ଏତଦାଶ୍ଚର୍ଯମଭଵତ୍ସଂଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ। ଦାନଵାନାଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମ୍ପର୍କରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ଶ୍ରୁତଃ ପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵିସ୍ତରେଣ ତ୍ଵଯେରିତଃ। ସମାସାଦ୍ଭଵମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ଗୁହସ୍ଯ ଚ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେପରି ଏହି ପଦ୍ମଜଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଗୁହାଙ୍କର ମହିମା ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତାରରେ କହିଛ, ସେସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।"
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯଥାଭୂତଃ କୃତଂ ଚ ଯତ୍। ତାରକଶ୍ଚ କଥଂ ଭୂତୋ ଦାନଵୋ ବଲଵତ୍ତରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ତାରକ କେମିତି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ହେଲେ, ଏବଂ ଆସଲେ କଣ ଘଟିଥିଲା।
କାର୍ତ୍ତିକେଯେନ ସ ବ୍ରହ୍ମନ୍କଥଂ ଧ୍ଵସ୍ତୋ ମହାସୁରଃ। କଥଂ ରୁଦ୍ରେଣ ମୁନଯଃ ପ୍ରେଷିତା ମଂଦରଂ ଗିରିମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମହାଅସୁର କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ବିନାଶ ହେଲେ? ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁନିମାନେ କିପରି ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼କୁ ପଠାଯିଥିଲେ?
କଥଂ ଲବ୍ଧା ଉମା ତତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ ପରମେଷ୍ଠିନା। ଏତଦାଖ୍ଯାହି ମେ ସର୍ଵଂ ଯଥାଭୂତଂ ମହାମୁନେ
ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ କିପରି ଉମାଙ୍କୁ ପାଇଲେ? ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ସବୁ କଥା ଯଥାଘଟିଥିଲା, ମୋତେ କହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। କଶ୍ଯପେନ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଦିତିର୍ଦୈତ୍ଯାରଣିଃ ଶୁଭା। ଵଜ୍ରସାରମଯୈଶ୍ଚାଂଗୈଃ ପୁତ୍ରୋ ଦେଵି ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ କଶ୍ୟପ ଦିତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କର ମା' ଥିଲେ, କହିଥିଲେ—'ଦେବୀ, ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ପାଇବେ, ଯାହାର ଅଂଗ ବଜ୍ର ପରି କଠିନ ହେବ।'
ଵଜ୍ରାଂଗୋ ନାମ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଭଵିତା ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ସା ଚ ଲବ୍ଧଵରା ଦେଵୀ ସୁଷୁଵେ ଵଜ୍ରଦୁଶ୍ଛିଦମ୍
ସେ ପୁଅର ନାମ ହେବ ବଜ୍ରାଙ୍ଗ, ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଉଥିବା। ଦେବୀ ଦିତି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭେଦ୍ୟ ଦେହ ଥିବା ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସ ଜାତମାତ୍ର ଏଵାଭୂତ୍ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପାରଗଃ। ଉଵାଚ ମାତରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମାତଃ କିଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍
ସେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଗଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହିତ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମା, ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତସ୍ଯୋଵାଚ ତତୋ ହୃଷ୍ଟା ଦିତିର୍ଦୈତ୍ଯାଧିପସ୍ଯ ତୁ। ବହଵୋ ମେ ହତାଃ ପୁତ୍ରାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ପୁତ୍ରକ
ତାପରେ ଦିତି ଖୁସି ହୋଇ, ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ—'ପୁଅ, ମୋ ଅନେକ ପୁଅ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି।'
ତେଷାମପଚିତିଂ କର୍ତୁଂ ଗଚ୍ଛ ଶକ୍ରଵଧାଯ ତୁ। ବାଢମିତ୍ଯେଵ ତାଂ ଚୋକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ବଲାତ୍
'ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯାଅ।' ବଜ୍ରାଙ୍ଗ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।
ବଧ୍ଵା ତତଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ପାଶେନାମୋଘଵର୍ଚସା। ମାତୁରଂତିକମାଗଚ୍ଛଦ୍ଵ୍ଯାଧଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା
ତାପରେ, ଅପରାଜିତ ତେଜର ଦୌରି ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ଏକ ଶିକାରୀ ଯେମିତି ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଆଣେ, ସେ ମା'ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମା କଶ୍ଯପଶ୍ଚ ମହାତପାଃ। ଆଗତୌ ତତ୍ର ଯତ୍ରାସ୍ତାଂ ମାତାପୁତ୍ରାଵଭୀତକୌ
ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ମା' ଓ ପୁଅ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାଵୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମା କଶ୍ଯପ ଏଵ ଚ। ମୁଂଚୈନଂ ପୁତ୍ର ଦେଵେଂଦ୍ରଂ କିମନେନ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଓ କଶ୍ୟପ କହିଲେ—'ପୁଅ, ଏହି ଦେବେନ୍ଦ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ; ତୁମ ପାଖରେ ଏହାର କଣ କାମ?'
ଅଵମାନୋ ଵଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁତ୍ର ସଂଭାଵିତସ୍ଯ ତୁ। ଅସ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯେନ ଯୋ ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଧସ୍ତାନ୍ମୃତ ଏଵ ସଃ
'ପୁଅ, ମାନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ। ଯେଉଁଠାରୁ ତୁମ ହାତରୁ ଆମ ଉପରେ ଛାଡ଼ାଯିବ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ହେବ।'
ପରସ୍ଯ ଗୌରଵାନ୍ମୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶତ୍ରୁରାହଵେ। ସଜୀଵନ୍ନେଵ ହି ମୃତୋ ଦିଵସେ ଦିଵସେ ପୁନଃ
'ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସମ୍ମାନରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବା, ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଅନୁଭବ କରେ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଜ୍ରାଂଗଃ ପ୍ରଣତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ନ ମେ କୃତ୍ଯମନେନାସ୍ତି ମାତୁରାଜ୍ଞା କୃତା ହି ମେ
ଏହା ଶୁଣି ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ—'ମୋ ପାଖରେ ଏହା ସହ କିଛି କାମ ନାହିଁ; ମୋ ମା'ଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ହୋଇଗଲା।'
ତ୍ଵଂ ସୁରାସୁରନାଥୋ ଵୈ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରପିତାମହଃ। କରିଷ୍ଯେ ତ୍ଵଦ୍ଵଚୋ ଦେଵ ଏଷ ମୁକ୍ତଃ ଶତକ୍ରତୁଃ
'ଆପଣ ସୁରାସୁରଙ୍କ ନାଥ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ ଭାବେ ସମ୍ମାନୀୟ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କଥା ମାନିବି, ଦେବତା; ଏହି ଶତକ୍ରତୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି।'
ତପସେମେରତିର୍ଦେଵନିର୍ଵିଘ୍ନଂତଚ୍ଚମେଭଵେତ୍। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭଗଵନ୍ନିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମ ହ
'ମୋର ତପସ୍ୟା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଚାଲୁଥାଉ, ଭଗବାନ; ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଏହିପରି ହେଉ।' ଏପରି କହି ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଗଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତେ ଦୈତ୍ଯେ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ପିତାମହଃ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ତପସ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁ ମାପନ୍ନଃ ସୋସ୍ମଚ୍ଛାସନସଂସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦାଇତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଥିବାବେଳେ ପ୍ରପିତାମହ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—'ତୁମେ ତପସ୍ୟା କର, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।'
ଅନଯା ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧ୍ଯା ହି ପର୍ଯାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପଦ୍ମଜଃ କନ୍ଯାଂ ସସର୍ଜାଯତଲୋଚନାମ୍
'ଏହି ପବିତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମର ସଫଳତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।' ଏପରି କହି, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଚଉଡ଼ିଆ ଆଖି ଥିବା ଏକ କନ୍ୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତାମସ୍ମୈ ପ୍ରଦଦୌ ଦେଵଃ ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥେ ପଦ୍ମସଂଭଵଃ। ଵରାଂଗୀତି ଚ ନାମାସ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ଯାତଃ ପିତାପହଃ
ବିବାହ ପାଇଁ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କରେ ଦେଇଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ନାମ 'ବରାଙ୍ଗୀ' ରଖିଲେ । ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ଚାଲିଗଲେ ।
ଵଜ୍ରାଂଗୋପି ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଜଗାମ ତପସେ ଵନମ୍। ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୁସ୍ସ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରୋ ଚରଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ । ଦେତ୍ୟାନାମ ମହାରାଜ ହଜାର ବର୍ଷ ଉପରେ ହାତ ଉଠାଇ ତପ କଲେ ।
କାଲଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିର୍ମହାତପାଃ। ତାଵଚ୍ଚାଧୋମୁଖଃ କାଲଂ ତାଵତ୍ପଂଚାଗ୍ନିମଧ୍ଯଗଃ
କମଳ ନୟନ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ କାଳ, ସେ ସମୟ ସବୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲେ, ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ।
ନିରାହାରୋ ଘୋରତପାସ୍ତପୋରାଶିରଜାଯତ। ତତଃ ସୋଂତର୍ଜଲେ ଚକ୍ରେ ଵାସଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍
ଖାଇ ନଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସେ, ତପର ଏକ ଗଠା ହେଇଗଲେ । ପରେ ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଇଁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ବାସ କଲେ ।
ଜଲାଂତରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ମହାଵ୍ରତା। ତସ୍ଯୈଵ ତୀରେ ସରସଃ ସ୍ଥିତାଽସୌ ମୌନମାଶ୍ରିତା
ସେ ପାଣି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମହାବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ସେଇ ସରୋବର ତୀରେ ଉଭାଇ ରହି, ମୌନ ଧରିଥିଲେ ।
ନିରାହାରଂ ତପୋ ଘୋରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ତସ୍ଯାଂ ତପସି ଵର୍ତଂତ୍ଯାମିଂଦ୍ରଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଭୀଷିକାମ୍
ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ତି ନାରୀ ଖାଇ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ବସିଲେ । ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ଗତ୍ଵା ତୁ ମର୍କଟାକାରସ୍ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ମହତ୍। ବ୍ରସୀଂ ଚକର୍ଷ ବଲଵାନ୍ଗଂଧାଦ୍ଯର୍ଚାକରଂଡକମ୍
ତାପରେ ମର୍କଟ ଆକାର ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେଇ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଅର୍ପଣ ପାତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପ ଝାଞ୍ଜିକୁ ଟାଣିଲେ ।
ତତସ୍ତୁ ସିଂହରୂପେଣ ଭୀଷଯାମାସ ଭାମିନୀମ୍। ତତୋ ଭୁଜଂଗରୂପେଣାପ୍ଯଦଶଚ୍ଚରଣଦ୍ଵଯମ୍
ପୁଣି ସିଂହ ରୂପ ଧରି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଭୟଭୀତ କଲେ । ତାପରେ ସେ ନାଗ ରୂପ ଧରି, ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦକୁ କାମ୍ୱିଲେ ।
ତପୋବଲଵଶାତ୍ସା ତୁ ନଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ଜଗାମ ହ। ଭୀଷିକାଭିରନେକାଭିଃ କ୍ଲେଶଯନ୍ପାକଶାସନଃ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ନାହିଁ । ପାକଶାସନ ଅନେକ ଭୟ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ ।
ଵିରରାମ ଯଦା ନୈଵ ଵଜ୍ରାଂଗମହିଷୀ ତଦା। ଶୈଲସ୍ଯଦୁଷ୍ଟତାଂ ମତ୍ଵା ଶାପଂ ଦାତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତା
ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପାହାଡ଼କୁ ଦୋଷୀ ଭାବି, ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।