ଦୈତ୍ଯଚାପଚ୍ଯୁତାନ୍ଘୋରାଂଶ୍ଛିତ୍ଵା ଵଜ୍ରେଣ ତାନ୍ଶରାନ୍। ଶକ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯବଲଂ ଘୋରଂ ଵିଵେଶ ବହୁଲୋଚନଃ
ଦାନବମାନେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟି, ବହୁ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନୋର ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଦୈତ୍ଯପ୍ରମୁଖାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯବଲଂ ମହତ୍। ତାମସେନାସ୍ତ୍ରଜାଲେନ ତମୋଭୂତମଥାକରୋତ୍
ସେ, ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ତାଙ୍କର ନେତାମାନୋକୁ ମାରି, ଦାନବମାନୋର ବଡ଼ ସେନାକୁ ତାମସିକ ଅସ୍ତ୍ରର ଜାଲରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ବଢ଼ାଇଦେଲେ।
ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନାନ୍ଵବୁଧ୍ଯଂତ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵାହନାନି ଚ। ଘୋରେଣ ତମସାଵିଷ୍ଟାଃ ପୁରୁହୂତସ୍ଯ ତେଜସା
ପୁରୁହୂତଙ୍କ ତେଜରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରରେ, ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନି, ଦାନବମାନୋର ଯାନମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନି।
ମାଯାପାଶୈର୍ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ଯତ୍ନଵଂତଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ। ଶିରାଂସି ଦୈତ୍ଯସଂଘାନାଂ ତମୋଭୂତାନ୍ଯପାତଯନ୍
ମାୟାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ୟମ କରି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଥିବା ଦାନବମାନେ ଦଳର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଅପଧ୍ଵସ୍ତା ଵିସଂଜ୍ଞାଶ୍ଚ ତମସା ନୀଲଵର୍ଚସା। ପେତୁସ୍ତେ ଦାନଵାସ୍ସଦ୍ଯଶ୍ଛିନ୍ନପକ୍ଷା ଇଵାଦ୍ରଯଃ
ନୀଳ ଆଲୋକ ଥିବା ଅନ୍ଧକାରରେ ଦାନବମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ପର୍ବତର ପକ୍ଷ କାଟିଦେଲେ ପରି, ସହସା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତତ୍ରାଭିଭୂତଦୈତ୍ଯୈଂଦ୍ରମଂଧକାରମିଵାଂତରଂ। ଦାନଵଂ ଦେହସଦନଂ ତମୋଭୂତମିଵାଭଵତ୍
ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ ହେବା ପରେ, ଦାନବମାନେର ନିବାସ ଏମିତି ଅନ୍ଧକାର ହେଲା, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଦେହ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।
ତଥାଽସୃଜନ୍ମହାମାଯାଂ ମଯସ୍ତାଂ ତାମସୀଂ ଦହନ୍। ଯୁଗାଂତୋଦ୍ଯୋତଜନନୀଂ ସୃଷ୍ଟା ମୌର୍ଵେଣ ଵହ୍ନିନା
ତାପରେ ମୟା ଏକ ବଡ଼ ମାୟା ତିଆରି କଲେ, ଏହା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଗ୍ନିର ମିଶ୍ରଣ, ମୌର୍ବୀ ଅଗ୍ନିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହା ଯୁଗାନ୍ତର ଆଲୋକ ଆଣେ।
ସ ଦଦାହ ଚ ତାଂ ଶାକ୍ରୀଂ ମାଯା ମଯଵିକଲ୍ପିତା। ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚାଦିତ୍ଯଵପୁଷା ସଦ୍ଯ ଉତ୍ତସ୍ଥୁରାହଵେ
ସେ ମୟା ତିଆରି କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାୟାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଦେଲେ, ଦାନବମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆକୃତି ଧରି ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉଠିଲେ।
ମାଯାଂ ମୌର୍ଵୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦହ୍ଯମାନା ଦିଵୌକସଃ। ଭେଜିରେ ଚଂଦ୍ରଵିଷଯଂ ଶୀତାଂଶୁସଲିଲହ୍ରଦମ୍
ମୌର୍ବୀ ମାୟାର ସ୍ପର୍ଶରେ ଦେବତାମାନେ ଜଳିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ, ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରଜଳର ହ୍ରଦକୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତେ ଦହ୍ଯମାନା ଔର୍ଵେଣ ଵହ୍ନିନା ନଷ୍ଟଚେତସଃ। ଶଶଂସୁର୍ଵଜ୍ରିଣଂ ଦେଵାଃ ସଂତପ୍ତାଃ ଶରଣୈଷିଣଃ
ଔର୍ବ ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଦହିଯାଉଥିଲେ, ମନ ହରାଇ, ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତାପରେ ଏବଂ ଶରଣ ଚାହିଁ, ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସଂତପ୍ତେ ମାଯଯା ସୈନ୍ଯେ ହନ୍ଯମାନେ ଚ ଦାନଵୈଃ। ଚୋଦିତୋ ଦେଵରାଜେନ ଵରୁଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ମାୟାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିବା ସେନା ଦାନବମାନେ ହତ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ବରୁଣ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ପୁରା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଜଃ ଶକ୍ର ତପସ୍ତେପେ ସୁଦାରୁଣମ୍। ଉର୍ଵଃ ସ ପୂର୍ଵଂ ତେଜସ୍ଵୀ ସଦୃଶୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଗୁଣୈଃ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିପୁତ୍ର ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ଗୁଣରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।
ତଂ ତପଂତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ତପସା ଜଗଦଵ୍ଯଯଂ। ଉପତସ୍ଥୁର୍ମୁନିଗଣା ଦେଵା ଦେଵର୍ଷିଭିଃ ସହ
ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଋଷି, ଦେବତା ଓ ଦେବଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚୈଵ ଦାନଵୋ ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ। ୠଷିଂ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ପୁରା ପରମତେଜସମ୍
ଦାନବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏକଦିନ ସେ ପରମ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଊଚୁର୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତେ ତୁ ଵଚନଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ୠଷିଵଂଶେଷୁ ଭଗଵଂଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲମିଦଂ କୁଲଂ
ତାପରେ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଧର୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏହି କଥା କହିଲେ: 'ହେ ଭଗବନ୍, ଋଷିବଂଶରେ ଏହି କୁଳର ମୂଳ କଟାଯାଇଛି।'
ଏକସ୍ତ୍ଵମନପତ୍ଯଶ୍ଚ ଗୋତ୍ରା ଯାଽନ୍ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। କୌମାରଂ ଵ୍ରତମାସ୍ଥାଯ କ୍ଲେଶମେଵାନୁଵର୍ତସେ
'ତୁମେ ଏକାକି ଅଛ, ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ତୁମର ଗୋତ୍ରର ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ଶୈଶବରୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, କେବଳ କଷ୍ଟରେ ଅଛ।'
ବହୂନି ଵିପ୍ରଗୋତ୍ରାଣି ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ଏକଦେହାନି ତିଷ୍ଠଂତି ଵିଵିକ୍ତାନି ଵିନା ପ୍ରଜାଃ
'ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୋତ୍ର ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ମୁନିମାନେ ଏକାକି ଦେହରେ, ସନ୍ତାନ ବିନା ଅଲଗା ଅଛନ୍ତି।'
ଏଵଂଭୂତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ପୁତ୍ରୈର୍ମେ ନାସ୍ତି କାରଣମ୍। ଭଵାଂଶ୍ଚ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଜାପତି ସମଦ୍ଯୁତିଃ
'ଏପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ପୁଅମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ; ଆଉ ତୁମେ, ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ।'
ତତ୍ପ୍ରଵର୍ତସ୍ଵ ଵଂଶାଯ ଵର୍ଧଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ସମାଧତ୍ସ୍ଵୋର୍ଜିତଂ ତେଜୋ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ କୁରୁ ଵୈ ତନୁଂ
'ଏହିଠାରୁ, ତୁମର ବଂଶ ଚାଲାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କର, ନିଜେ ନିଜକୁ ବଢ଼ାଅ; ତୁମେ ଅର୍ଜିତ ତେଜକୁ ସ୍ଥିର କର, ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ତିଆରି କର।'
ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ମୁନିଭିର୍ମୁନିର୍ମନସି ତାଡିତଃ। ଜଗର୍ହ ତାନୃଷିଗଣାନ୍ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ମୁନିମାନେ କହିବା ପରେ, ସେ ମୁନି ମନରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଭର୍ଜନା କରି, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଯଥା ହି ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ମୁନୀନାଂ ଶାଶ୍ଵତଃ ପୁରା। ଆର୍ଷଂ ହି କେଵଲଂ କର୍ମ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶିନଃ
'ପୁରୁଣା ସମୟରୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେମାନେ କେବଳ ଋଷିର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ।'
ବ୍ରହ୍ମଯୋନୌ ପ୍ରସୂତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ମଵର୍ତିନଃ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସୁଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମପି ଚାଲଯେତ୍
'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ନିଜ ଆଚରଣରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ, ଭଲ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହିଳାଇପାରେ।'
ଜନାନାଂ ଵୃତ୍ତଯସ୍ତିସ୍ରୋ ଯେ ଗୃହାଶ୍ରମଵାସିନଃ। ଅସ୍ମାକଂ ଚ ଵନେ ଵୃତ୍ତିର୍ଵନାଶ୍ରମନିଵାସିନାଂ
'ଘରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଚାଳନା କରନ୍ତି; ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛୁ, ଆମର ଜୀବନ ହେଉଛି ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଆଶ୍ରମର ନୀତି।'
ଅବ୍ଭକ୍ଷା ଵାଯୁଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଦଂତୋଲୂଖଲିନସ୍ତଥା। ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟାଦଯୋ ଯତ୍ର ପଂଚାଗ୍ନିତପସଶ୍ଚ ଯେ
'କେହି ପାଣି ଖାଇ ରହନ୍ତି, କେହି ବାୟୁ ଖାଇ ରହନ୍ତି, କେହି ଦାନ୍ତରେ ପିସନ୍ତି, କେହି ପଥରରେ ପିସନ୍ତି, କେହି ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।'
ଏତେ ତପସି ତିଷ୍ଠଂତୋ ଵ୍ରତୈରପି ସୁଦୁଶ୍ଚରୈଃ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯଂତି ପରାଂ ଗତିମ୍
'ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଧାନ କରି, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ଆଶା କରନ୍ତି।'
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ଵଂ ଵିଧୀଯତେ। ଏଵମାହୁଃ ପରେ ଲୋକେ ବ୍ରାହ୍ମଚର୍ଯଵିଦୋ ଜନାଃ
'ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି।'
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ତପଃ। ଯେ ସ୍ଥିତା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦିଵି ତେ ସ୍ଥିତାଃ
'ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାଏ, ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଥାଏ; ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାନ୍ତି।'
ନାସ୍ତି ଯୋଗଂ ଵିନା ସିଦ୍ଧିର୍ନାସ୍ତି ଯୋଗଂ ଵିନା ଯଶଃ। ନାସ୍ତି ଲୋକେ ଯଶୋମୂଲଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାତ୍ପରଂତପଃ
'ଯୋଗ ବିନା କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ଯୋଗ ବିନା କୌଣସି କୀର୍ତ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତିର ମୂଳ ନାହିଁ, ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦାହ କରୁଥିବା।'
ଯୋ ନିଗୃହ୍ଯେଂଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ଚ ପଂଚକମ୍। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ସମାଧତ୍ତେ କିମତଃ ପରମଂ ତପଃ
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଓ ପାଞ୍ଚ ଭୂତମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଆଉ କ'ଣ ଅଛି?
ଅଯୋଗକେଶଧରଣମସଂକଲ୍ପ ଵ୍ରତ କ୍ରିଯା। ଅବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯା ଚର୍ଯା ଚ ତ୍ରଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦଂଭସଂଜ୍ଞିତଂ
ଯଦି କେହି ନିୟମ ବିନା ଜଟା ଧାରଣ କରେ, ନିଷ୍ଠା ଛାଡ଼ି ଉପବାସ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ—ଏହି ତିନିଟି କାମ କୃତ୍ରିମତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।