ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଯୁଵଯୋର୍ବାଢମେତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯେ କଲିସଂଭଵେ। ଭଵିଷ୍ଯଥୋ ନ ସଂଦେହଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵାମ୍॥୧.୪୦.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଘଟିବ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ଵରଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ମହାସୁରାଭ୍ଯାଂ ସନାତନୋ ଵିଶ୍ଵଧରଃ ସୁରୋତ୍ତମଃ। ରଜସ୍ତମୋଜୌ ତୁ ତଦାଂଜନୋପମୌ ମମର୍ଦ ତାଵୂରୁତଲେଽମରପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ, ସେ ସନାତନ, ବିଶ୍ୱଧାରୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ମହାଦାନବଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ରଜ ଓ ତମସର ଅଂଶ ଥିବା, ଅଞ୍ଜନ ରଙ୍ଗର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଉରୁ ଉପରେ ଚାପି ଦଳିଦେଲେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵା ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କମଲେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରଃ। ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ମହାତେଜାସ୍ତପୋଘୋରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ କମଳ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବାହୁ ଉଠାଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ତେଜୋଭିର୍ଭାଭିଃ ସ୍ଵାଭିସ୍ତମୋନୁଦଃ। ବଭାଷେ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହସ୍ରାଂଶୁରିଵାଂଶୁଭିଃ॥୧.୪୦.
ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱାଲାମୟ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଭୁର୍ନରାଯଣୋଵ୍ଯଯଃ। ଆଜଗାମ ମହାତେଜା ଯୋଗାଚାର୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ ଭଗବାନ୍ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଯୋଗର ମହାଗୁରୁ ଭାବରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସାଂଖ୍ଯାଚାର୍ଯଶ୍ଚ ମତିମାନ୍କପିଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ଵରଃ। ଉଭାଵପି ମହାତ୍ମାନୌ ପୂଜିତୌ ତତ୍ର ତତ୍ପରୌ॥୧.୪୦.
ଏହିଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସାଂଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ କପିଳ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଦୁଇଜଣେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପୂଜିତ ଥିଲେ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତାଵୂଚତୁସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମମିତୌଜସମ୍। ପରାଵରଵିଶେଷଜ୍ଞୌ ପୂଜିତୌ ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ॥୧.୪୦.
ସେଇ ଦୁଇଜଣେ, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନର ବିଭେଦ ଜାଣି, ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମ ସଂପରିଵେଦ୍ଯଂ ତେ ଵିଶାଲ ଜଗଦାସ୍ଥିତୌ। ଗ୍ରାମଣୀସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତଃ॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ବିଶାଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତଯୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିବୋଧ୍ଯଗତଯୋଃ ପରମ୍। ତ୍ରୀନିମାନ୍କୃତଵାନ୍ଲୋକାନ୍ଯଥେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶ୍ରୁତିଃ॥୧.୪୦.
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ବ୍ରହ୍ମା ବେଦର ଅନୁସାରେ ଏହି ତିନିଟି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ସ୍ଵସଂଭଵଂ ଚୈକଂ ସମୁତ୍ପାଦିତଵାନ୍ଭୁଵମ୍। ତଦାଗ୍ରେ ଚାଗତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମମାନସସଂଭଵଃ॥୧.୪୦.
ସେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ପୁଅ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହାର ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ମନରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁକ୍ତଵାନ୍ମାନସଃ ସୁତଃ। କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଵ ସାହାଯ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନିତି॥୧.୪୦.
ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସାଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଭଗବାନ୍, ମୁଁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି, କହନ୍ତୁ?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯଦେଷ କପିଲୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣସ୍ତଥା। ଵଦତୋ ଭଵତସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାମତେ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମେ କପିଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ନାରାୟଣ ହେଉଛ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା କର, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍।'
ବ୍ରହ୍ମଣା ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୌ ପ୍ରାହ ଭୂପ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷୁରସ୍ମି ଯୁଵଯୋଃ କିଂ କରୋମି କୃତାଂଜଲି॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉଠି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କଣ କରିବି?'
ଶ୍ରୀଭଵଗଵାନୁଵାଚ। ଯତ୍ସତ୍ଯମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅଷ୍ଟାଦଶଵିଧଂ ଚ ତତ୍। ଯତ୍ସତ୍ଯମମୃତଂ ତତ୍ତୁ ପରଂ ପଦମନୁସ୍ମର॥୧.୪୦.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ଯାହା ଅଠରୋ ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅମୃତ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵଂ ସ ଯଯୌ ଦିଶମୁତ୍ତରାଂ। ଗତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ସ ବ୍ରହ୍ମ ଅଗମଜ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା॥୧.୪୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୁଵର୍ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମନସା ତମେଵ ଚ ମହାମନାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୁଵର୍ ନାମକ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସୋପ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କିଂ କରୋମି ପିତାମହ। ପିତାମହସମା ଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ସେଉଁଠି ଆସି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି, ପିତାମହ?' ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯିଏ ପିତାମହ ସମାନ ମନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାମୃତରସୋନୁଭୂତସ୍ତେନ ଵୈ ତତଃ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସପରମଂସ୍ଥାନଂ ସ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନପି ଗତେ ସୋଥ ତୃତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ମୋକ୍ଷପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁଶଲଂ ସୁଵର୍ନାମଯୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ସେଉଁଠି ଯିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଏକ ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସୋପି ତଂଧର୍ମମାସ୍ଥାଯ ତଯୋରେଵାଗମଦ୍ଗତିଂ। ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୋପ୍ଯେତେ ଗତାଃ ଶଂଭୋର୍ମହାତ୍ମନଃ॥୧.୪୦.
ସେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅନୁସରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏଭଳି, ଏହି ତିନିପୁଅ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁତାଂସ୍ତସ୍ଯ ତୌ ଗତାଵୂର୍ଜିତାଂ ଗତିଂ। ନାରାଯଣଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍କପିଲଶ୍ଚ ଯତୀଶ୍ଵରଃ॥୧.୪୦.
ସେହି ପୁଅମାନେକୁ ନେଇ, ନାରାୟଣ ଭଗବାନ୍ ଓ ଯତିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଯଂ କାଲଂ ତେ ଗତା ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମା ତଂ କାଲମେଵ ଚ। ତପୋଘୋରତରଂ ଭୂଯଃ ସଂଶ୍ରିତଃ ପରମଂ ପଦଂ॥୧.୪୦.
ଯେଉଁ ସମୟକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ଆଉ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ନ ଚ ଶକ୍ତସ୍ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଭୁରେକସ୍ତପଶ୍ଚରନ୍। ଶରୀରାର୍ଧାତ୍ତତୋ ଭାର୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯତି ତଚ୍ଛୁଭାମ୍॥୧.୪୦.
ଏହିପରି ତପସ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଦେହର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଏକ ଶୁଭ ଗୁଣବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ପୁତ୍ରାନସୃଜଦ୍ଵୈ ପିତାମହଃ। ଵିଶ୍ଵେ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯୋ ଯେଭ୍ଯୋ ଲୋକା ଵିନିଃସୃତାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଅଧିପତି, ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଇଛି।
ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପ୍ରଥମଂ ତାଵନ୍ମହାତ୍ମା ତପସାତ୍ମଜମ୍। ସର୍ଵତ୍ରସଂହତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାମ୍ନା ଧର୍ମଂ ସ ସୃଷ୍ଟଵାନ୍॥୧.୪୦.
ସେ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଥମେ ତପସ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଧର୍ମଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଦକ୍ଷଂ ମରୀଚିମତ୍ରିଂ ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କତୁମ୍। ଵସିଷ୍ଠଂ ଗୌତମଂ ଚୈଵ ଭୃଗୁମଂଗିରସଂ ମୁନିଂ॥୧.୪୦.
ସେ ଡକ୍ଷ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଗୌତମ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା ମୁନିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତାସ୍ସ୍ଵକୃତ୍ଯେନ ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ତୁ ମହର୍ଷଯଃ। ତ୍ରଯୋଦଶଗୁଣାରଂଭା ଯେ ଵଂଶାସ୍ତୁ ମହର୍ଷିଣାଂ॥୧.୪୦.
ଏହି ମହାର୍ଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କର ବଂଶର ଆରମ୍ଭ ତେରଟି ଗୁଣରେ ହୋଇଥିଲା।
ଅଦିତିର୍ଦିତିର୍ଦନୁଃ କାଲା ଅନାଯୁଃ ସିଂହିକା ଖସା। ପ୍ରାଚୀ କ୍ରୋଧା ଚ ସୁରସା ଵିନତା କଦ୍ରୁରେଵ ଚ॥୧.୪୦.
ଏହିମାନେ ହେଲେ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, କାଳା, ଅନାୟୁ, ସିଂହିକା, ଖସା, ପ୍ରାଚୀ, କ୍ରୋଧା, ସୁରସା, ବିନତା ଏବଂ କଦ୍ରୁ।
ଦକ୍ଷସ୍ଯାପତ୍ଯମେତଦ୍ଵୈ କନ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ପାର୍ଥିଵ। ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଂଶତିସ୍ସପ୍ତ ଚୋର୍ଜିତାଃ॥୧.୪୦.
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟା ଡକ୍ଷଙ୍କର ସନ୍ତାନ। ଏହା ସହ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସତେଇଟି ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରସ୍ତପସା ନିର୍ମିତଃ କିଲ। ତସ୍ମୈ ଦ୍ଵାଦଶକନ୍ଯାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷସ୍ତାଶ୍ଚାନ୍ଵମନ୍ଯତ॥୧.୪୦.
ମରୀଚିଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଡକ୍ଷ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।