ତଂ ସମାଧାଯ ଗୁଣିନଂ ସତ୍ଵଂ ଚାସ୍ମି ସମାଶ୍ରିତଃ। ଯଃ ପରୋ ଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଯୋକ୍ଷରଃ ସତ୍ଵମେଵ ଚ॥୧.୪୦.
ସେ ଗୁଣବାନ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ମୁଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ଯିଏ ଯୋଗରେ ଏକାଗ୍ର ମନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସେଇ ସତ୍ତ୍ୱ।
ରଜସସ୍ତମସଶ୍ଚୈଵ ଯଃ ସ୍ରଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ। ତତୋ ଭୂତାନି ଜାଯଂତେ ସାତ୍ଵିକାନୀତରାଣି ଚ॥୧.୪୦.
ଯିଏ ରଜ ଓ ତମସର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି—ସତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।
ସ ଏଵ ଯୁଵଯୋର୍ନାଶଂ ଵାସୁଦେଵଃ କରିଷ୍ଯତି। ସ୍ଵପନ୍ନେଵ ତତୋ ଦେଵୋ ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତୌ॥୧.୪୦.
ସେଇ ବାସୁଦେବ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ନାଶ କରିବେ। ତାପରେ, ଦେବତା ଶୟନ କରିବାବେଳେ, ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳରେ—
ବାହୂ ନାରାଯଣୋ ବ୍ରହ୍ମ କୃତଵାନାତ୍ମମାଯଯା। କୃଷ୍ଯମାଣୌ ତତସ୍ତସ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ବାହୁଶାଲିନୌ॥୧.୪୦.
ନାରାୟଣ ନିଜ ମାୟାରେ ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କର ବାହୁଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ଟାଣି ନେଉଥିଲେ।
ଚେରତୁସ୍ତୌ ଵିଗଲିତୌ ଶକୁନାଵିଵ ପୀଵରୌ। ତତସ୍ତାଵାହତୁର୍ଗତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍॥୧.୪୦.
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଢିଲା ହୋଇ ଦୁଇଟି ମୋଟା ପକ୍ଷୀ ପରି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲ। ତାପରେ, ସନାତନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତୁମେ କଥା କହିଲ।
ପଦ୍ମନାଭଂ ହୃଷୀକେଶଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ନତାଵୁଭୌ। ଜାନୀଵସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଶ୍ଵଯୋନିଂ ତ୍ଵାମେକଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍॥୧.୪୦.
ପଦ୍ମନାଭ ଓ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଇଜଣ କହିଲ: 'ଆମେ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ, ଏକମାତ୍ର ପରମପୁରୁଷ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ।'
ଆଵଯୋଶ୍ଚୈଵ ହେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଜାନନ୍ତୌ ବୁଦ୍ଧିକାରଣମ୍। ଅମୋଘଦର୍ଶନଂ ସତ୍ଯଂ ଯତସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଦ୍ଵ(?)ଶାଶ୍ଵତମ୍॥୧.୪୦.
ତୁମେ ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କାରଣ, ବୁଦ୍ଧିର ମୂଳ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବ୍ଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ସତ୍ୟ, ଏହିପରି ଜାଣି ଆମେ ତୁମକୁ ଚିରଅବିନାଶୀ ବୋଲି ବୁଝିଛୁ।
ତତସ୍ତ୍ଵାମଭିତୋ ଦେଵ କାଂକ୍ଷାଵଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତୁମ୍। ଅମୋଘଦର୍ଶନୋସି ତ୍ଵଂ ନମସ୍ତେ ସମିତିଂଜଯ॥୧.୪୦.
ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଦେବ, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ବ୍ଫଳ ହୁଏନାହିଁ—ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। କିମର୍ଥଂ ମାମନୁବ୍ରୂଥ ଯୁଵାମସୁରସତ୍ତମୌ। ଗତାଯୁଷ୍କୌ ଯୁଵାଂ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵହୋ ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛଥଃ॥୧.୪୦.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ, କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ଡାକୁଛ? ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି—ପୁଣି ଜୀବନ ଚାହୁଁଛ କି?'
ମଧୁକୈଟଭା ଊଚତୁଃ। ଯସ୍ମିନ୍ନ କଶ୍ଚିନ୍ମୃତଵାନ୍ଦେଵ ତସ୍ମିନ୍ଵଧଂ ପ୍ରଭୋ। ଇଚ୍ଛାଵଃ ପୁତ୍ରତାଂ ଚୈଵ ଭଵତଃ ସୁମହାତପଃ॥୧.୪୦.
ମଧୁକୈଟଭ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠି କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେଠି ଆମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦିଅ। ଏବଂ, ହେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଆମେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।'
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଯୁଵଯୋର୍ବାଢମେତତ୍ସ୍ଯାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯେ କଲିସଂଭଵେ। ଭଵିଷ୍ଯଥୋ ନ ସଂଦେହଃ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ଵାମ୍॥୧.୪୦.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଘଟିବ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'
ଵରଂ ପ୍ରଦାଯାଥ ମହାସୁରାଭ୍ଯାଂ ସନାତନୋ ଵିଶ୍ଵଧରଃ ସୁରୋତ୍ତମଃ। ରଜସ୍ତମୋଜୌ ତୁ ତଦାଂଜନୋପମୌ ମମର୍ଦ ତାଵୂରୁତଲେଽମରପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ, ସେ ସନାତନ, ବିଶ୍ୱଧାରୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ମହାଦାନବଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ରଜ ଓ ତମସର ଅଂଶ ଥିବା, ଅଞ୍ଜନ ରଙ୍ଗର ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଉରୁ ଉପରେ ଚାପି ଦଳିଦେଲେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵା ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କମଲେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରଃ। ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁର୍ମହାତେଜାସ୍ତପୋଘୋରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ କମଳ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବାହୁ ଉଠାଇ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ତେଜୋଭିର୍ଭାଭିଃ ସ୍ଵାଭିସ୍ତମୋନୁଦଃ। ବଭାଷେ ସ ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ସହସ୍ରାଂଶୁରିଵାଂଶୁଭିଃ॥୧.୪୦.
ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱାଲାମୟ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଅଥାନ୍ଯଦ୍ରୂପମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରଭୁର୍ନରାଯଣୋଵ୍ଯଯଃ। ଆଜଗାମ ମହାତେଜା ଯୋଗାଚାର୍ଯୋ ମହାଯଶାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ଅବିନାଶୀ ନାରାୟଣ ଭଗବାନ୍ ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଯୋଗର ମହାଗୁରୁ ଭାବରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସାଂଖ୍ଯାଚାର୍ଯଶ୍ଚ ମତିମାନ୍କପିଲୋ ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ଵରଃ। ଉଭାଵପି ମହାତ୍ମାନୌ ପୂଜିତୌ ତତ୍ର ତତ୍ପରୌ॥୧.୪୦.
ଏହିଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସାଂଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ କପିଳ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ, ଦୁଇଜଣେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପୂଜିତ ଥିଲେ।
ତୌ ପ୍ରାପ୍ତାଵୂଚତୁସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମମିତୌଜସମ୍। ପରାଵରଵିଶେଷଜ୍ଞୌ ପୂଜିତୌ ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ॥୧.୪୦.
ସେଇ ଦୁଇଜଣେ, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନର ବିଭେଦ ଜାଣି, ମହାଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମ ସଂପରିଵେଦ୍ଯଂ ତେ ଵିଶାଲ ଜଗଦାସ୍ଥିତୌ। ଗ୍ରାମଣୀସ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପୂଜିତଃ॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କହାଯିବା ପରେ, ତିନି ଲୋକରେ ପୂଜିତ, ବିଶାଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତଯୋସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିବୋଧ୍ଯଗତଯୋଃ ପରମ୍। ତ୍ରୀନିମାନ୍କୃତଵାନ୍ଲୋକାନ୍ଯଥେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶ୍ରୁତିଃ॥୧.୪୦.
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଓ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ବ୍ରହ୍ମା ବେଦର ଅନୁସାରେ ଏହି ତିନିଟି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ପୁତ୍ରଂ ସ୍ଵସଂଭଵଂ ଚୈକଂ ସମୁତ୍ପାଦିତଵାନ୍ଭୁଵମ୍। ତଦାଗ୍ରେ ଚାଗତସ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମମାନସସଂଭଵଃ॥୧.୪୦.
ସେ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଏକ ପୁଅ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହାର ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ମନରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୋ ବ୍ରହ୍ମାଣମୁକ୍ତଵାନ୍ମାନସଃ ସୁତଃ। କିଂ କୁର୍ମସ୍ତଵ ସାହାଯ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନିତି॥୧.୪୦.
ମନରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ସେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସାଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଭଗବାନ୍, ମୁଁ କଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି, କହନ୍ତୁ?'
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଯଦେଷ କପିଲୋ ନାମ ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣସ୍ତଥା। ଵଦତୋ ଭଵତସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାମତେ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମେ କପିଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ନାରାୟଣ ହେଉଛ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା କର, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍।'
ବ୍ରହ୍ମଣା ସ ତଥୋକ୍ତସ୍ତୌ ପ୍ରାହ ଭୂପ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷୁରସ୍ମି ଯୁଵଯୋଃ କିଂ କରୋମି କୃତାଂଜଲି॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉଠି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କଣ କରିବି?'
ଶ୍ରୀଭଵଗଵାନୁଵାଚ। ଯତ୍ସତ୍ଯମକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅଷ୍ଟାଦଶଵିଧଂ ଚ ତତ୍। ଯତ୍ସତ୍ଯମମୃତଂ ତତ୍ତୁ ପରଂ ପଦମନୁସ୍ମର॥୧.୪୦.
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ଯାହା ଅଠରୋ ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅମୃତ, ସେହି ପରମ ପଦକୁ ସ୍ମରଣ କର।'
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନିଶମ୍ଯୈଵଂ ସ ଯଯୌ ଦିଶମୁତ୍ତରାଂ। ଗତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର ସ ବ୍ରହ୍ମ ଅଗମଜ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା॥୧.୪୦.
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ବ୍ରହ୍ମା ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।
ତତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୁଵର୍ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ମନସା ତମେଵ ଚ ମହାମନାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୁଵର୍ ନାମକ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତଃ ସୋପ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କିଂ କରୋମି ପିତାମହ। ପିତାମହସମା ଜ୍ଞାତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ସେଉଁଠି ଆସି, 'ମୁଁ କଣ କରିବି, ପିତାମହ?' ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯିଏ ପିତାମହ ସମାନ ମନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାମୃତରସୋନୁଭୂତସ୍ତେନ ଵୈ ତତଃ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସପରମଂସ୍ଥାନଂ ସ ତଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମାଗତଃ॥୧.୪୦.
ବ୍ରହ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନପି ଗତେ ସୋଥ ତୃତୀଯମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ମୋକ୍ଷପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁଶଲଂ ସୁଵର୍ନାମଯୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ॥୧.୪୦.
ସେଉଁଠି ଯିବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଏକ ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ସୋପି ତଂଧର୍ମମାସ୍ଥାଯ ତଯୋରେଵାଗମଦ୍ଗତିଂ। ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୋପ୍ଯେତେ ଗତାଃ ଶଂଭୋର୍ମହାତ୍ମନଃ॥୧.୪୦.
ସେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅନୁସରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏଭଳି, ଏହି ତିନିପୁଅ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।