ବଧ୍ଵା ତତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ପାଶେନାମୋଘଵର୍ଚସା। ମାତୁରଂତିକମାଗଚ୍ଛଦ୍ଵ୍ଯାଧଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା
ତାପରେ, ଅପରାଜିତ ତେଜର ଦୌରି ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ଏକ ଶିକାରୀ ଯେମିତି ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଆଣେ, ସେ ମା'ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମା କଶ୍ଯପଶ୍ଚ ମହାତପାଃ। ଆଗତୌ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତାଂ ମାତାପୁତ୍ରାଵଭୀତକୌ
ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ମା' ଓ ପୁଅ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାଵୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମା କଶ୍ଯପ ଏଵ ଚ। ମୁଂଚୈନଂ ପୁତ୍ର ଦେଵେଂଦ୍ରଂ କିମନେନ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ କଶ୍ୟପ କହିଲେ—'ପୁଅ, ଏହି ଦେବେନ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମ ପାଖରେ ଏହାର କଣ କାମ?'
ଅଵମାନୋ ଵଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁତ୍ର ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ତୁ। ଅସ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯେନ ଯୋ ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ମୃତ ଏଵ ସଃ
'ପୁଅ, ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ। ଯେଉଁଠାରୁ ତୁମ ହାତରୁ ଆମ ଉପରେ ଛାଡ଼ାଯିବ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ହେବ।'
ପରସ୍ଯ ଗୌରଵାନ୍ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁରାହଵେ। ସଜୀଵନ୍ନେଵ ହି ମୃତୋ ଦିଵସେ ଦିଵସେ ପୁନଃ
'ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସମ୍ମାନରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା, ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଅନୁଭବ କରେ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଜ୍ରାଂଗଃ ପ୍ରଣତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ନ ମେ କୃତ୍ଯମନେନାସ୍ତି ମାତୁରାଜ୍ଞା କୃତା ହି ମେ
ଏହା ଶୁଣି ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—'ମୋ ପାଖରେ ଏହା ସହ କିଛି କାମ ନାହିଁ; ମୋ ମା'ଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ହୋଇଗଲା।'
ତ୍ଵଂ ସୁରାସୁରନାଥୋ ଵୈ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରପିତାମହଃ। କରିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋ ଦେଵ ଏଷ ମୁକ୍ତଃ ଶତକ୍ରତୁଃ
'ଆପଣ ସୁରାସୁରଙ୍କ ନାଥ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ ଭାବେ ସମ୍ମାନୀୟ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିବି, ଦେବତା; ଏହି ଶତକ୍ରତୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି।'
ତପସେମେରତିର୍ଦେଵନିର୍ଵିଘ୍ନଂତଚ୍ଚମେଭଵେତ୍। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭଗଵନ୍ନିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ହ
'ମୋର ତପସ୍ୟା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଚାଲୁଥାଉ, ଭଗବାନ; ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହିପରି ହେଉ।' ଏପରି କହି ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଗଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତେ ଦୈତ୍ଯେ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ପିତାମହଃ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ତପସ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁ ମାପନ୍ନଃ ସୋସ୍ମଚ୍ଛାସନସଂସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦାଇତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବାବେଳେ ପ୍ରପିତାମହ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ତୁମେ ତପସ୍ୟା କର, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।'
ଅନଯା ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧ୍ଯା ହି ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଦ୍ମଜଃ କନ୍ଯାଂ ସସର୍ଜାଯତଲୋଚନାମ୍
'ଏହି ପବିତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମର ସଫଳତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।' ଏପରି କହି, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ଏକ କନ୍ୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତାମସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ଦେଵଃ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥେ ପଦ୍ମସଂଭଵଃ। ଵରାଂଗୀତି ଚ ନାମାସ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ଯାତଃ ପିତାପହଃ
ବିବାହ ପାଇଁ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କରେ ଦେଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମ 'ବରାଙ୍ଗୀ' ରଖିଲେ । ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ଚାଲିଗଲେ ।
ଵଜ୍ରାଂଗୋପି ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୁସ୍ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ଚରଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ । ଦେତ୍ୟାନାମ ମହାରାଜ ହଜାର ବର୍ଷ ଉପରେ ହାତ ଉଠାଇ ତପ କଲେ ।
କାଲଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିର୍ମହାତପାଃ। ତାଵଚ୍ଚାଧୋମୁଖଃ କାଲଂ ତାଵତ୍ପଂଚାଗ୍ନିମଧ୍ଯଗଃ
କମଳ ନୟନ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ କାଳ, ସେ ସମୟ ସବୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲେ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ନିରାହାରୋ ଘୋରତପାସ୍ତପୋରାଶିରଜାଯତ। ତତଃ ସୋଂତର୍ଜଲେ ଚକ୍ରେ ଵାସଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ଖାଇ ନଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସେ, ତପର ଏକ ଗଠା ହେଇଗଲେ । ପରେ ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ବାସ କଲେ ।
ଜଲାଂତରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାଵ୍ରତା। ତସ୍ଯୈଵ ତୀରେ ସରସଃ ସ୍ଥିତାଽସୌ ମୌନମାଶ୍ରିତା
ସେ ପାଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମହାବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ସେଇ ସରୋବର ତୀରେ ଉଭାଇ ରହି, ମୌନ ଧରିଥିଲେ ।
ନିରାହାରଂ ତପୋ ଘୋରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ତସ୍ଯାଂ ତପସି ଵର୍ତଂତ୍ଯାମିଂଦ୍ରଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଭୀଷିକାମ୍
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି ନାରୀ ଖାଇ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ଗତ୍ଵା ତୁ ମର୍କଟାକାରସ୍ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ମହତ୍। ବ୍ରସୀଂ ଚକର୍ଷ ବଲଵାନ୍ଗଂଧାଦ୍ଯର୍ଚାକରଂଡକମ୍
ତାପରେ ମର୍କଟ ଆକାର ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଇ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଅର୍ପଣ ପାତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ଝାଞ୍ଜିକୁ ଟାଣିଲେ ।
ତତସ୍ତୁ ସିଂହରୂପେଣ ଭୀଷଯାମାସ ଭାମିନୀମ୍। ତତୋ ଭୁଜଂଗରୂପେଣାପ୍ଯଦଶଚ୍ଚରଣଦ୍ଵଯମ୍
ପୁଣି ସିଂହ ରୂପ ଧରି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ । ତାପରେ ସେ ନାଗ ରୂପ ଧରି, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦକୁ କାମ୍ୱିଲେ ।
ତପୋବଲଵଶାତ୍ସା ତୁ ନଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଜଗାମ ହ। ଭୀଷିକାଭିରନେକାଭିଃ କ୍ଲେଶଯନ୍ପାକଶାସନଃ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ନାହିଁ । ପାକଶାସନ ଅନେକ ଭୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ ।
ଵିରରାମ ଯଦା ନୈଵ ଵଜ୍ରାଂଗମହିଷୀ ତଦା। ଶୈଲସ୍ଯଦୁଷ୍ଟତାଂ ମତ୍ଵା ଶାପଂ ଦାତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା
ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପାହାଡ଼କୁ ଦୋଷୀ ଭାବି, ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ତାଂ ଶାପାଭିମୁଖୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୈଲଃ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହଃ। ଉଵାଚ ତାଂ ଵରାରୋହାଂ ଵରାଂଗୀଂ ଭୀତଲୋଚନଃ
ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଦେଖି, ପାହାଡ଼ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧରି, ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ବରାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶୈଲ ଉଵାଚ। ନାହଂ ମହାଵ୍ରତେ ଦୁଷ୍ଟଃ ସେଵ୍ଯୋହଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ଵିପ୍ରିଯଂ ତେ କରୋତ୍ଯେଷ ରୁଷିତଃ ପାକଶାସନଃ
ପାହାଡ଼ କହିଲେ: 'ମହାବ୍ରତା, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ପୂଜନୀୟ । ତୁମକୁ ଯେ ଅପକାର କରୁଛି, ସେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପାକଶାସନ ।'
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଜାତଃ କାଲୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରକଃ। ତସ୍ମିନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍କାଲେ କମଲସଂଭଵଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ବର୍ଷ କଟିଗଲା । ଏହା ଜାଣି, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭଗବାନ ସେ ସମୟରେ ଆସିଲେ ।
ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଜ୍ରାଂଗଂ ତଦାଗତ୍ଯ ଜଲାଶଯମ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଦଦାମି ସର୍ଵକାମଂ ତ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଦିତିନଂଦନ
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ପାଖକୁ ଜଳାଶୟ ତୀରେ ଆସି କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେଉଛି; ଉଠ, ଦିତିନନ୍ଦନ ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦୋତ୍ଥାଯ ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ତପୋନିଧିଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେତ୍ୟାନାମ ମହାରାଜ, ତପର ଧନ, ଉଠି ହାତ ଜୋଡି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଵଜ୍ରାଂଗ ଉଵାଚ। ଆସୁରୋ ମାସ୍ତୁ ମେ ଭାଵଃ ସଂତୁ ଲୋକା ମମାକ୍ଷଯାଃ। ତପସ୍ଯଭିରତିର୍ମେଽସ୍ତୁ ଶରୀରସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ତନମ୍
ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲେ: 'ମୋର ମନରେ ଆସୁରି ଭାବ ନ ରହୁ, ମୋର ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଅବିନାଶୀ ହେଉ, ମୋତେ ତପସ୍ୟାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଏହି ଦେହର ଅବସ୍ଥା ରହୁ ।'
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଦେଵୋ ଜଗାମ ସ୍ଵକମାଲଯମ୍। ଵଜ୍ରାଂଗୋପି ସମାପ୍ତେ ତୁ ତପସି ସ୍ଥିରସଂଯମଃ
'ତଥା ହେଉ', ବୋଲି ଦେବତା ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ । ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ରହିଲେ ।
ସଂଗଂତୁମିଚ୍ଛନ୍ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯାଂ ନ ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମେ ସ୍ଵକେ। କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟଃ ସ ଶୈଲସ୍ଯ ଗହନଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମିଳିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଆଦାତୁଂ ଫଲମୂଲାନି ସ ଚ ତସ୍ମିନ୍ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍। ରୁଦନ୍ତୀଂ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୀନାଂ ତରୁପ୍ରଚ୍ଛାଦିତାନନାମ୍
ଫଳ ଓ ମୂଳ ଆଣିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ମୁହଁ ଗଛରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲା।
ତାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ତତୋ ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରୋଵାଚ ପରିସାଂତ୍ଵଯନ୍। ଵଜ୍ରାଂଗ ଉଵାଚ। କେନ ତେଽପକୃତଂ ଭଦ୍ରେ ଯମଲୋକଂ ଯିଯାସୁନା
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେତ୍ୟଟି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ: ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲେ, 'କିଏ ତୁମକୁ ଏମିତି କଷ୍ଟ ଦେଲା, ଓ ମୃଦୁଭାବିନୀ, ଯିଏ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି?'