ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯନଂତାତ୍ମା ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯ ଏଵ ଚ। ଏଷ ନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀତ୍ସନାତନଃ॥୧.୪୦.
ନାରାୟଣ ଅସୀମ ସ୍ୱରୂପ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ମୂଳ। ଏହି ନାରାୟଣ, ହରି ହୋଇ, ସନାତନ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ ଧର୍ମଃ ଶକ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଅଦିତେରପି ପୁତ୍ରତ୍ଵମେତ୍ଯଜଃ କୁରୁନଂଦନ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ।
ଏଷ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ଖ୍ଯାତ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାଵରଜୋ ଵିଭୁଃ। ପ୍ରସାଦନଂ ତସ୍ଯଵିଭୋରଦିତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରକାରଣମ୍॥୧.୪୦.
ଏହିଭଳି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଅଦିତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ।
ଵଧାର୍ଥଂ ସୁରଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ସସର୍ଜାଥ ସୁରାନ୍କଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପ୍ରଜାପତୀନ୍॥୧.୪୦.
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ—ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଅସୃଜନ୍ମାନସାଂସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଵଂଶାନନୁତ୍ତମାନ୍। ତେଭ୍ଯୋଭଵନ୍ମହାତ୍ମଭ୍ଯଃ ପରଂବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍॥୧.୪୦.
ସେଠାରେ ମନରେ ଭାବି ବ୍ରହ୍ମବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ସନାତନ ପରମବ୍ରହ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଏତଦାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମାନୁକୀର୍ତିତଂ। କୀର୍ତ୍ତନୀଯସ୍ଯ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ॥୧.୪୦.
ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯାହା ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଵୃତ୍ତେ ଵୃତ୍ରଵଧେ ଭୀଷ୍ମ ଵର୍ତମାନେ କୃତେଯୁଗେ। ଆସୀତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତଃ ସଂଗ୍ରାମସ୍ତାରକାମଯଃ॥୧.୪୦.
ଯେତେବେଳେ କୃତଯୁଗରେ ବୀର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା।
ଯତ୍ର ତେ ଦାନଵା ଘୋରାଃ ସର୍ଵେ ସଂଗ୍ରାମଦୁର୍ଜଯାଃ। ଘ୍ନଂତି ଦେଵାସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍॥୧.୪୦.
ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵିମୁଖାଶ୍ଛିନ୍ନପ୍ରହରଣା ରଣେ। ତ୍ରାତାରଂ ମନସା ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍॥୧.୪୦.
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି, ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ମନରେ ଭାବିଲେ—ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ମେଘା ନିର୍ଵାଣାଂଗାରଵର୍ଚସଃ। ସାର୍କଚଂଦ୍ରଗ୍ରହଗଣଂ ଚ୍ଛାଦଯଂତୋ ନଭସ୍ତଲମ୍॥୧.୪୦.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ନିର୍ବାପିତ ଅଗ୍ନିର ଆଭା ଥିବା ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେଙ୍କୁ ଢାକି ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରିଦେଲେ।
ଚଂଡଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୋପେତା ଘୋରନିର୍ହ୍ରାଦକାରିଣଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵେଗାଭିହତାଃ ପ୍ରଵଵୁଃ ସପ୍ତମାରୁତାଃ॥୧.୪୦.
ଭୟଙ୍କର ବିଜୁଳି ଚମକ ଓ ଗର୍ଜନା ସହିତ, ସାତ ଟି ବାୟୁ ଏକାଉପରେ ଏକ ଟକ୍କର ଦେଇ ଜୋରେ ବହିଲେ।
ଦୀପ୍ତତୋଯାଃ ସନିର୍ଘାତୈଃ ସହ ଵଜ୍ରାନଲାନିଲୈଃ। ରଵୈସ୍ସୁଘୋରୈରୁତ୍ପାତୈର୍ଦହ୍ଯମାନମିଵାମ୍ବରମ୍॥୧.୪୦.
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବର୍ଷା, ଗର୍ଜନା, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଲା, ଆକାଶ ମାନେ ଜଣେଇଲା ଯେ ଏହା ଜଳିଯାଉଛି।
ପେତୁରୁଲ୍କାସହସ୍ରାଣି ନିପେତୁଃ ଖଚରାଣ୍ଯପି। ଦୈଵାନି ଚ ଵିମାନାନି ପ୍ରପତଂତ୍ଯୁତ୍ପତଂତି ଚ॥୧.୪୦.
ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କା ଖସିପଡିଲା, ଆକାଶରେ ଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଆସିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ବିମାନମାନେ ଉଡିଉଡି ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡିଲେ।
ଚତୁର୍ଯୁଗାଂତସମଯେ ଲୋକାନାଂ ଯଦ୍ଭଯଂ ଭଵେତ୍। ଅରୂପଵତି ରୂପାଣି ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାତଲକ୍ଷଣେ॥୧.୪୦.
ଚାରି ଯୁଗର ଶେଷବେଳେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁପରି ଅରୂପ ରୂପ ଓ ଦୁର୍ଘଟନାର ଚିହ୍ନ ସେ ସମୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରଥିତଂ ସର୍ଵଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ। ତିମିରୌଘପରିକ୍ଷିପ୍ତା ନ ରେଜୁଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଦଶ॥୧.୪୦.
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ଧକାର ଘେରିଥିଲା, ଦଶଦିଗ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଵିଵେଶ ରୂପିଣୀ କାଲୀ କାଲମେଘାଵଗୁଂଠିତା। ଦ୍ଯୌର୍ନଭାତ୍ଯଭିଭୂତାର୍କା ଘୋରେଣ ତମସା ଵୃତା॥୧.୪୦.
ତାପରେ କାଳୀ ଦେବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାଳମେଘରେ ଢାକାଯାଇ ଆସିଲେ; ଆକାଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଗଲା।
ତାଂ ଘନୌଘାଂ ସତିମିରାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଛିଦ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁଃ। ଵପୁଃ ସ୍ଵଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଦିଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଵପୁର୍ହରିଃ॥୧.୪୦.
ସେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଇହାତରେ ଘନ ଅନ୍ଧକାର ମେଘକୁ ଫାଟିଦେଇ, ନିଜର ଦିବ୍ୟ କଳା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ—ବର୍ଷାମେଘ ପରି କଳା ହରି।
ବଲାହକାଂଜନନିଭଂ ବଲାହକତନୂରୁହମ୍। ତେଜସା ଵପୁଷା ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଂ କୃଷ୍ଣମିଵାଚଲମ୍॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କର ଦେହ ଓ କେଶ ବଜ୍ରମେଘ ପରି ଗାଢ଼ କଳା, ତେଜ ଓ ରୂପରେ ସେ ଏକ ଅଚଳ କଳା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦୀପ୍ତପୀତାଂବରଧରଂ ତପ୍ତକାଂଚନଭୂଷଣମ୍। ଧୂମ୍ରାଂଧକାରଵପୁଷଂ ଯୁଗାଂତାଗ୍ନିମିଵୋତ୍ଥିତମ୍॥୧.୪୦.
ତିନି ଚମକୁଥିବା ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧୂଆଁ ଓ ଛାୟା ପରି ତାଙ୍କର ଦେହ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଉଠିଯାଏ।
ଵୃତ୍ତଦ୍ଵିଗୁଣପୀନାଂ ସଂକିରୀଟାଚ୍ଛନ୍ନମୂର୍ଧଜମ୍। ବଭୌ ଚାମୀକରପ୍ରଖ୍ଯୈରାଯୁଧୈରୁପଶୋଭିତମ୍॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି ମୋଟା ଓ ଗୋଳ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମହାନ ମୁକୁଟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ସୁନା ପରି ତେଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ତିନି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ଚଂଦ୍ରାର୍କକିରଣୋଦ୍ଯୋତଂ ଗିରିକୂଟମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତମ୍। ନଂଦକାନଂଦିତକରଂ କୌସ୍ତୁଭୋଦ୍ଭାସିତୋରସମ୍॥୧.୪୦.
ତିନି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ତାଙ୍କର ହାତ ନନ୍ଦକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, କୌସ୍ତୁଭ ମଣିରେ ତାଙ୍କର ଛାତି ଚମକୁଥିଲା।
ଶକ୍ତିଚିତ୍ରଫଲୋଦଗ୍ରଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍। ଵିଷ୍ଣୁଶୈଲଂ କ୍ଷମାଶୀଲଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଂ ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣିନମ୍॥୧.୪୦.
ତିନି ଅଦ୍ଭୁତ ଡାଳି ଥିବା ଢାଲ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରିଦଶୋଦାରଫଲଦଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତ୍ରୀଚାରୁଵଲ୍ଲଭମ୍। ସର୍ଵଲୋକମନଃକାଂତଂ ସର୍ଵସତ୍ଵମନୋହରମ୍॥୧.୪୦.
ତିନି ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗର ସୁନ୍ଦରୀମାନେଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲେ।
ମାଯାଵିଶାଲଵିଟପଂ ତୋଯଦୌଘସମପ୍ରଭମ୍। ଵିଦ୍ଯାହଂକାରମାନାଢ୍ଯ ମହାଭୂତପ୍ରରୋହଣମ୍॥୧.୪୦.
ତିନି ମାୟାର ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ପରି, ମେଘମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ, ଗର୍ବ ଓ ମାନରେ ଧନୀ, ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ ଥିଲେ।
ଵିଶେଷପତ୍ରୈର୍ନିଚିତଂ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରପୁଷ୍ପିତମ୍। ଦୈତ୍ଯଲୋକମହାସ୍କଂଧଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକପ୍ରକାଶିତମ୍॥୧.୪୦.
ବିଶେଷ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଫୁଲିଥିବା, ଦୈତ୍ୟଲୋକର ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ମାନେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି।
ସାଗରାକାରନିର୍ହ୍ରାଦଂ ରସାତଲଗଲାଶ୍ରଯମ୍। ନାଗେଂଦ୍ରପାଶୈର୍ଵିତତଂ ପକ୍ଷିଜଂତୁସମନ୍ଵିତମ୍॥୧.୪୦.
ସାଗର ଭଳି ଗଞ୍ଜନ କରୁଥିବା, ତଳସ୍ଥଳର ତଳରେ ଭିତି ରହିଥିବା, ନାଗମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନରେ ପ୍ରସାରିତ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିବା।
ଶୀଲାନାହାର୍ଯଗଂଧାଢ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକମହାଦ୍ରୁମମ୍। ଅଵ୍ଯକ୍ତାନଂଦସଲିଲଂ ଵ୍ଯକ୍ତାହଂକାରଫେନିଲମ୍॥୧.୪୦.
ଦୃଢ଼ତାର ଗନ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ବଡ଼ ଗଛ, ଯାହାର ଜଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ତାହାର ଫେନ ଦୃଶ୍ୟ ଅହଂକାର।
ମହାଭୂତକରୌଘୌଘଂ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରବୁଦ୍ବୁଦମ୍। ଵିମାନଵାହନୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତୋଯଦାଡମ୍ବରାକୁଲମ୍॥୧.୪୦.
ବଡ଼ ପଞ୍ଚଭୂତର ଧାରାର ଏକ ମହାସମୂହ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଝୁଲି ଥିବା ବୁଲବୁଲି, ଦେବତାଙ୍କ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମେଘର ଶବ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଜଂତୁମତ୍ସ୍ଯଗଣାକୀର୍ଣଂ ଶୈଲଶଂଖକୁଲୈର୍ଯୁତମ୍। ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଵିଷଯାଵର୍ତଂ ସର୍ଵଲୋକତିମିଂଗିଲମ୍॥୧.୪୦.
ଜନ୍ତୁ ଓ ମାଛର ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ପାହାଡ଼ ଓ ଶଂଖମାଳା ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ତିନି ଗୁଣର ଘୁର୍ଣ୍ଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଗିଲି ନେଉଥିବା।
ଵୀରଵୃକ୍ଷଲତାଗୁଲ୍ମଂ ଭୁଜଗୋତ୍ସୃଷ୍ଟଶୈଵଲମ୍। ଦ୍ଵାଦଶାର୍କମହାଦ୍ଵୀପଂ ରୁଦ୍ରୈକାଦଶପତ୍ତନମ୍॥୧.୪୦.
ବୀର ବୃକ୍ଷ, ଲତା ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଭରିଥିବା, ସର୍ପମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଶୈବଳରେ ଶୋଭିତ, ବାରଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଏଗାରଟି ରୁଦ୍ରପୁରୀ ସହିତ।