ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରିଶିଖରଂ ଚୈଵ କାଂତଂ ମଂଦରମେଵ ଚ। ଉଦାରଂ ପିଂଜରଂ ଚୈଵ ଵିଂଧ୍ଯମସ୍ତଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍॥୧.୪୦.
ପବିତ୍ର ତ୍ରିଶିଖର, ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦର, ଉଦାର ପିଞ୍ଜର ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।
ଏତ ଏଵ ଗଣାନାଂ ଚ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଆଶ୍ରଯାଃ ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦାଃ॥୧.୪୦.
ଏହି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଏତେଷାମଂତରେ ଦ୍ଵୀପୋ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପ ଇତି ସ୍ମୃତଃ। ଜଂବୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ଯାଜ୍ଞୀଯା ଯତ୍ର ଚ କ୍ରିଯାଃ॥୧.୪୦.
ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ନାମକ ଦ୍ବୀପ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ।
ତେଭ୍ଯୋ ଯଦ୍ଦ୍ରଵତେ ତୋଯଂ ଦିଵ୍ଯାମୃତରସୋପମମ୍। ଦିଵ୍ଯତୀର୍ଥଶତାଧାରାଃ ସରସ୍ଯଃ ସର୍ଵତଃ ସ୍ମୃତାଃ॥୧.୪୦.
ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଠାରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ବହିଯାଏ, ତାହା ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ ଏବଂ ଶତଶଃ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ସରୋବର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯାନ୍ଯେତାନୀହପଦ୍ମସ୍ଯ କେସରାଣି ସମଂତତଃ। ଅସଂଖ୍ଯେଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତେ ଵିଵିଧାଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତାଃ॥୧.୪୦.
ଏହି ପଦ୍ମର ସମସ୍ତ ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ, ପୃଥିବୀରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ଯାନି ପର୍ଣାନି ପଦ୍ମସ୍ଯ ଭୂରିପୂର୍ଵାଣି ପାର୍ଥିଵ। ତେ ଦୁର୍ଗମାଃ ଶୈଲଚିତା ମ୍ଲେଚ୍ଛଦେଶାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ॥୧.୪୦.
ହେ ରାଜା, ପଦ୍ମର ଅନେକ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କଠିନ, ପାହାଡ଼ ଭରା ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯାନ୍ଯଧୋଭାଗପତ୍ରାଣି ତା ନିଵାସାସ୍ତୁ ଭାଗଶଃ। ଦୈତ୍ଯାନାମସୁରାଣାଂ ଚ ପନ୍ନଗାନାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ॥୧.୪୦.
ପଦ୍ମର ତଳଭାଗର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୈତ୍ୟ, ଅସୁର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଅଲଗା ନିବାସ ସ୍ଥାନ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେଂତରଂ ଯତ୍ତୁ ତଦ୍ରସାତଲସଂଜ୍ଞିତମ୍। ମହାପାତକକର୍ମାଣୋ ମଜ୍ଜଂତେ ଯତ୍ର ମାନଵାଃ॥୧.୪୦.
ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ରସାତଳ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରୁଥିବା ମଣିଷମାନେ ଡୁବିଯାନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଦିଶାସୁ ସଂଖ୍ଯାତାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ସଲିଲାକରାଃ। ଏଵଂ ନାରାଯଣସ୍ଯାର୍ଥେ ମହୀ ପୁଷ୍କର ସଂଭଵା॥୧.୪୦.
ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି ପାଣି ତାଳା ଅଛି; ଏଭଳି ହେଲା, କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ପୃଥିବୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋପ୍ଯଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନାମ୍ନା ପୁଷ୍କରସଂଜ୍ଞିତଃ। ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଯଜ୍ଞେ ପୁରାଣୈଃ ପରମର୍ଷିଭିଃ॥୧.୪୦.
ଏହିପରି, ଏହାକୁ 'ପୁଷ୍କର' ବୋଲି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି କାରଣରୁ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞିଯୈର୍ଵେଦଦୃଷ୍ଟାଂତୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ଯୂପଚିତିଃ କୃତା। ଏଵଂ ଭଗଵତା ତେନ ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯାପ୍ଯଧରାଚିତା॥୧.୪୦.
ଯଜ୍ଞ ଓ ବେଦରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞବେଦୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା; ଏହିଭଳି, ସେଇ ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଧାର ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ପର୍ଵତାନାଂ ନଦୀନାଂ ଚ ରଚନା ଚୈଵ ନିର୍ମିତା। ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଯଶ୍ଚାପ୍ରତିମପ୍ରଭାଵଃ ପ୍ରଭାକରା ଭୋ ଵରୁଣୋମିତଦ୍ଯୁତିଃ॥୧.୪୦.
ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହେଲା; ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଭଳି ଚମକୁଛ।
ଶନୈଃ ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଵ୍ଯସୃଜତ୍ସୁଷୁପ୍ତଂ ଜଗନ୍ମଯଃ ପଦ୍ମନିଧିଂ ମହାର୍ଣଵେ। ଵିଘ୍ନସ୍ତପସି ସଂଭୂତୋ ମଧୁର୍ନାମ ମହାସୁରଃ॥୧.୪୦.
ଧୀରେ ଧୀରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଶୁଯିଥିବା ବେଳେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ କମଳ ଧନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ 'ମଧୁ' ନାମକ ବଡ଼ ଦାନବ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତେନୈଵ ଚ ସହୋଦ୍ଭୂତୋ ହ୍ଯସୁରୋ ନାମ କୈଟଭଃ। ତୌ ରଜସ୍ତମସୋର୍ଭୂତୌ ସଂଭୂତୌ ତାମସୌ ଗଣୌ ॥୧.୪୦.
ତାଙ୍କ ସହିତ 'କୈଟଭ' ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା; ଏହି ଦୁଇଜଣ ରଜ ଓ ତମସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଦାନବ ଦଳ ତିଆରି କଲେ।
ଏକାର୍ଣଵଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷୋଭଯେତାଂ ମହାବଲୌ। ଦିଵ୍ଯରକ୍ତାଂବରଧରୌ ଶ୍ଵେତଦୀପ୍ତୋଗ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୌ॥୧.୪୦.
ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ପାତ କଲେ; ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲାଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଥିଲା।
କିରୀଟମକୁଟୋଦଗ୍ରୌ କେଯୂରଵଲଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲୌ। ମହାଵିଵୃତତାମ୍ରାକ୍ଷୌ ପୀନୋରସ୍କୌ ମହାଭୁଜୌ॥୧.୪୦.
ବଡ଼ କିରିଟ ଓ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାହୁବନ୍ଦ ଓ କଙ୍ଗନ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବଡ଼ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଆଖି, ଚଉଡ଼ ଛାତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିଲା।
ମହାଗିରେଃ ସଂହନନୌ ଜଂଗମାଵିଵ ପର୍ଵତୌ। ନଵମେଘପ୍ରତୀକାଶାଵାଦିତ୍ଯପ୍ରତିମାନନୌ॥୧.୪୦.
ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼, ଚଳିତ ପର୍ବତ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ, ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମୁହଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଥିଲା।
ଵିପୁଲାଭୋଗକେଯୂର କରାଭ୍ଯାମତିଭୀଷଣୌ। ପାଦସଂଚାରଵିନ୍ଯାସୈର୍ଵିକ୍ଷିପଂତାଵିଵାର୍ଣଵମ୍॥୧.୪୦.
ବଡ଼ ଗଠିତ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ଚାଳ ଓ ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ମାନେ ଉତ୍ପାତ ହେଉଥିଲା।
କଂପଯଂତୌ ହରିମିଵ ଶଯାନଂ ମଧୁସୂଦନମ୍। ତୌ ତତ୍ର ଵିଚରଂତୌ ତୁ ପୁଷ୍କରେ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖୌ॥୧.୪୦.
ସେମାନେ ଶୟାନ ମଧୁସୂଦନ ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ; ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁଷ୍କରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଘୁରୁଥିଲେ।
ଯୋଗିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମତ୍ଯଂତଂ ଦୀପ୍ତଂ ଦଦୃଶତୁସ୍ତଦା। ନାରାଯଣସମାଜ୍ଞାତଂ ସୃଜଂତମଖିଲାଃ ପ୍ରଜାଃ॥୧.୪୦.
ତାପରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ତିଆରି କରୁଥିବା, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଦୈଵତାନି ଚ ଵିଶ୍ଵାନି ମାନସାଂଶ୍ଚ ସୁତାନୃଷୀନ୍। ତତସ୍ତାଵୂଚତୁସ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣମସୁରୋତ୍ତମୌ॥୧.୪୦.
ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ମନସୁତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହେଉଥିଲେ; ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁଷ୍ଟୌ ଯୁଯୁତ୍ସୂ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୌ କ୍ରୋଧଵ୍ଯାକୁଲିତେକ୍ଷଣୌ। କସ୍ତ୍ଵଂ ପୁଷ୍କରମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ସିତୋଷ୍ଣୀଷଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ॥୧.୪୦.
ଦୁଷ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ, ସେମାନେ କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କମଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଧଳା ପଗଡ଼ି ପିନ୍ଧିଛ, ଚାରିଟି ବାହୁ ଅଛି?'
ଆଵାମଗଣଯନ୍ମୋହାଦାସ୍ସେ ତ୍ଵଂ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ। ଏହ୍ଯାଗଚ୍ଛାଵଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହି ତ୍ଵଂ କମଲୋଦ୍ଭଵ॥୧.୪୦.
'ତୁମେ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଆମକୁ ଅବହେଳା କରୁଛ, ଆସେ ବସିଛ, କିଛି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ଆସ, ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର—ହେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।'
ଆଵାଭ୍ଯାଂ ପରମେଶାଭ୍ଯାମଶକ୍ତଃ ସ୍ଥାତୁମର୍ଣଵେ। ତତ୍ର କଶ୍ଚ ଭଵେତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଯେନ ଚାତ୍ର ନିଯୋଜିତଃ॥୧.୪୦.
'ଆମେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ରହିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ କିଏ ଅଛି, କିଏ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ବସାଇଛି?'
କଃ ସ୍ରଷ୍ଟା କଶ୍ଚ ତେ ଗୋପ୍ତା କେନ ନାମ୍ନାଭିଧୀଯତେ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଈଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚାନଂତଶକ୍ତିଧୃତ୍॥୧.୪୦.
'କିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିଏ ତୁମର ରକ୍ଷାକାରୀ, ଏବଂ କିଏ ନାମରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ?' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ସେ ଲୋକରେ ଈଶ୍ୱର ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ।'
ତତ୍ସକାଶାତ୍ତୁ ଜାତଂ ମାଂ ସ୍ରଷ୍ଟାରମଵଗଚ୍ଛତମ୍। ମଧୁକୈଟଭା ଊଚତୁଃ। ନାଵଯୋଃ ପରମଂ ଲୋକେ କିଂଚିଦସ୍ତି ମହାମୁନେ॥୧.୪୦.
'ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଛି; ମୋତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଜାଣ।' ମଧୁ ଓ କୈଟଭ କହିଲେ: 'ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଆମ ପରେ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ବଡ଼ ଋଷି।'
ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଚ୍ଛାଦ୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ତମସା ରଜସା ଚ ଵୈ। ରଜସ୍ତମୋମଯାଵାଵାମୃଷୀଣାମତିଲଂଘିନୌ॥୧.୪୦.
ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ରଜୋଗୁଣରେ ଢାକି ଦେଉଛୁ। ଆମେ ଦୁଇଜଣ ରଜ ଓ ତମୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଉଛୁ।
ଧର୍ମ ଶୀଲଂ ଚ୍ଛାଦଯନ୍ତୌ ନାଶକୌ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଯୁଜ୍ଯତେ ଲୋକୋ ଦୁସ୍ତରାଭ୍ଯାଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ॥୧.୪୦.
ଧର୍ମ ଓ ସଦ୍ଗୁଣକୁ ଆମେ ଲୁଚାଇ ଦେଉଛୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ୍ୟ। ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଜିତିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ବନ୍ଧା ରହେ।
ଆଵାମର୍ଥଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞସ୍ସର୍ଵପରିଗ୍ରହଃ। ସୁଖଂ ଯତ୍ର ମଦୋ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଶ୍ରୀଃ କୀର୍ତିରେଵ ଚ॥୧.୪୦.
ଆମେ ଧନ ଓ କାମନା, ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ସଂପତ୍ତି। ଯେଉଁଠି ସୁଖ, ମଦ, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ଆମେ ଅଛୁ।
ଯେଷାଂ ଯତ୍କାଂକ୍ଷିତଂ କିଂଚିତ୍ତତ୍ତଦାଵାଂ ଵିଚିଂତଯ। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସଂହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଵାଂ ପୂର୍ଵଂ ପରାଜିତୌ॥୧.୪୦.
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଲୋକ ଯାହା ଆଶା କରନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ତାହା ଭାବିଥାଉ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଦେଖି, ପରାଜିତ ହେଇଥିଲ।