ଯଥା ହି ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ମୁନୀନାଂ ଶାଶ୍ଵତଃ ପୁରା। ଆର୍ଷଂ ହି କେଵଲଂ କର୍ମ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶିନଃ
'ପୁରୁଣା ସମୟରୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେମାନେ କେବଳ ଋଷିର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ।'
ବ୍ରହ୍ମଯୋନୌ ପ୍ରସୂତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ମଵର୍ତିନଃ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସୁଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମପି ଚାଲଯେତ୍
'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ନିଜ ଆଚରଣରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଭଲ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହିଳାଇପାରେ।'
ଜନାନାଂ ଵୃତ୍ତଯସ୍ତିସ୍ରୋ ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମଵାସିନଃ। ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଵନେ ଵୃତ୍ତିର୍ଵନାଶ୍ରମନିଵାସିନାଂ
'ଘରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଚାଳନା କରନ୍ତି; ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛୁ, ଆମର ଜୀବନ ହେଉଛି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମର ନୀତି।'
ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଦଂତୋଲୂଖଲିନସ୍ତଥା। ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟାଦଯୋ ଯତ୍ର ପଂଚାଗ୍ନିତପସଶ୍ଚ ଯେ
'କେହି ପାଣି ଖାଇ ରହନ୍ତି, କେହି ବାୟୁ ଖାଇ ରହନ୍ତି, କେହି ଦାନ୍ତରେ ପିସନ୍ତି, କେହି ପଥରରେ ପିସନ୍ତି, କେହି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।'
ଏତେ ତପସି ତିଷ୍ଠଂତୋ ଵ୍ରତୈରପି ସୁଦୁଶ୍ଚରୈଃ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍
'ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ଆଶା କରନ୍ତି।'
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଵିଧୀଯତେ। ଏଵମାହୁଃ ପରେ ଲୋକେ ବ୍ରାହ୍ମଚର୍ଯଵିଦୋ ଜନାଃ
'ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି।'
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ତପଃ। ଯେ ସ୍ଥିତା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦିଵି ତେ ସ୍ଥିତାଃ
'ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାନ୍ତି।'
ନାସ୍ତି ଯୋଗଂ ଵିନା ସିଦ୍ଧିର୍ନାସ୍ତି ଯୋଗଂ ଵିନା ଯଶଃ। ନାସ୍ତି ଲୋକେ ଯଶୋମୂଲଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପରଂତପଃ
'ଯୋଗ ବିନା କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ଯୋଗ ବିନା କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିର ମୂଳ ନାହିଁ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦାହ କରୁଥିବା।'
ଯୋ ନିଗୃହ୍ଯେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ଚ ପଂଚକମ୍। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସମାଧତ୍ତେ କିମତଃ ପରମଂ ତପଃ
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଓ ପାଞ୍ଚ ଭୂତମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଆଉ କ'ଣ ଅଛି?
ଅଯୋଗକେଶଧରଣମସଂକଲ୍ପ ଵ୍ରତ କ୍ରିଯା। ଅବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯା ଚର୍ଯା ଚ ତ୍ରଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦଂଭସଂଜ୍ଞିତଂ
ଯଦି କେହି ନିୟମ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ କରେ, ନିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି ଉପବାସ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ—ଏହି ତିନିଟି କାମ କୃତ୍ରିମତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
କ୍ଵ ଦାରାଃ କ୍ଵ ଚ ସଂଯୋଗଃ କ୍ଵ ଚ ଭାଵଵିପର୍ଯଯଃ। ନନ୍ଵିଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟା ମନସା ମାନସୀ ପ୍ରଜା
ଘରବାଳି କେଉଁଠି, ସଂଯୋଗ କେଉଁଠି, ଭାବର ଭ୍ରମ କେଉଁଠି? ଏହି ମନସ୍ପୁତ୍ରମାନେ କି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲେ କି?
ଯଦ୍ଯସ୍ତି ତପସୋ ଵୀର୍ଯଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିଜିତାତ୍ମନାମ୍। ସୃଜଧ୍ଵଂ ମାନସାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ କର୍ମଣା
ତୁମେ ଯଦି ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଥିବା ଲୋକ, ତେବେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପଦ୍ଧତିରେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
ମନସା ନିର୍ମିତା ଯୋନିରାଧାତଵ୍ଯା ତପସ୍ଵିଭିଃ। ନୋ ଦାରଯୋଗଂ ବୀଜଂ ଚ ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ତପସ୍ଵିନାଂ
ଯେଉଁ ଗର୍ଭ ମନରେ ତିଆରି ହୁଏ, ତାହାକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ; ଘରବାଳି ସହ ଯୋଗ କିମ୍ବା ବୀଜ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ନିୟମ।
ଯଦିଦଂ ଲୁପ୍ତଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ଯୁଷ୍ମାଭିରିହ ନିର୍ଭଯୈଃ। ଵ୍ଯାହୃତଂ ସଦ୍ଭିରତ୍ଯର୍ଥମସଦ୍ଭିରିଵ ସଂମତଂ
ଏଠାରେ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯେ ଲୁପ୍ତ ଧର୍ମ କଥା କହିଛ, ଏହାକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ବହୁତ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବନ୍ତି।
ଵପୁର୍ଦୀପ୍ତାଂତରାତ୍ମାନମେଷ କୃତ୍ଵା ମନୋମଯଂ। ଦାରଯୋଗଂ ଵିନା ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପୁତ୍ରମାତ୍ମତନୂରୁହଂ
ମୁଁ ମନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଘରବାଳି ସହ ଯୋଗ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଦେହରୁ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ଏଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମା ମେ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି। ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ଵିଧିନା ଦିଧକ୍ଷଂତମିଵ ପ୍ରଜାଃ
ଏଭଳି ମୋ ନିଜ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପଦ୍ଧତିରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ; ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ପରି।
ଵରୁଣ ଉଵାଚ। ଉର୍ଵସ୍ତୁ ତପସାଵିଷ୍ଟୋ ନିଵେଶ୍ଯୋରୁଂ ହୁତାଶନେ। ମମଂଥୈକେନ ଦର୍ଭେଣ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରସଵାରଣିଂ
ବରୁଣ କହିଲେ: ଉର୍ବା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ବସାଇଦେଲେ; ଏକ ଟି ଦର୍ଭା ଗଛରେ ଘସି, ପୁଅ ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନକୁ ତିଆରି କଲେ।
ତସ୍ଯୋରୁଂ ସହସା ଭିତ୍ଵା ଵରୋଽସୌ ହ୍ଯଗ୍ନିରୁତ୍ଥିତଃ। ଜଗତୋ ଦହନାକାଂକ୍ଷୀ ପୁତ୍ରୋଗ୍ନିସ୍ସମପଦ୍ଯତ
ତାଙ୍କ ଉରୁକୁ ହଠାତ୍ ଭାଗି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗ୍ନି ଉଦୟ ହେଲେ; ସେ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁ, ପୁଅ ହେଲେ।
ଉର୍ଵସ୍ଯୋରୁଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଔର୍ଵୋ ନାମାଂତକୋଽନଲଃ। ଦିଧକ୍ଷୁରିଵ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଜଜ୍ଞେ ପରମକୋପନଃ
ଉର୍ବାଙ୍କ ଉରୁକୁ ଭାଗି, ଔର୍ବ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିବାକୁ ଚାହିଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ।
ଉତ୍ପଦ୍ଯମାନଶ୍ଚୋଵାଚ ପିତରଂ ଦୀନଯା ଗିରା। କ୍ଷୁଧା ମେ ବାଧତେ ତାତ ଜଗଦ୍ଭକ୍ଷେତ୍ଯଜସ୍ଵ ମାଂ
ଜନ୍ମ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେ ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପିତା, ମୋତେ ଭୋକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଖାଇଦେଉ କି?'
ତ୍ରିଦିଵାରୋହିଭିର୍ଜ୍ଵାଲୈର୍ଜୃମ୍ଭମାଣୋ ଦିଶୋ ଦଶ। ନିର୍ଦହନ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଵଵୃଧେ ସୋଂତକୋପମଃ1.41.
ତାଙ୍କ ଜ୍ୱାଳା ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉଠିଗଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦହି, ସେ ବିନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ବଢ଼ିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମୁର୍ଵଂ ସମାଗତଃ। ଉଵାଚ ଵାର୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରୋ ଜଗତସ୍ତ୍ଵଂ ଦଯାଂ କୁରୁ
ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି ଉର୍ବାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି କହିଲେ: 'ପୁଅକୁ ଅଟକାଅ, ଜଗତ ପାଇଁ ଦୟା ଦେଖା।'
ଅସ୍ଯାପତ୍ପସ୍ଯତେ ଵିପ୍ର କରିଷ୍ଯେ ସାହ୍ଯମୁତ୍ତମଂ। ତଥ୍ଯମେତଦ୍ଵଚଃ ପୁତ୍ର ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଦତାଂ ଵର
'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶିଶୁ ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି। ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ପୁଅ, ଶ୍ରବଣ କର, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଛି।'
ଔର୍ଵ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯୋସ୍ମ୍ଯନୁଗୃହୀତୋସ୍ମି ଯନ୍ମେ ତ୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ଶିଶୋଃ। ମତିମେତାଂ ଦଦାସୀହ ପରମାତ୍ମନ୍ହିତାଯ ଵୈ
ଔର୍ବ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏଠାରେ ମୋ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ।'
ପ୍ରଭାତକାଲେ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କାଂକ୍ଷିତଵ୍ଯେ ସମାଗମେ। ଭଗଵଂସ୍ତର୍ପିତଃ ପୁତ୍ରଃ କୈର୍ହଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁଖମ୍
ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ ଓ ଆକାଂକ୍ଷିତ ମିଳନ ହେଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କେଉଁ ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପୁଅ ତୃପ୍ତ ହେବେ ଓ ସୁଖ ପାଇବେ?
କୁତ୍ର ଚାସ୍ଯ ନିଵାସଃ ସ୍ଯାଦ୍ଭୋଜନଂ ତୁ କିମାତ୍ମକମ୍। ଵିଧାସ୍ଯତୀହ ଭଗଵାନ୍ଵୀର୍ଯତୁଲ୍ଯଂ ମହୌଜସଃ
ତାଙ୍କର ବାସ କେଉଁଠି ହେବ, ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ କଣ ହେବ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ମେଳାଉଥିବା ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବେ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ବଡଵାମୁଖେ ଚ ଵସତିଃ ସମୁଦ୍ରେ ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମମଯୋନିର୍ଜଲଂ ଵିପ୍ର ତଚ୍ଚାମେଯଂ ଵ୍ରଜତ୍ଵଯଂ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବଡବାନଳର ମୁହଁରେ ଏକ ବାସସ୍ଥାନ ହେବ। ମୋର ଉତ୍ସ ଜଳ, ମୁଁ ଏହି ଅପାର ଜଳକୁ ତୋତେ ସହିତ ପଠାଉଛି, ମୁନି।
ତତ୍ରାଽଯମାସ୍ତେ ନିଯତଂ ପିବନ୍ଵାରିମଯଂ ହଵିଃ। ତଦ୍ଵାରିଵିସ୍ତରଂ ଵିପ୍ର ଵିସୃଜାମ୍ଯାଲଯଂ ଚ ତମ୍
ସେଠାରେ ସେ ସଦା ରହି, ଜଳକୁ ହବି ଭାବେ ପିଉଛନ୍ତି। ଏହି ଜଳର ବିସ୍ତାର ଓ ଏହାର ଆଶ୍ରୟକୁ ମୁଁ ତୋତେ ଦେଉଛି, ମୁନି।
ତତୋ ଯୁଗାଂତେ ଭୂତାନାମେଷ ଚାହଂ ଚ ପୁତ୍ରକ। ସହିତୋ ଵିଚରିଷ୍ଯାଵୋ ନିଷ୍ପୁରାଣକରାଵିହ
ପରେ, ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଓ ପୁଅ, ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ଦୁହେଁ ଏଠାରେ ଏକାସାଥି ଘୁରିବୁ, ପୁରୁଣା କିଛି ରହିବ ନାହିଁ।
ଏଷୋଗ୍ନିରଂତକାଲେ ତୁ ସଲିଲାଶୀ ମଯା କୃତଃ। ଦହନଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସଦେଵାସୁରରକ୍ଷସାମ୍
ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ, ସଂହାର ସମୟରେ, ମୁଁ ଜଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ବନାଇଛି। ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରୁ ସବୁକୁ ଦହିଦେବ।