ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁକ୍ତଵାନ୍ମାନସଃ ସୁତଃ। କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଵ ସାହାଯ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନିତି॥୧.୪୦.
ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସାଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଭଗବାନ୍, ମୁଁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି, କହନ୍ତୁ?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯଦେଷ କପିଲୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣସ୍ତଥା। ଵଦତୋ ଭଵତସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାମତେ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମେ କପିଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ନାରାୟଣ ହେଉଛ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା କର, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍।'
ବ୍ରହ୍ମଣା ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୌ ପ୍ରାହ ଭୂପ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷୁରସ୍ମି ଯୁଵଯୋଃ କିଂ କରୋମି କୃତାଂଜଲି॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉଠି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କଣ କରିବି?'
ଶ୍ରୀଭଵଗଵାନୁଵାଚ। ଯତ୍ସତ୍ଯମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅଷ୍ଟାଦଶଵିଧଂ ଚ ତତ୍। ଯତ୍ସତ୍ଯମମୃତଂ ତତ୍ତୁ ପରଂ ପଦମନୁସ୍ମର॥୧.୪୦.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ଯାହା ଅଠରୋ ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅମୃତ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵଂ ସ ଯଯୌ ଦିଶମୁତ୍ତରାଂ। ଗତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ସ ବ୍ରହ୍ମ ଅଗମଜ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା॥୧.୪୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୁଵର୍ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମନସା ତମେଵ ଚ ମହାମନାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୁଵର୍ ନାମକ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସୋପ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କିଂ କରୋମି ପିତାମହ। ପିତାମହସମା ଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ସେଉଁଠି ଆସି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି, ପିତାମହ?' ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯିଏ ପିତାମହ ସମାନ ମନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାମୃତରସୋନୁଭୂତସ୍ତେନ ଵୈ ତତଃ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସପରମଂସ୍ଥାନଂ ସ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନପି ଗତେ ସୋଥ ତୃତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ମୋକ୍ଷପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁଶଲଂ ସୁଵର୍ନାମଯୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ସେଉଁଠି ଯିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଏକ ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସୋପି ତଂଧର୍ମମାସ୍ଥାଯ ତଯୋରେଵାଗମଦ୍ଗତିଂ। ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୋପ୍ଯେତେ ଗତାଃ ଶଂଭୋର୍ମହାତ୍ମନଃ॥୧.୪୦.
ସେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅନୁସରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏଭଳି, ଏହି ତିନିପୁଅ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁତାଂସ୍ତସ୍ଯ ତୌ ଗତାଵୂର୍ଜିତାଂ ଗତିଂ। ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍କପିଲଶ୍ଚ ଯତୀଶ୍ଵରଃ॥୧.୪୦.
ସେହି ପୁଅମାନେକୁ ନେଇ, ନାରାୟଣ ଭଗବାନ୍ ଓ ଯତିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଯଂ କାଲଂ ତେ ଗତା ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମା ତଂ କାଲମେଵ ଚ। ତପୋଘୋରତରଂ ଭୂଯଃ ସଂଶ୍ରିତଃ ପରମଂ ପଦଂ॥୧.୪୦.
ଯେଉଁ ସମୟକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ଆଉ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ ଚ ଶକ୍ତସ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁରେକସ୍ତପଶ୍ଚରନ୍। ଶରୀରାର୍ଧାତ୍ତତୋ ଭାର୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯତି ତଚ୍ଛୁଭାମ୍॥୧.୪୦.
ଏହିପରି ତପସ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଏକ ଶୁଭ ଗୁଣବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ପୁତ୍ରାନସୃଜଦ୍ଵୈ ପିତାମହଃ। ଵିଶ୍ଵେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ଯେଭ୍ଯୋ ଲୋକା ଵିନିଃସୃତାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଅଧିପତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଇଛି।
ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପ୍ରଥମଂ ତାଵନ୍ମହାତ୍ମା ତପସାତ୍ମଜମ୍। ସର୍ଵତ୍ରସଂହତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ଧର୍ମଂ ସ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍॥୧.୪୦.
ସେ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଥମେ ତପସ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଧର୍ମଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦକ୍ଷଂ ମରୀଚିମତ୍ରିଂ ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କତୁମ୍। ଵସିଷ୍ଠଂ ଗୌତମଂ ଚୈଵ ଭୃଗୁମଂଗିରସଂ ମୁନିଂ॥୧.୪୦.
ସେ ଡକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା ମୁନିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାସ୍ସ୍ଵକୃତ୍ଯେନ ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ତୁ ମହର୍ଷଯଃ। ତ୍ରଯୋଦଶଗୁଣାରଂଭା ଯେ ଵଂଶାସ୍ତୁ ମହର୍ଷିଣାଂ॥୧.୪୦.
ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ବଂଶର ଆରମ୍ଭ ତେରଟି ଗୁଣରେ ହୋଇଥିଲା।
ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁଃ କାଲା ଅନାଯୁଃ ସିଂହିକା ଖସା। ପ୍ରାଚୀ କ୍ରୋଧା ଚ ସୁରସା ଵିନତା କଦ୍ରୁରେଵ ଚ॥୧.୪୦.
ଏହିମାନେ ହେଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳା, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ଖସା, ପ୍ରାଚୀ, କ୍ରୋଧା, ସୁରସା, ବିନତା ଏବଂ କଦ୍ରୁ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାପତ୍ଯମେତଦ୍ଵୈ କନ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ପାର୍ଥିଵ। ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଂଶତିସ୍ସପ୍ତ ଚୋର୍ଜିତାଃ॥୧.୪୦.
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଡକ୍ଷଙ୍କର ସନ୍ତାନ। ଏହା ସହ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସତେଇଟି ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରସ୍ତପସା ନିର୍ମିତଃ କିଲ। ତସ୍ମୈ ଦ୍ଵାଦଶକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ତାଶ୍ଚାନ୍ଵମନ୍ଯତ॥୧.୪୦.
ମରୀଚିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଡକ୍ଷ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ସୋମାଯ ତଥୈଵଂ ଦତ୍ତଵାନୃଷିଃ। ରୋହିଣ୍ଯାଦୀନି ସର୍ଵାଣି ପୁଣ୍ଯାନି କୁରୁନଂଦନ॥୧.୪୦.
ଏବଂ ମୁନି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ରୋହିଣୀ ଆଦି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ସରସ୍ଵତୀ ସଂଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେଶା ଚ ମହାଯଶାଃ। ଦେଵୀ ସରସ୍ଵତୀ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣା ନିର୍ମିତାଃ ପୁରା॥୧.୪୦.
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱେଶା ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ—ଏମାନେ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।
ଏତାଃ ପଞ୍ଚ ଵରିଷ୍ଠା ଵୈ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଯ ପାର୍ଥିଵ। ଦତ୍ତା ଧର୍ମାଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦୃଷ୍ଟକର୍ମଣା॥୧.୪୦.
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମଙ୍କୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଯା ରୂପାର୍ଧଵତୀ ପତ୍ନୀ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାମରୂପିଣୀ। ସୁରଭିଃ ସହସା ଭୂତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତା॥୧.୪୦.
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହର ଅର୍ଧାଂଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରୂପ ନେଇପାରିଥିଲେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହଠାତ୍ ସୁରଭି ହେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ।
ତତସ୍ତାମଗମଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ମୈଥୁନେ ଲୋକପୂଜିତଃ। ଲୋକସର୍ଜନହେତୁଜ୍ଞୋ ଗଵାମର୍ଥାଯ ସତ୍ତମ॥୧.୪୦.
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଣା ଥିଲେ ଯେ ଏହା ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଗାଈମାନେ ପାଇଁ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଳନ କଲେ।
ଜଜ୍ଞେ ଚୈକାଦଶସୁତାନ୍ଵିପୁଲାନ୍ଧର୍ମସଂଜ୍ଞିତାନ୍। ରକ୍ତସଂଧ୍ଯାଭ୍ରସଂକାଶାନ୍ମହତସ୍ତିଗ୍ମତେଜସଃ॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କଠାରୁ ଏଗାରୋଟି ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଧର୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘ ପରି ରକ୍ତିମ ଏବଂ ମହାନ୍ ତେଜସ୍ୱୀ।
ତେ ରୁଦଂତୋ ଦ୍ରଵଂତଶ୍ଚ ଗତଵଂତଃ ପିତାମହମ୍। ରୋଦନାଦ୍ଦ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ରୁଦ୍ରା ଏଵେତି ତେ ସ୍ମୃତାଃ॥୧.୪୦.
ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ କାନ୍ଦିବା ଏବଂ ଦୌଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା 'ରୁଦ୍ର' ଭାବେ ପରିଚିତ।
ନିର୍ହୃତିଶ୍ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯଶ୍ଚ ତୃତୀଯଶ୍ଚାପ୍ଯଯୋନିଜଃ। ମୃଗଵ୍ଯାଧଃ କପର୍ଦୀ ଚ ମହାଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଯଃ॥୧.୪୦.
ନିର୍ହୃତି, ସନ୍ଧ୍ୟା, ତୃତୀୟ ଯିଏ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମୃଗବ୍ୟାଧ, କପର୍ଦ୍ଦୀ ଏବଂ ମହା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର।
ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍କପାଲୀ ଚୈଵ ପିଂଗଲଃ। ସେନାନୀଶ୍ଚ ମହାତେଜା ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚୈକାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ॥୧.୪୦.
ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ଭଗବାନ୍, କପାଳୀ, ପିଙ୍ଗଳ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସେନାନୀ—ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୁଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ।
ତସ୍ଯାମେଵ ସୁରଭ୍ଯାଂ ଚ ଗାଵୋ ଜାତାଃ ସୁରାଶ୍ଚ ଯେ। ଅଜଶ୍ଚୈଵ ତୁ ହଂସଶ୍ଚ ତଥୈଵ ନୃପସତ୍ତମ॥୧.୪୦.
ସେହି ସୁରଭିରୁ ଗାଈମାନେ, ଦେବମାନେ, ଏବଂ ଅଜା ଓ ହଂସ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।