃ କାଲନେମିନଃ। ପର୍ଵତାଭଶ୍ଚତୁର୍ଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ନିମେଶ୍ଚୈଵ ମହାଗଜଃ
ମେଘଙ୍କ ରଥକୁ ଦ୍ୱୀପରେ ବସୁଥିବା ପଶୁମାନେ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଦାନବମାନେ ଟଣୁଥିଲେ। କାଳନେମିଙ୍କ ରଥକୁ ଚାରିଟି ଦାଢ଼ିଆ, ପାହାଡ଼ ପରି ହାତୀମାନେ ଏବଂ ନିମେଷଙ୍କ ରଥକୁ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀ ଟଣୁଥିଲା।
ଶତହସ୍ତତୁରଂଗସ୍ଥୋ ମଂଥନୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍। ଜଂଭକସ୍ତୂଷ୍ଟ୍ରମାରୂଢୋ ଗିରୀଂଦ୍ରାଭଂ ମହାବଲଃ
ମନ୍ଥନ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଶତହସ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ଜମ୍ଭକ ଗିରିପରି ଦେହ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଥିବା, ସେ ଉଠ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
ଶୁଂଭୋ ମେଷଂ ସମାରୂଢୋଽନ୍ଯେପ୍ଯେଵଂ ଚିତ୍ରଵାହନାଃ। ପ୍ରଚଂଡାଶ୍ଚିତ୍ରଵର୍ମାଣଃ କୁଂଡଲୋଷ୍ଣୀଷଭୂଷିତାଃ
ଶୁମ୍ଭ ଏକ ମେଷ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ଜନ୍ତୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିଲେ। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶୋଭାମୟ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, କଣ୍ ରେ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ପାଗଡ଼ି ପିନ୍ଧି ସଜିଥିଲେ।
ତଦ୍ବଲଂ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ ଭୀମରୂପଂ ଵ୍ଯଜାଯତ। ପ୍ରମତ୍ତମତ୍ତମାତଂଗତୁରଂଗରଥସଂକୁଲମ୍
ଦୈତ୍ୟସିଂହଙ୍କ ସେନା ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ଭରିଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରତସ୍ଥେଽମରଯୁଦ୍ଧାଯ ବହୁପତ୍ତିପତାକିକମ୍। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଵାଯୁର୍ଦେଵଦୂତୋଽସୁରାଲଯେ
ସେ ସେନା ଅମରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ଅନେକ ପଦାତି ଓ ପତାକା ସହିତ। ଏହି ସମୟରେ ବାୟୁ ଦେବଦୂତ ଭାବେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦ୍ଦାନଵବଲଂ ଜଗାମେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଶଂସିତୁଂ। ସ ଗତ୍ଵା ତୁ ସଭାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଶଶଂସ ମଧ୍ଯେ ଦେଵାନାଂ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜସ୍ତୁ ନିମୀଲିତଵିଲୋଚନଃ
ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଖବର ଦେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଦେବରାଜ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରିଲେ।
ବୃହସ୍ପତିମୁଵାଚେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ କାଲେ ମହାଭୁଜଃ। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିମର୍ଦୋଯଂ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵୈଃ ସହ
ମହାବାହୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଏବେ ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଛି।
କାର୍ଯଂ କିମତ୍ର ତଦ୍ବ୍ରୂହି ନୀତ୍ଯୁପାଯୋପବୃଂହିତମ୍। ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ମହେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଗିରାଂ ପତିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ନୀତି ଓ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ କୁହ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି,
ଇତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗୋ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚ। ସାମପୂର୍ଵା ଶ୍ରୁତା ନୀତିଶ୍ଚତୁରଂଗା ପତାକିନୀ
ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ନୀତି ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ସେଥିରେ ପ୍ରଥମେ ସାମ ଅର୍ଥାତ୍ ମିଳନ ରହିଛି। ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ଓ ପତାକା ସହିତ,
ଜିଗୀଷତାଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ। ସାମଭେଦସ୍ତଥା ଦାନଂ ଦଂଡଶ୍ଚାଂଗଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁମାନେ ବିଜୟ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି— ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ ଓ ଦଣ୍ଡ— ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ।
ନ ସାଂତ୍ଵଗୋଚରେ ଲୁବ୍ଧାନଭେଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵେକଧର୍ମିଣଃ। ନ ଦାନମତ୍ତ୍ର ସଂସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ପ୍ରସହ୍ଯୈଵାପହାରିଣାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭୀ ଓ ଏକତାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ସାମ କିମ୍ବା ଭେଦରେ ଆସିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଜୋର କରି ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ଏକୋଭ୍ଯୁପାଯୋ ଦଂଡୋଽତ୍ର ଭଵତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ। ଏଵମୁକ୍ତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଏଵମେତଦୁଵାଚ ହ
ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ। ଏଭଳି କହିଲେ, ସହସ୍ରନୟନ ଏପରି କହିଲେ—
କର୍ତ୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ସଂଚିଂତ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚାମରସଂସଦି। ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। ଅଵଧାନେନ ମେ ଵାଚଂ ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାକଵାସିନଃ
କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବି, ସେ ଅମରମାନଙ୍କ ସଭାରେ କହିଲେ— ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।