ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଶୁଦ୍ଧାସୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଧର୍ମଵିସ୍ତରେ। ଅପାଵୃତେ ଚଂଦ୍ରପଥେ ସ୍ଵସ୍ଥାନସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ, ଧର୍ମର ବ୍ୟାପ୍ତି ହେଲେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପଥ ଖୋଲା ଥିଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ,
ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ଥେଷୁ ଭୂତେଷୁ ନୃଷୁ ଚାରିତ୍ରଵତ୍ସୁ ଚ। ଅଭିନ୍ନବଂଧନେ ମୃତ୍ଯୌ ହୂଯମାନେ ହୁତାଶନେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ବନ୍ଧନକୁ ଭାଙ୍ଗୁନଥିଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ ଦିଆଯାଉଥିଲା,
ଯଜ୍ଞଶୋଭିଷୁ ଦେଵେଷୁ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗଂ ଦିଶତ୍ସୁ ଚ। ଲୋକପାଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦିକ୍ଷୁ ସଂଧାନଵର୍ତିଷୁ
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଏକତାରେ ଥିଲେ,
ଭାଵେ ତପସି ସିଦ୍ଧାନାମଭାଵେ ପାପକର୍ମଣାମ୍। ଦେଵପକ୍ଷେ ପ୍ରମୁଦିତେ ଦୈତ୍ଯପକ୍ଷେ ଵିଷୀଦତି
ସିଦ୍ଧମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଦୁଷ୍କର୍ମ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ,
ତ୍ରିପାଦଵିଗ୍ରହେ ଧର୍ମେଽଧର୍ମେ ପାଦପରିଗ୍ରହେ। ଅପାଵୃତ୍ତେ ମହାଦ୍ଵାରେ ଵର୍ତମାନେ ଚ ସତ୍ପଥେ
ଧର୍ମ ତିନି ପାଦରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲା ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଗୋଟିଏ ପାଦ ଧରିଥିଲା, ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଥିଲା ଏବଂ ନିଜ ଠିକ ପଥରେ ଲୋକମାନେ ଚାଲୁଥିଲେ,
ଲୋକେଷୁ ଧର୍ମଵୃତ୍ତେଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷ୍ଵାଶ୍ରମେଷୁ ଚ। ପ୍ରଜାରକ୍ଷଣଯୁକ୍ତେଷୁ ରାଜମାନେଷୁ ରାଜସୁ
ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ପାଳନ ହେଉଥିଲା, ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ,
ପ୍ରଶାଂତେଷୁ ଚ ଲୋକେଷୁ ଶାଂତେ ତମସି ଦାନଵେ। ଅଗ୍ନିମାରୁତଯୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵୃତ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମକର୍ମଣି
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ, ଦାନବମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଯୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ,
ତନ୍ମଯା ଵିମଲା ଲୋକାସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଜଯକୃତକ୍ରିଯାଃ। ତୀଵ୍ରଂ ଦୈତ୍ଯଭଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାରୁତାଗ୍ନିକୃତଂ ମହତ୍
ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ପବିତ୍ର ହେଲା, ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଜୟ ଆଣିଲା; ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ବଡ଼ ଦାନବ ଭୟ ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ।
କାଲନେମୀତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଦାନଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ଭାସ୍କରାକାରମୁକୁଟଃ ଶିଂଜିତାଭରଣାଂଗଦଃ
ତାପରେ 'କାଳନେମି' ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାନବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଭୂଷଣ ଓ ବାହୁବଳ ଝଙ୍କାରି ଉଠୁଥିଲା।
ମଂଦରାଦ୍ରିପ୍ରତୀକାଶୋ ମହାରଜତସଂଵୃତଃ। ଶତପ୍ରହରଣୋଦଗ୍ରଃ ଶତବାହୁଃ ଶତାନନଃ
ସେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ବଡ଼ ରୂପାରେ ଢାକା ଥିଲେ, ଶତ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଶତ ବାହୁ ଓ ଶତ ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା।
ଶତଶୀର୍ଷଃ ସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଶତଶୃଂଗ ଇଵାଚଲଃ। କକ୍ଷେ ମହତି ସଂଵୃଦ୍ଧୋ ନିଦାଘ ଇଵ ପାଵକଃ
ଶତ ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଉଭୟ ଥିଲେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଥିଲେ, ଶତ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲା, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ରୁତୁର ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଧୂମ୍ରକେଶୋ ହରିଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ଦଂତୁରୋ ଵିକଟାନନଃ। ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଂତରଵିସ୍ତାରଂ ଧାରଯନ୍ଵିପୁଲଂ ଵପୁଃ
ଧୂଆଁ ରଙ୍ଗର କେଶ, ହଳଦିଆ ଦାଢ଼ି, ଦାନ୍ତ ବାହାରିଥିଲା, ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ତିନି ଲୋକକୁ ଢାକି ରହିଥିଲା।
ବାହୁଭିସ୍ତୁଲଯନ୍ଵ୍ଯୋମ କ୍ଷିପନ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ମହୀଧରାନ୍। ଈରଯନ୍ମୁଖନିଃଶ୍ଵାସୈର୍ଵୃଷ୍ଟିକାରାନ୍ବଲାହକାନ୍
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ମାପୁଥିଲେ, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ମୁହଁର ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ମେଘକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି ବର୍ଷା ଆଣୁଥିଲେ।
ତିର୍ଯଗାଯତରକ୍ତାକ୍ଷଂ ମଂଦରୋଦଗ୍ରଵର୍ଚସାମ୍। ଦିଧକ୍ଷଂତମିଵାଯାଂତଂ ସର୍ଵାନ୍ଦେଵଗଣାନ୍ମୃଧେ
ତିର୍ଯ୍ୟକ ଓ ରକ୍ତ ଆଖି, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାହିବାକୁ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ।
ତର୍ଜଯଂତଂ ସୁରଗଣାଂଶ୍ଛାଦଯଂତଂ ଦିଶୋ ଦଶ। ସଂଵର୍ତକାଲେ ହୃଷିତଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ମୃତ୍ଯୁମିଵୋତ୍ଥିତମ୍
ସେ ଦେବତାମାନେଂକୁ ଭୟଦେଉଥିଲେ, ଦଶ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦେଉଥିଲେ, ସଂହାର ସମୟରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୁତଲେନୋଚ୍ଛ୍ରଯଵତା ଵିପୁଲାଂଗୁଲିପର୍ଵଣା। ଲଂବାଭରଣପୂର୍ଣେନ କିଂଚିଚ୍ଚଲିତକର୍ମଣା
ସୁତଳ ଲୋକର ଉଚ୍ଚତା ପରି ଦେହ ଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଥିଲା, ଲମ୍ବା ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଥିଲା।
ଉଚ୍ଛ୍ରିତେନାଗ୍ରହସ୍ତେନ ଦକ୍ଷିଣେନ ଵପୁଷ୍ମତା। ଦାନଵାନ୍ଦେଵନିହତାନ୍ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ତିଷ୍ଠତେତି ଚ
ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ଉଠା ହାତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, ସେ ଦାନବମାନେଂକୁ କହିଲେ, 'ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ଦୃଢ଼ ରୁହନ୍ତୁ!'
ତଂ କାଲନେମିଂ ସମରେ ଦ୍ଵିଷତାଂ କାଲନେମିନମ୍। ଵୀକ୍ଷଂତେ ସ୍ମ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଭଯଵିହ୍ଵଲଲୋଚନାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳନେମିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁମାନେଂକର ମୃତ୍ୟୁ ଭାବି, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ନିହାରୁଥିଲେ।
ତଂ ଵୀକ୍ଷଂତେ ସ୍ମ ଭୂତାନି ଗ୍ରସଂତଂ କାଲନେମିନମ୍। ତ୍ରିଵିକ୍ରମଂ ଵିକ୍ରମଂ ତଂ ନାରାଯଣମିଵାପରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କାଳନେମିଙ୍କୁ ସବୁକିଛି ଗିଲିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ଯେପରିକି ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରୂପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଏକ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ, ତାହାକୁ ଦେଖି ଅବାକ୍ ହୋଇ ଚାହିଁରହିଲେ।
ସୋଭ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରଯଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମାରୁତାଘୂର୍ଣିତାଂବରଃ। ପ୍ରକ୍ରାମଦସୁରୋ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତ୍ରାସଯନ୍ସର୍ଵଦେଵତାଃ
ସେ ଦାନବଟିଏ ପୁଣିଥରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ହୋଇ, ବାତାସରେ କପଡ଼ା ଫଡ଼ିଉଠୁଥିବା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ।
ସମେଯିଵାନ୍ସୁରେଂଦ୍ରେଣ ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋ ଭ୍ରମନ୍ରଣେ। କାଲନେମିର୍ବଭୌ ଦୈତ୍ଯଃ ସଵିଷ୍ଣୁରିଵ ମଂଦରଃ
କାଳନେମି ଦାନବ ରଣଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅଥ ଵିଵ୍ଯଥିରେ ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ। କାଲନେମିନମାଯାଂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲମିଵାପରମ୍
ତାପରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, କାଳନେମି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଯେପରିକି ଅନ୍ୟ କାଳ ଆସିଛି, ଭୟରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇଗଲେ।
ଦାନଵାନନୁପିପ୍ରୀଷୁଃ କାଲନେମିର୍ମହାସୁରଃ। ଵ୍ଯଵର୍ଧତ ମହାତେଜାସ୍ତପାଂତେ ଜଲଦୋ ଯଥା
ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ କାଳନେମି ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏମିତି ବଢ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଶେଷରେ ମେଘ ଫୁଲିଉଠେ।
ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଂତରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଦାନଵେଶ୍ଵରାଃ। ଉତ୍ତସ୍ଥୁରପରିଶ୍ରାଂତାଃ ପୀତ୍ଵେଵାମୃତମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେଙ୍କ ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏମିତି ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ପିଇ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ତେ ଵୀତଭଯସଂତ୍ରାସା ମଯତାରପୁରୋଗମାଃ। ତାରକାମଯସଂଗ୍ରାମେ ସତତଂ ଜିତକାଶିନଃ
ମୟ, ତାରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କ ଛାଡ଼ି, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଦା ବିଜୟୀ ହେଉଥିଲେ।
ରେଜୁରାଯୋଧନଗତା ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧକାଂକ୍ଷିଣଃ। ମଂତ୍ରମଭ୍ଯସତାଂ ତେଷାଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଚ ପରିଧାଵତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଶୃଙ୍ଖଳା ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଗଠନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାହାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ।
ପ୍ରେକ୍ଷତାଂ ଚାଭଵତ୍ପ୍ରୀତିର୍ଦାନଵଂ କାଲନେମିନମ୍। ଯେ ତୁ ତତ୍ର ମଯସ୍ଯାସନ୍ମୁଖ୍ଯା ଯୁଦ୍ଧପୁରସ୍ସରାଃ
ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ମୟଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ, ସେମାନେ କାଳନେମି ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ତେ ତୁ ସର୍ଵେ ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟା ଯୋଦ୍ଧୁମୁପସ୍ଥିତାଃ। ମଯସ୍ତାରୋ ଵରାହଶ୍ଚ ହଯଗ୍ରୀଵଶ୍ଚ ଦାନଵଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ: ମୟ, ତାରା, ବରାହ ଓ ଦାନବ ହୟଗ୍ରୀବ।
ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସୁତଃ ଶ୍ଵେତଃ ଖରଲଂବାଵୁଭାଵପି। ଅରିଷ୍ଟୋ ବଲିପୁତ୍ରଶ୍ଚ କିଶୋରାଖ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ
ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତ, ଖରଳ ଓ ଲମ୍ବା, ବଲିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅରିଷ୍ଟ ଏବଂ କିଶୋର ନାମକ ଦାନବ।
ସୁର୍ଭାନୁଶ୍ଚାମରପ୍ରଖ୍ଯଶ୍ଚକ୍ରଯୋଧୀ ମହାସୁରଃ। ଏତେଽସ୍ତ୍ରଵେଦିନଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵେ ତପସି ସୁସ୍ଥିତାଃ
ସୁର୍ଭାନୁ, ଚାମର ପରି ମହିମାଶାଳୀ, ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚକ୍ରଯୋଧୀନ୍—ଏହି ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼।