ଚତୁଷ୍ପଦାନି ସତ୍ଵାନି ଏତା ଗାଶ୍ଚୈଵ ସୌରଭୀ। ପୁରାଣପୁରୁଷଶ୍ଚୈଵ ମାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ହରିଃ ପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ଏହି ସମସ୍ତ ଚାରିପାଏ ଚଳିଥିବା ପଶୁମାନେ, ସୌରଭୀ ନାମକ ଗାଈମାନେ, ଓ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହରି, ମାୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
କଥିତସ୍ତେନୁପୂର୍ଵେଣ ସଂସ୍ତୁତଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଯଶ୍ଚେଦମଗ୍ର୍ଯଂ ଶୃଣୁଯାତ୍ପୁରାଣଂ ସଦା ନରଃ ପର୍ଵସୁ ଚେତ୍ପଠେତ॥୧.୪୦.
ଏହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ଯେ କେହି ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପୁରାଣକୁ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସଦା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢନ୍ତି—
ଅଵାପ୍ଯ ଲୋକଂ ସ ହି ଵୀତରାଗଃ ପରତ୍ର ଚ ସ୍ଵର୍ଗଫଲାନି ଭୁଂକ୍ତେ। ଚକ୍ଷୁଷା ମନସା ଵାଚା କର୍ମଣା ଚ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍॥୧.୪୦.
ସେ ମନୁଷ୍ୟ ରାଗରହିତ ହୋଇ ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ ପାଉଛନ୍ତି ଓ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁ, ମନ, ବାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ଚାରିପ୍ରକାର ଉପାୟରେ।
ପ୍ରସାଦଯତି ଯଃ କୃଷ୍ଣଂ ତସ୍ଯ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସୀଦତି। ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଲଭତେ ରାଜା ନିର୍ଧନଶ୍ଚୋତ୍ତମଂ ଧନମ୍॥୧.୪୦.
ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସେଉଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜା ରାଜ୍ୟ ପାଉଥିବେ, ଦରିଦ୍ର ମହାନ ଧନ ପାଇଯିବେ।
କ୍ଷୀଣାଯୁର୍ଲଭତେ ଚାଯୁଃ ପୁତ୍ରକାମୋଥ ସଂତତିମ୍। ଯଜ୍ଞାର୍ଥିନସ୍ତଥା କାମାଂସ୍ତପାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ॥୧.୪୦.
ଯାହାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ କମିଯାଇଛି, ସେ ଆଉ ଆୟୁଷ୍ୟ ଲଭନ୍ତି। ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି। ଯଜ୍ଞ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ।
ଯଂ ଯଂ କାମଯତେ କାମଂ ତଂ ତଂ ଲୋକେଶ୍ଵରାଲ୍ଲଭେତ୍। ସର୍ଵଂ ଵିହାଯ ଯ ଇମଂ ପଠେଦ୍ଵୈ ପୌଷ୍କରଂ ହରେଃ॥୧.୪୦.
ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଲୋକେ କରନ୍ତି, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ସେମାନେ ଲୋକନାଥଙ୍କଠାରୁ ପାଆନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଏହି ହରିଙ୍କ ପୌଷ୍କର ପଢ଼ନ୍ତି—
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଂ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ ତସ୍ଯ ହ୍ଯଶୁଭଂ ଭଵେତ୍। ଏଷ ପୌଷ୍କରକୋନାମ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ମହାତ୍ମନଃ॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କର ପ୍ରଦର୍ଶନ ସମୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଘଟେ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ। ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପୌଷ୍କର ନାମକ ପ୍ରଦର୍ଶନ।
କୀର୍ତିତସ୍ତୁ ମହାରାଜ ଵ୍ଯାସଶ୍ରୁତିନିଦର୍ଶନାତ୍। ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ମେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ହରିତ୍ଵଂ ଚ କୃତେଯୁଗେ॥୧.୪୦.
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ବ୍ୟାସ ପାରମ୍ପର୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କୁହାଯାଇଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ଓ କୃତଯୁଗରେ ତାଙ୍କର ହରିତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଵୈକୁଂଠତ୍ଵଂ ଚ ଦେଵେଷୁ କୃଷ୍ଣତ୍ଵଂ ମାନୁଷେଷୁ ଚ। ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ହିତସ୍ଯୈଷା କର୍ମଣାଂ ଗହନା ଗତିଃ॥୧.୪୦.
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ବୈକୁଣ୍ଠ ରୂପ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ ରୂପ—ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଗଭୀର ଗତି, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କରନ୍ତି।
ସାଂପ୍ରତଂ ଭୂତଭଵ୍ଯଂ ଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥାତଥଂ। ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଵ୍ଯକ୍ତଲିଂଗସ୍ଥୋ ଯ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ଏବେ ହେ ରାଜା, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥା ଶୁଣ। ଏହି ଭଗବାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ନାରାଯଣୋ ହ୍ଯନଂତାତ୍ମା ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯ ଏଵ ଚ। ଏଷ ନାରାଯଣୋ ଭୂତ୍ଵା ହରିରାସୀତ୍ସନାତନଃ॥୧.୪୦.
ନାରାୟଣ ଅସୀମ ସ୍ୱରୂପ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ମୂଳ। ଏହି ନାରାୟଣ, ହରି ହୋଇ, ସନାତନ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମା ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ ଧର୍ମଃ ଶକ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ଅଦିତେରପି ପୁତ୍ରତ୍ଵମେତ୍ଯଜଃ କୁରୁନଂଦନ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସୋମ, ଧର୍ମ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ।
ଏଷ ଵିଷ୍ଣୁରିତି ଖ୍ଯାତ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାଵରଜୋ ଵିଭୁଃ। ପ୍ରସାଦନଂ ତସ୍ଯଵିଭୋରଦିତ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରକାରଣମ୍॥୧.୪୦.
ଏହିଭଳି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଅଦିତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ।
ଵଧାର୍ଥଂ ସୁରଶତ୍ରୂଣାଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ସସର୍ଜାଥ ସୁରାନ୍କଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପ୍ରଜାପତୀନ୍॥୧.୪୦.
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ—ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଅସୃଜନ୍ମାନସାଂସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଵଂଶାନନୁତ୍ତମାନ୍। ତେଭ୍ଯୋଭଵନ୍ମହାତ୍ମଭ୍ଯଃ ପରଂବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍॥୧.୪୦.
ସେଠାରେ ମନରେ ଭାବି ବ୍ରହ୍ମବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ସନାତନ ପରମବ୍ରହ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
ଏତଦାଶ୍ଚର୍ଯଭୂତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମାନୁକୀର୍ତିତଂ। କୀର୍ତ୍ତନୀଯସ୍ଯ ଲୋକେଷୁ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ॥୧.୪୦.
ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯାହା ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଵୃତ୍ତେ ଵୃତ୍ରଵଧେ ଭୀଷ୍ମ ଵର୍ତମାନେ କୃତେଯୁଗେ। ଆସୀତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତଃ ସଂଗ୍ରାମସ୍ତାରକାମଯଃ॥୧.୪୦.
ଯେତେବେଳେ କୃତଯୁଗରେ ବୀର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରାଯାଇଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା।
ଯତ୍ର ତେ ଦାନଵା ଘୋରାଃ ସର୍ଵେ ସଂଗ୍ରାମଦୁର୍ଜଯାଃ। ଘ୍ନଂତି ଦେଵାସୁରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସଯକ୍ଷୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍॥୧.୪୦.
ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଵିମୁଖାଶ୍ଛିନ୍ନପ୍ରହରଣା ରଣେ। ତ୍ରାତାରଂ ମନସା ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍॥୧.୪୦.
ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି, ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ମନରେ ଭାବିଲେ—ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ମେଘା ନିର୍ଵାଣାଂଗାରଵର୍ଚସଃ। ସାର୍କଚଂଦ୍ରଗ୍ରହଗଣଂ ଚ୍ଛାଦଯଂତୋ ନଭସ୍ତଲମ୍॥୧.୪୦.
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ନିର୍ବାପିତ ଅଗ୍ନିର ଆଭା ଥିବା ମେଘମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେଙ୍କୁ ଢାକି ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କରିଦେଲେ।
ଚଂଡଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗଣୋପେତା ଘୋରନିର୍ହ୍ରାଦକାରିଣଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵେଗାଭିହତାଃ ପ୍ରଵଵୁଃ ସପ୍ତମାରୁତାଃ॥୧.୪୦.
ଭୟଙ୍କର ବିଜୁଳି ଚମକ ଓ ଗର୍ଜନା ସହିତ, ସାତ ଟି ବାୟୁ ଏକାଉପରେ ଏକ ଟକ୍କର ଦେଇ ଜୋରେ ବହିଲେ।
ଦୀପ୍ତତୋଯାଃ ସନିର୍ଘାତୈଃ ସହ ଵଜ୍ରାନଲାନିଲୈଃ। ରଵୈସ୍ସୁଘୋରୈରୁତ୍ପାତୈର୍ଦହ୍ଯମାନମିଵାମ୍ବରମ୍॥୧.୪୦.
ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବର୍ଷା, ଗର୍ଜନା, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଲା, ଆକାଶ ମାନେ ଜଣେଇଲା ଯେ ଏହା ଜଳିଯାଉଛି।
ପେତୁରୁଲ୍କାସହସ୍ରାଣି ନିପେତୁଃ ଖଚରାଣ୍ଯପି। ଦୈଵାନି ଚ ଵିମାନାନି ପ୍ରପତଂତ୍ଯୁତ୍ପତଂତି ଚ॥୧.୪୦.
ହଜାର ହଜାର ଉଲ୍କା ଖସିପଡିଲା, ଆକାଶରେ ଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଆସିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ବିମାନମାନେ ଉଡିଉଡି ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡିଲେ।
ଚତୁର୍ଯୁଗାଂତସମଯେ ଲୋକାନାଂ ଯଦ୍ଭଯଂ ଭଵେତ୍। ଅରୂପଵତି ରୂପାଣି ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାତଲକ୍ଷଣେ॥୧.୪୦.
ଚାରି ଯୁଗର ଶେଷବେଳେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁପରି ଅରୂପ ରୂପ ଓ ଦୁର୍ଘଟନାର ଚିହ୍ନ ସେ ସମୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରଥିତଂ ସର୍ଵଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଂଚନ। ତିମିରୌଘପରିକ୍ଷିପ୍ତା ନ ରେଜୁଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଦଶ॥୧.୪୦.
ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ଧକାର ଘେରିଥିଲା, ଦଶଦିଗ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧାରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଵିଵେଶ ରୂପିଣୀ କାଲୀ କାଲମେଘାଵଗୁଂଠିତା। ଦ୍ଯୌର୍ନଭାତ୍ଯଭିଭୂତାର୍କା ଘୋରେଣ ତମସା ଵୃତା॥୧.୪୦.
ତାପରେ କାଳୀ ଦେବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କାଳମେଘରେ ଢାକାଯାଇ ଆସିଲେ; ଆକାଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଚିଗଲା।
ତାଂ ଘନୌଘାଂ ସତିମିରାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମାଛିଦ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁଃ। ଵପୁଃ ସ୍ଵଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଦିଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଵପୁର୍ହରିଃ॥୧.୪୦.
ସେ ପ୍ରଭୁ, ଦୁଇହାତରେ ଘନ ଅନ୍ଧକାର ମେଘକୁ ଫାଟିଦେଇ, ନିଜର ଦିବ୍ୟ କଳା ରୂପ ଦେଖାଇଲେ—ବର୍ଷାମେଘ ପରି କଳା ହରି।
ବଲାହକାଂଜନନିଭଂ ବଲାହକତନୂରୁହମ୍। ତେଜସା ଵପୁଷା ଚୈଵ କୃଷ୍ଣଂ କୃଷ୍ଣମିଵାଚଲମ୍॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କର ଦେହ ଓ କେଶ ବଜ୍ରମେଘ ପରି ଗାଢ଼ କଳା, ତେଜ ଓ ରୂପରେ ସେ ଏକ ଅଚଳ କଳା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଦୀପ୍ତପୀତାଂବରଧରଂ ତପ୍ତକାଂଚନଭୂଷଣମ୍। ଧୂମ୍ରାଂଧକାରଵପୁଷଂ ଯୁଗାଂତାଗ୍ନିମିଵୋତ୍ଥିତମ୍॥୧.୪୦.
ତିନି ଚମକୁଥିବା ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତପ୍ତ ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧୂଆଁ ଓ ଛାୟା ପରି ତାଙ୍କର ଦେହ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଉଠିଯାଏ।
ଵୃତ୍ତଦ୍ଵିଗୁଣପୀନାଂ ସଂକିରୀଟାଚ୍ଛନ୍ନମୂର୍ଧଜମ୍। ବଭୌ ଚାମୀକରପ୍ରଖ୍ଯୈରାଯୁଧୈରୁପଶୋଭିତମ୍॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦୁଇଟି ମୋଟା ଓ ଗୋଳ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମହାନ ମୁକୁଟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ସୁନା ପରି ତେଜ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ତିନି ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।