ମରୁକୋଦମନକଶ୍ଚୈଵ ସଦ୍ଯସ୍ତୁଷ୍ଟିକରୋ ହରେଃ । ଅତଃ ପୂଜା ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୈର୍ନରସତ୍ତମୈଃ
ମରୁକା ଓ ଦମନକ ଫୁଲ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଏହି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋସହସ୍ରଂ କୃତଂ ତେନ କନ୍ଯାଦାନଂ ତଥୈଵ ଚ । ପୃଥ୍ଵୀଦାନଂ କୃତଂ ତେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵୈ ପୂଜନେ କୃତେ
ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ଗୋ-ସହସ୍ର ଦାନ, କନ୍ୟା ଦାନ ଓ ପୃଥିବୀ ଦାନର ଫଳ ମିଳିଥାଏ।
ଏକାମେକାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ମଂଜରୀଂ ଦମନସ୍ଯ ତୁ । ଯଃ ପୂଜଯତି ଦେଵେଶଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ମଧୁମାଧଵେ
ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲେ, ଯିଏ ଦମନକର ଏକ ମଞ୍ଜରୀ ନେଇ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନେ ଵୈ ତସ୍ଯାହଂ ନଗନଂଦିନି । ସ ଵୈ ଚତୁର୍ଭୁଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ଧର୍ମାନର୍ଥାଂଶ୍ଚ କାମାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଭୁଂକ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ନଗନନ୍ଦିନୀ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା ମୁଁ ଜାଣିନି; ସେ ଚାରି ହାତ ଧାରଣ କରି ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଉପଭୋଗ କରି, ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଦମନକମହୋତ୍ସଵୋ ନାମ ଚତୁରଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ଦମନକ ମହୋତ୍ସବ ନାମକ ଚଉଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୂତଉଵାଚ- ଅତଃପରଂ କାର୍ତିକମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରସ୍ତୂଯତେ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକଦା ଦ୍ଵାରକାମାଗାଦୃଷିଃ କୃଷ୍ଣଦିଦୃକ୍ଷଯା । ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯାଦାଯ ଦିଵ୍ଯାନି କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋତ୍ଥିତାନି ଚ
ସୂତ କହିଲେ— ଏବେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବରଣ କରାଯିବ। ଏକଥର ଜଣେ ଋଷି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଡ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ କଳ୍ପବୃକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ନେଇ ଆଣିଥିଲେ।
ନାରଦଂ ସ୍ଵାଗତେନାସୌ କୃଷ୍ଣଃ ସତ୍କାରମାଚରତ୍ । ଇଦମର୍ଘ୍ଯମିଦଂ ପାଦ୍ଯମିତ୍ଯୁଵାଚାସନଂଦଦତ୍
କୃଷ୍ଣ ନାରଦଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କରିଲେ, ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ, ଆସନ ଦେଇ କହିଲେ— 'ଏହା ଅର୍ଘ୍ୟ, ଏହା ପାଦ୍ୟ'।
ନାରଦସ୍ତାନି ପୁଷ୍ପାଣି କୃଷ୍ଣାଯୋପାଜହାର ଚ । କୃଷ୍ଣଃ ଷୋଡଶସାହସ୍ରସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯସ୍ତାନି ଵ୍ଯଭଜ୍ଯତ
ନାରଦ ସେ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ଷୋଡ଼ଶ ହଜାର ଜନା ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।
ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ସତ୍ଯଭାମାଂ ତୁ ସର୍ଵାଭ୍ଯସ୍ତାନ୍ଯଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ସତ୍ଯଭାମା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା କ୍ରୋଧାଗାରଂ ସମାଵିଶତ୍
ସତ୍ୟଭାମାକୁ ଭୁଲି, ପ୍ରଭୁ ସେ ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତେଣୁ ସତ୍ୟଭାମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାଜ୍ଞାଯ ତତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ସତ୍ଯଭାମାଂ ମାନଯିତ୍ଵା ଗରୁଡଂ ମନସା ସ୍ମରନ୍
ଏହି ଘଟଣା ବୁଝି, କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତ ମନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ ଏବଂ ମନରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସ୍ମୃତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଗରୁଡସ୍ତଦାଗତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ଆରୁହ୍ଯ ଵେଗାତ୍ପତ୍ରଂ ତମିତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଲେ; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହିଲେ,
ସତ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ମାକୃଥାଃ କ୍ରୋଧଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଦେଵତୈଃ ସହ । ଵିରୁଧ୍ଯ ଦେଵରାଜାନଂ ରୋପଯିଷ୍ଯେ ତଵାଂଗଣେ
'ସତ୍ୟେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରନି; ତୁମ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବରାଜଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରି, ମୁଁ କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ତୁମ ଆଙ୍ଗଣରେ ରୋପିବି।'
କଲ୍ପଦ୍ରୁମଂ ମହାଭାଗେଽପରାଧଂ ମେ କ୍ଷମାଂ କୁରୁ । ଇତି କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତୁ କୃଷ୍ଣଃ ସ ସତ୍ଯଭାମଯା
'ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସଂପର୍କରେ ମୋର ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର।' ଏଭଳି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, କୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସହିତ—
ଦେଵଲୋକମଗାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଯତ୍ର ଦେଵଃ ସ ଵୃତ୍ରହା । ଯାଚିତଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାର୍ଥମୁତ୍ତରଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ତୁରନ୍ତ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରି, ପ୍ରଭୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲେ।
ନାଯଂ ଦେଵଦ୍ରୁମୋ ଭୂମ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ । ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାବାହୁର୍ଵୃକ୍ଷମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ମୂଲତଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷଟି ଭୂମିରେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଶୁଣି, ମହାବଳଶାଳୀ ତିନି, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ବୃକ୍ଷଟିକୁ ମୂଳସହିତ ଉଖାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵାହମାରୋପଯାମାସ ଵେଗେନ ବଲଵତ୍ତରଃ । ତଦା ଵଜ୍ରଧରୋ ଵେଗାଦ୍ଵଜ୍ରମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ସେ ବଳବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଗରେ ବୃକ୍ଷଟିକୁ ତାଙ୍କର ବାହନ ଉପରେ ରଖିଦେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ବୀର, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇଲେ।
ଗରୁଡଂ ତାଡଯାମାସ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଂ ତ୍ଯଜେରିତି । ତଦା ପତ୍ରରଥଃ ପତ୍ରଂ କୁଲିଶସ୍ଯାପି ଗୌରଵାତ୍
ସେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି କହିଲେ, 'କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!' ତେବେ ପତ୍ରଧାରୀ ଗରୁଡ଼, ବଜ୍ରର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ମନେ କରି, ତୁରନ୍ତ ଏକ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଏକଂ ଵିସର୍ଜଯାମାସ ତ୍ଵରଯା ପ୍ରଜଗାମ ଚ । ତେନ ଵଜ୍ରପ୍ରହାରେଣ ତ୍ରଯୋଭୂଵ ପତତ୍ରିଣଃ
ସେଇ ବଜ୍ରର ଆଘାତରେ, ତିନିଟି ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ: ମୟୂର, ନକୁଳ ଓ ଚାଷ।
ମଯୂରୋ ନକୁଲଶ୍ଚାଷଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦ୍ଵାରାଵତୀମଗାତ୍ । ଆଗତ୍ଯ ସତ୍ଯଭାମାଯା ଗୃହେ ଚୈନମରୋପଯତ୍ । ତଦୈଵ ନାରଦୋଽଭ୍ଯାଗାତ୍ସତ୍ଯଯା ମାନିତୋ ବହୁ
କଳା ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲା। ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଘରେ ଏହାକୁ ରଖିଲା। ସେଇ ସମୟରେ, ନାରଦ ଆସିଲେ ଏବଂ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ।
ସତ୍ଯଭାମୋଵାଚ- ଈଦୃଶଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋଽଯଂ ପତିରେତାଦୃଶଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଭଵେଭଵେ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯସ୍ତଦାଖ୍ଯାତୁ ଭଵାନ୍ମମ
ସତ୍ୟଭାମା କହିଲେ— 'ଏପରି ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଏପରି ଏହାର ପ୍ରଭୁ। ପ୍ରତି ଜନ୍ମରେ କିପରି ଏହାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କୁହ।'
ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ପ୍ରାହ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସତ୍ଯଭାମେଽଯଂ ତୁଲାପୁରୁଷ ଦାନତଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନରେ, ମହାମୁନି ନାରଦ କହିଲେ— 'ହେ ସତ୍ୟଭାମା, ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।'
ସତ୍ଯଭାମା ତଦା କୃଷ୍ଣଂ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତମ୍ । ନାରଦାଯୈଵ ସା ପ୍ରାଦାତ୍ତୋଲଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ସର୍ଵୋପସ୍କରମାକୃଷ୍ଯ ନାରଦସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ସତ୍ୟଭାମା, କୃଷ୍ଣ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ, ବିଧିମତ ଭାବେ ତୁଳାରେ ତୁଳି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ନେଇ, ନାରଦ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଶ୍ରିଯଃପତିମଥାମଂତ୍ର୍ଯ ଗତେ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମେ । ହର୍ଷୋତ୍ଫୁଲ୍ଲାନନା ସତ୍ଯା ଵାସୁଦେଵମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦେବଋଷି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ସତ୍ୟା, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସତ୍ଯଭାମୋଵାଚ- ଧନ୍ଯାସ୍ମି କୃତକୃତ୍ଯାସ୍ମି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ମେ । ମଜ୍ଜନ୍ମନି ନିଦାନେ ଚ ଧନ୍ଯୌ ତୌ ପିତରୌ ମମ
ସତ୍ୟଭାମା କହିଲେ— 'ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ କାମ ସଫଳ, ମୋ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ। ମୋ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଓ ଏହାର କାରଣ ଭାବେ, ମୋ ପିତାମାତା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।'
ଯୌ ମାଂ ତ୍ରୈଲୋକସୁଭଗାଂ ଜନଯାମାସତୁର୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଷୋଡଶସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣାଂ ଵଲ୍ଲଭାହଂ ଯତସ୍ତଵ
'ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ମୋତେ ଯିଏ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ଷୋଳଷ ହଜାର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ।'
ଯସ୍ମାନ୍ମଯାଦିପୁରୁଷଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତଃ । ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ସମ୍ଯଙ୍ନାରଦାଯ ସମର୍ପିତଃ
'ହେ ଆଦିପୁରୁଷ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧିରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସହିତ ତୁମକୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛି।'
ଯଦ୍ଵାର୍ତାମପି ଜାନଂତି ଭୂମିସଂସ୍ଥାନ ଜଂତଵଃ । ସୋଽଯଂ କଲ୍ପଦ୍ରୁମୋ ଗେହେ ମମ ତିଷ୍ଠତି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ଏହି କଥା ଯେଉଁ ପୃଥିବୀର ଜନ୍ତୁମାନେ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ଜାଣିପାରିବେ— ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବେ ମୋ ଘରେ ଅଛି।'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଧିପତେଶ୍ଚାହଂ ଶ୍ରୀପତେରତିଵଲ୍ଲଭା । ଅତୋଽହଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କିଂଚିତ୍ତ୍ଵାଂ ମଧୁସୂଦନ
'ମୁଁ ତିନି ଜଗତର ନାଥ ଓ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟା। ଏହିଥିରୁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଯଦି ତ୍ଵଂ ମତ୍ପ୍ରିଯକରଃ କଥଯସ୍ଵାତ୍ର ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଚ୍ଚ ପୁନଶ୍ଚାହଂ କରୋମି ହିତମାତ୍ମନଃ
'ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ଏହି କଥାଟିକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ। ଏହା ଶୁଣି, ମୁଁ ପୁନି ମୋ ପାଇଁ ଭଲ କାମ କରିବି।'
ଯଥାକଲ୍ପଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଵିଯୁକ୍ତା ସ୍ଯାଂ ନ କର୍ହିଚିତ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ- ଇତି ପ୍ରିଯାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ମେରାସ୍ଯୋଽଯଂ ଗଦାଗ୍ରଜଃ
'ହେ ଦେବ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, କେବେ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବିନାହିଁ।' ସୂତ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରେମ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଗଦାଙ୍କ ଭାଇ ହସିଲେ।