ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଗରୁଡସ୍ତଦାଗତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ଆରୁହ୍ଯ ଵେଗାତ୍ପତ୍ରଂ ତମିତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଲେ; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ,
ସତ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ମାକୃଥାଃ କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଦେଵତୈଃ ସହ । ଵିରୁଧ୍ଯ ଦେଵରାଜାନଂ ରୋପଯିଷ୍ଯେ ତଵାଂଗଣେ
'ସତ୍ୟେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରନି; ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରି, ମୁଁ କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ତୁମ ଆଙ୍ଗଣରେ ରୋପିବି।'
କଲ୍ପଦ୍ରୁମଂ ମହାଭାଗେଽପରାଧଂ ମେ କ୍ଷମାଂ କୁରୁ । ଇତି କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତୁ କୃଷ୍ଣଃ ସ ସତ୍ଯଭାମଯା
'ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସଂପର୍କରେ ମୋର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର।' ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, କୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସହିତ—
ଦେଵଲୋକମଗାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଯତ୍ର ଦେଵଃ ସ ଵୃତ୍ରହା । ଯାଚିତଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାର୍ଥମୁତ୍ତରଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ତୁରନ୍ତ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରି, ପ୍ରଭୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲେ।
ନାଯଂ ଦେଵଦ୍ରୁମୋ ଭୂମ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ । ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ମୂଲତଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷଟି ଭୂମିରେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଶୁଣି, ମହାବଳଶାଳୀ ତିନି, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ବୃକ୍ଷଟିକୁ ମୂଳସହିତ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵାହମାରୋପଯାମାସ ଵେଗେନ ବଲଵତ୍ତରଃ । ତଦା ଵଜ୍ରଧରୋ ଵେଗାଦ୍ଵଜ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସେ ବଳବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଗରେ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ତାଙ୍କର ବାହନ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ବୀର, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇଲେ।
ଗରୁଡଂ ତାଡଯାମାସ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଂ ତ୍ଯଜେରିତି । ତଦା ପତ୍ରରଥଃ ପତ୍ରଂ କୁଲିଶସ୍ଯାପି ଗୌରଵାତ୍
ସେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି କହିଲେ, 'କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!' ତେବେ ପତ୍ରଧାରୀ ଗରୁଡ଼, ବଜ୍ରର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ମନେ କରି, ତୁରନ୍ତ ଏକ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଏକଂ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରଜଗାମ ଚ । ତେନ ଵଜ୍ରପ୍ରହାରେଣ ତ୍ରଯୋଭୂଵ ପତତ୍ରିଣଃ
ସେଇ ବଜ୍ରର ଆଘାତରେ, ତିନିଟି ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ: ମୟୂର, ନକୁଳ ଓ ଚାଷ।
ମଯୂରୋ ନକୁଲଶ୍ଚାଷଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵାରାଵତୀମଗାତ୍ । ଆଗତ୍ଯ ସତ୍ଯଭାମାଯା ଗୃହେ ଚୈନମରୋପଯତ୍ । ତଦୈଵ ନାରଦୋଽଭ୍ଯାଗାତ୍ସତ୍ଯଯା ମାନିତୋ ବହୁ
କଳା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲା। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଘରେ ଏହାକୁ ରଖିଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ନାରଦ ଆସିଲେ ଏବଂ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ।
ସତ୍ଯଭାମୋଵାଚ- ଈଦୃଶଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋଽଯଂ ପତିରେତାଦୃଶଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଭଵେଭଵେ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯସ୍ତଦାଖ୍ଯାତୁ ଭଵାନ୍ମମ
ସତ୍ୟଭାମା କହିଲେ— 'ଏପରି ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଏପରି ଏହାର ପ୍ରଭୁ। ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ କିପରି ଏହାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହ।'
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପ୍ରାହ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସତ୍ଯଭାମେଽଯଂ ତୁଲାପୁରୁଷ ଦାନତଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାମୁନି ନାରଦ କହିଲେ— 'ହେ ସତ୍ୟଭାମା, ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।'
ସତ୍ଯଭାମା ତଦା କୃଷ୍ଣଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତମ୍ । ନାରଦାଯୈଵ ସା ପ୍ରାଦାତ୍ତୋଲଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ସର୍ଵୋପସ୍କରମାକୃଷ୍ଯ ନାରଦସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ସତ୍ୟଭାମା, କୃଷ୍ଣ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ, ବିଧିମତ ଭାବେ ତୁଳାରେ ତୁଳି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ନେଇ, ନାରଦ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶ୍ରିଯଃପତିମଥାମଂତ୍ର୍ଯ ଗତେ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମେ । ହର୍ଷୋତ୍ଫୁଲ୍ଲାନନା ସତ୍ଯା ଵାସୁଦେଵମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦେବଋଷି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ସତ୍ୟା, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସତ୍ଯଭାମୋଵାଚ- ଧନ୍ଯାସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯାସ୍ମି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ମେ । ମଜ୍ଜନ୍ମନି ନିଦାନେ ଚ ଧନ୍ଯୌ ତୌ ପିତରୌ ମମ
ସତ୍ୟଭାମା କହିଲେ— 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ କାମ ସଫଳ, ମୋ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ। ମୋ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଓ ଏହାର କାରଣ ଭାବେ, ମୋ ପିତାମାତା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।'
ଯୌ ମାଂ ତ୍ରୈଲୋକସୁଭଗାଂ ଜନଯାମାସତୁର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଷୋଡଶସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣାଂ ଵଲ୍ଲଭାହଂ ଯତସ୍ତଵ
'ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ମୋତେ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ଷୋଳଷ ହଜାର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ।'
ଯସ୍ମାନ୍ମଯାଦିପୁରୁଷଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତଃ । ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ସମ୍ଯଙ୍ନାରଦାଯ ସମର୍ପିତଃ
'ହେ ଆଦିପୁରୁଷ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ ତୁମକୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି।'
ଯଦ୍ଵାର୍ତାମପି ଜାନଂତି ଭୂମିସଂସ୍ଥାନ ଜଂତଵଃ । ସୋଽଯଂ କଲ୍ପଦ୍ରୁମୋ ଗେହେ ମମ ତିଷ୍ଠତି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ଏହି କଥା ଯେଉଁ ପୃଥିବୀର ଜନ୍ତୁମାନେ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ଜାଣିପାରିବେ— ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବେ ମୋ ଘରେ ଅଛି।'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତେଶ୍ଚାହଂ ଶ୍ରୀପତେରତିଵଲ୍ଲଭା । ଅତୋଽହଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କିଂଚିତ୍ତ୍ଵାଂ ମଧୁସୂଦନ
'ମୁଁ ତିନି ଜଗତର ନାଥ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟା। ଏହିଥିରୁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଯଦି ତ୍ଵଂ ମତ୍ପ୍ରିଯକରଃ କଥଯସ୍ଵାତ୍ର ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଚ୍ଚ ପୁନଶ୍ଚାହଂ କରୋମି ହିତମାତ୍ମନଃ
'ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ଏହି କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ। ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ପୁନି ମୋ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବି।'
ଯଥାକଲ୍ପଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଵିଯୁକ୍ତା ସ୍ଯାଂ ନ କର୍ହିଚିତ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତି ପ୍ରିଯାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ମେରାସ୍ଯୋଽଯଂ ଗଦାଗ୍ରଜଃ
'ହେ ଦେବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, କେବେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବିନାହିଁ।' ସୂତ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରେମ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଗଦାଙ୍କ ଭାଇ ହସିଲେ।
ସତ୍ଯା କରେ କରଂ କୃତ୍ଵାଗମତ୍କଲ୍ପତରୋସ୍ତଲମ୍ । ନିଷିଦ୍ଧ୍ଯାନୁଚରଂ ଲୋକଂ ସଵିଲାସଂ ପ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ
ସତ୍ୟାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ସେ କଳ୍ପତରୁ ତଳକୁ ଗଲେ। ଅନୁଚର ଓ ଲୋକମାନେକୁ ଦୂରେଇ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଖେଳମସ୍ତିରେ ରହିଲେ।
ପ୍ରହସ୍ଯ ସତ୍ଯାମାମଂତ୍ର୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଜଗତାଂପତିଃ । ତତ୍ପ୍ରୀତି ପରିତୋଷାର୍ଥଂ ଲସତ୍ପୁଲକିତାଂଗଜଃ
ହସି, ସତ୍ୟାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରି, ଜଗତ୍ର ନାଥ କହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ଅଙ୍ଗରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଭରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହରେ କଥା ରଖିଲେ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ନ ମେ ତ୍ଵତ୍ତଃ ପ୍ରିଯତମା କାଚିଦନ୍ଯା ନିତଂବିନୀ । ଷୋଡଶସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣାଂ ପ୍ରିଯେ ପ୍ରାଣସମା ହ୍ଯସି
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ମୋତେ ଏତେ ପ୍ରିୟ ନାହାନ୍ତି। ଷୋଳେ ହଜାର ଜଣ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଦେଵରାଜେନ ଵିରୋଧୋ ଦୈଵତୈଃ ସହ । ତ୍ଵଯା ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଂ କାଂତେ ଶୃଣୁ ଯଚ୍ଚ ମହଦ୍ଭଵେତ୍
ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଦେବରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିଥିଲି। ହେ ପ୍ରିୟା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେ ସବୁ କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଅଦେଯମଥଵାକାର୍ଯମକଥ୍ଯମପି ଯତ୍ପୁନଃ । ତ୍ଵତ୍କୃତଂ ତୁ କଥଂ ପ୍ରଶ୍ନଂ କଥଯାମି ନ ତୁ ପ୍ରିଯେ । ପୃଚ୍ଛସ୍ଵ ସର୍ଵଂ କଥଯେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ
ଯେଉଁ କଥା ଦେବା ଅସମ୍ଭବ, କିମ୍ବା କୌଣସି କାମ, କିମ୍ବା ଅକଥ୍ୟ କଥା ମଧ୍ୟ — ତୁମେ ପଚାରିଲେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କହିଦେବି, ହେ ପ୍ରିୟ। ଯାହା ତୁମ ମନରେ ଅଛି, ସେ ସବୁ ପଚାର, ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି।
ସତ୍ଯୋଵାଚ- ଦାନଂ ଵ୍ରତଂ ତପୋ ଵାପି କିଂ ତୁ ପୂର୍ଵଂ ମଯାକୃତମ୍ । ଯେନାହଂ ମର୍ତ୍ଯଜା ମର୍ତ୍ଯେ ଭଵାନୀଵାଽଭଵଂ କିଲ
ସତ୍ୟଭାମା କହିଲେ — ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଦାନ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି କି? ଯାହାର ଫଳରେ ମୁଁ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜନ୍ମରେ ତୁମର ସହଧର୍ମିଣୀ ହେବାକୁ ପାଇଲି?
ତଵାଂଗାର୍ଦ୍ଧହରା ନିତ୍ଯଂ ଗରୁଡୋପରିଗାମିନୀ । ଇଂଦ୍ରାଦିଦେଵତାଵାସମଗମଂ ଚ ତ୍ଵଯା ସହ
ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଶରୀରର ଅର୍ଧାଂଗିନୀ, ଗରୁଡ଼ାରେ ବସି ତୁମ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇଥିଲି।
ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କିଂ କୃତଂ ତୁ ମଯା ଶୁଭମ୍ । ଜନ୍ମାଂତରେ ଚ କିଂ ଶୀଲା କା ଚାହଂ କସ୍ଯ କନ୍ଯକା
ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ — ମୁଁ କଣ ଭଲ କାମ କରିଥିଲି? ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୋର କେମିତି ଚରିତ୍ର ଥିଲା, କିଏ ଥିଲି, କାହାର କନ୍ୟା ଥିଲି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଃ କାଂତେ ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି । ପୁଣ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ କୃତଵତୀ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ କରିଥିଲ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି।
ଆସୀତ୍କୃତଯୁଗସ୍ଯାଂତେ ମାଯାପୁର୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଆତ୍ରେଯୋ ଦେଵଶର୍ମେତି ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
କୃତୟୁଗର ଶେଷରେ ମାୟାପୁରୀ ନାମକ ସହରରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦେବଶର୍ମା, ଅତ୍ରି ଗୋତ୍ରର, ଓ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।