ତାମସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ଦେଵଃ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥେ ପଦ୍ମସଂଭଵଃ। ଵରାଂଗୀତି ଚ ନାମାସ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ଯାତଃ ପିତାପହଃ
ବିବାହ ପାଇଁ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କରେ ଦେଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମ 'ବରାଙ୍ଗୀ' ରଖିଲେ । ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ଚାଲିଗଲେ ।
ଵଜ୍ରାଂଗୋପି ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୁସ୍ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ଚରଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ । ଦେତ୍ୟାନାମ ମହାରାଜ ହଜାର ବର୍ଷ ଉପରେ ହାତ ଉଠାଇ ତପ କଲେ ।
କାଲଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିର୍ମହାତପାଃ। ତାଵଚ୍ଚାଧୋମୁଖଃ କାଲଂ ତାଵତ୍ପଂଚାଗ୍ନିମଧ୍ଯଗଃ
କମଳ ନୟନ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ କାଳ, ସେ ସମୟ ସବୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲେ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ନିରାହାରୋ ଘୋରତପାସ୍ତପୋରାଶିରଜାଯତ। ତତଃ ସୋଂତର୍ଜଲେ ଚକ୍ରେ ଵାସଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ଖାଇ ନଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସେ, ତପର ଏକ ଗଠା ହେଇଗଲେ । ପରେ ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ବାସ କଲେ ।
ଜଲାଂତରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାଵ୍ରତା। ତସ୍ଯୈଵ ତୀରେ ସରସଃ ସ୍ଥିତାଽସୌ ମୌନମାଶ୍ରିତା
ସେ ପାଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମହାବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ସେଇ ସରୋବର ତୀରେ ଉଭାଇ ରହି, ମୌନ ଧରିଥିଲେ ।
ନିରାହାରଂ ତପୋ ଘୋରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ତସ୍ଯାଂ ତପସି ଵର୍ତଂତ୍ଯାମିଂଦ୍ରଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଭୀଷିକାମ୍
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି ନାରୀ ଖାଇ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ଗତ୍ଵା ତୁ ମର୍କଟାକାରସ୍ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ମହତ୍। ବ୍ରସୀଂ ଚକର୍ଷ ବଲଵାନ୍ଗଂଧାଦ୍ଯର୍ଚାକରଂଡକମ୍
ତାପରେ ମର୍କଟ ଆକାର ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଇ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଅର୍ପଣ ପାତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ଝାଞ୍ଜିକୁ ଟାଣିଲେ ।
ତତସ୍ତୁ ସିଂହରୂପେଣ ଭୀଷଯାମାସ ଭାମିନୀମ୍। ତତୋ ଭୁଜଂଗରୂପେଣାପ୍ଯଦଶଚ୍ଚରଣଦ୍ଵଯମ୍
ପୁଣି ସିଂହ ରୂପ ଧରି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ । ତାପରେ ସେ ନାଗ ରୂପ ଧରି, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦକୁ କାମ୍ୱିଲେ ।
ତପୋବଲଵଶାତ୍ସା ତୁ ନଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଜଗାମ ହ। ଭୀଷିକାଭିରନେକାଭିଃ କ୍ଲେଶଯନ୍ପାକଶାସନଃ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ନାହିଁ । ପାକଶାସନ ଅନେକ ଭୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ ।
ଵିରରାମ ଯଦା ନୈଵ ଵଜ୍ରାଂଗମହିଷୀ ତଦା। ଶୈଲସ୍ଯଦୁଷ୍ଟତାଂ ମତ୍ଵା ଶାପଂ ଦାତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା
ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପାହାଡ଼କୁ ଦୋଷୀ ଭାବି, ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ତାଂ ଶାପାଭିମୁଖୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୈଲଃ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହଃ। ଉଵାଚ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଵରାଂଗୀଂ ଭୀତଲୋଚନଃ
ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧରି, ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ବରାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶୈଲ ଉଵାଚ। ନାହଂ ମହାଵ୍ରତେ ଦୁଷ୍ଟଃ ସେଵ୍ଯୋହଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ଵିପ୍ରିଯଂ ତେ କରୋତ୍ଯେଷ ରୁଷିତଃ ପାକଶାସନଃ
ପାହାଡ଼ କହିଲେ: 'ମହାବ୍ରତା, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ପୂଜନୀୟ । ତୁମକୁ ଯେ ଅପକାର କରୁଛି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପାକଶାସନ ।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଜାତଃ କାଲୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରକଃ। ତସ୍ମିନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍କାଲେ କମଲସଂଭଵଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା । ଏହା ଜାଣି, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭଗବାନ ସେ ସମୟରେ ଆସିଲେ ।
ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଜ୍ରାଂଗଂ ତଦାଗତ୍ଯ ଜଲାଶଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଦଦାମି ସର୍ଵକାମଂ ତ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦିତିନଂଦନ
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ପାଖକୁ ଜଳାଶୟ ତୀରେ ଆସି କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଉଛି; ଉଠ, ଦିତିନନ୍ଦନ ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ତପୋନିଧିଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେତ୍ୟାନାମ ମହାରାଜ, ତପର ଧନ, ଉଠି ହାତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵଜ୍ରାଂଗ ଉଵାଚ। ଆସୁରୋ ମାସ୍ତୁ ମେ ଭାଵଃ ସଂତୁ ଲୋକା ମମାକ୍ଷଯାଃ। ତପସ୍ଯଭିରତିର୍ମେଽସ୍ତୁ ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ତନମ୍
ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲେ: 'ମୋର ମନରେ ଆସୁରି ଭାବ ନ ରହୁ, ମୋର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଅବିନାଶୀ ହେଉ, ମୋତେ ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଏହି ଦେହର ଅବସ୍ଥା ରହୁ ।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଦେଵୋ ଜଗାମ ସ୍ଵକମାଲଯମ୍। ଵଜ୍ରାଂଗୋପି ସମାପ୍ତେ ତୁ ତପସି ସ୍ଥିରସଂଯମଃ
'ତଥା ହେଉ', ବୋଲି ଦେବତା ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ । ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ରହିଲେ ।
ସଂଗଂତୁମିଚ୍ଛନ୍ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ନ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମେ ସ୍ଵକେ। କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟଃ ସ ଶୈଲସ୍ଯ ଗହନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଆଦାତୁଂ ଫଲମୂଲାନି ସ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍। ରୁଦନ୍ତୀଂ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୀନାଂ ତରୁପ୍ରଚ୍ଛାଦିତାନନାମ୍
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ମୁହଁ ଗଛରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା।
ତାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପରିସାଂତ୍ଵଯନ୍। ଵଜ୍ରାଂଗ ଉଵାଚ। କେନ ତେଽପକୃତଂ ଭଦ୍ରେ ଯମଲୋକଂ ଯିଯାସୁନା
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେତ୍ୟଟି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ: ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲେ, 'କିଏ ତୁମକୁ ଏମିତି କଷ୍ଟ ଦେଲା, ଓ ମୃଦୁଭାବିନୀ, ଯିଏ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି?'
କଂ ଵା କାମଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରବ୍ରୂହି ମାନିନି। ଵରାଂଗ୍ଯୁଵାଚ। ତ୍ରାସିତାସ୍ମ୍ଯପଵିଦ୍ଧାସ୍ମି ତାଡିତା ପୀଡିତାସ୍ମି ଚ
'ମୁଁ କଣ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବି? ଶୀଘ୍ର କହ, ଗର୍ବିତା।' ବରାଙ୍ଗୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ତ୍ୟାଗିଦିଆଯାଇଛି, ମାରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି।'
ରୌଦ୍ରେଣ ଦେଵରାଜେନ ନଷ୍ଟନାଥେଵ ଭୂରିଶଃ। ଦୁଃଖସ୍ଯାଂତମପଶ୍ଯଂତୀ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
'କ୍ରୁର ଦେବରାଜ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଭାର୍ୟତ୍ୱ ବାରମ୍ବାର ହରାଯାଇଛି; ମୋ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ, ଏହିପରିସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡିବାକୁ ଠାନିଛି।'
ପୁତ୍ରଂ ମେ ତାରକଂ ଦେହି ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖମହାର୍ଣଵାତ୍। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରଃ କୋପଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ
'ମୋ ପୁଅ ତାରକଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ବିପୁଳ ଦୁଃଖର ସାଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେତ୍ୟନାୟକଙ୍କ ଆଖି ରୋଷରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଶକ୍ତୋପି ଦେଵରାଜସ୍ଯ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ମହାସୁରଃ। ତପ ଏଵ ପୁନଶ୍ଚର୍ତୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତ ମହାବଲଃ
ଦେବରାଜଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟ ଆଉଥରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଠାନିଲେ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତସ୍ଯ ତୁ ସଂକଲ୍ପଂ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୂରତରଂ ପୁନଃ। ଆଜଗାମ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତୋ ଯତ୍ରାସୌ ଦିତିନଂଦନଃ
ତାଙ୍କର ଏହି ଭାବନା ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ କଠୋର ହୋଇ, ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦିତିପୁତ୍ର ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। କିମର୍ଥଂ ପୁତ୍ର ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ କର୍ତୁଂ ନିଯମମୁଦ୍ଯତଃ। ତଦହଂ ତେ ପୁନର୍ଦଦ୍ମି କାଂକ୍ଷିତଂ ପୁତ୍ରମୋଜସା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ପୁଅ, ତୁମେ ପୁଣି କାହିଁକି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛ? ମୁଁ ଆଉଥରେ ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ପୁଅ ଶକ୍ତିରେ ଦେଉଛି।'
ଵଜ୍ରାଂଗ ଉଵାଚ। ଉତ୍ଥିତେନ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ସମାଧାନାତ୍ତ୍ଵଦାଜ୍ଞଯା। ତ୍ରାସିତେଂଦ୍ରେଣ ମାମାହ ସା ଵରାଂଗୀ ସୁତାର୍ଥିନୀ
ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲେ, 'ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଧ୍ୟାନରୁ ଉଠିବାବେଳେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମୋତେ ପୁଅ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।'
ପୁତ୍ରଂ ମେ ତାରକଂ ଦେହି ତୁଷ୍ଟୋ ମେ ତ୍ଵଂ ପିତାମହ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଅଲଂ ତେ ତପସା ଵୀର ମା କ୍ଲେଶେ ଦୁସ୍ତରେ ଵିଶ
'ମୋ ପୁଅ ତାରକଙ୍କୁ ଦିଅ, ପ୍ରପିତାମହ, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ବସ, ଏତେ ତପସ୍ୟା ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ, ବୀର, ଏହି କଠିନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ନି।'
ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତାରକୋ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ। ଦେଵସୀମଂତିନୀନାଂ ତୁ ଧମ୍ମିଲ୍ଲକ ଵିମୋକ୍ଷକଃ
'ତୁମ ପୁଅର ନାମ ତାରକ ହେବ, ସେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯନାଥସ୍ତୁ ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରପିତାମହମ୍। ଗତ୍ଵା ତାଂ ନଂଦଯାମାସ ମହିଷୀଂ କର୍ଶିତାଂତରାମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେତ୍ୟନାଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ କ୍ଷୀଣ ରାଣୀଙ୍କୁ ଯାଇ ଖୁସି କରିଲେ।