ସର୍ଵତସ୍ତମସାଛନ୍ନଂ ମାର୍କଂଡେଯୋନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ। ତସ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନଂ ଭଯଂ ତୀଵ୍ରଂ ଵ୍ଯତ୍ଯଯଂ ଚାତ୍ମଜୀଵିତମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଚାରିପଟେ ଅନ୍ଧକାର ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ମନରେ ଭୟ ଓ ଜୀବନ ନେଇ ଭୟଭୀତ ଭାବ ଉପଜିଲା।
ଦେଵଦର୍ଶନସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ। ସୋଽଚିଂତଯଦମୋଘାତ୍ମା ମାର୍କଂଡେଯୋଥ ଶଂକିତଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ଅପରାଜିତ ଆତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାପରେ ସନ୍ଦେହ କଲେ।
କିଂ ନୁ ସ୍ଯାଚ୍ଚିତ୍ତସଂମୋହଃ କିଂ ନୁ ସ୍ଵପ୍ନୋନୁଭୂଯତେ। ଵ୍ଯକ୍ତମନ୍ଯତରୋ ଭାଵ ଏତଯୋର୍ଭଵିତା ମମ
ଏହା କି ମନର ଭ୍ରମ? କିମ୍ବା ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛି? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅବସ୍ଥା ମୋ ପାଇଁ ଘଟୁଛି।
ନ ହି ସ୍ଵପ୍ନୋ ହ୍ଯଯଂ ସତ୍ଯଯୁକ୍ତଂ ଯତ୍ସତ୍ଯମର୍ହତି। ନଷ୍ଟଚଂଦ୍ରାର୍କପଵନୋ ନଷ୍ଟପର୍ଵତଭୂତଲଃ
କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସତ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ଯାହା ସତ୍ୟ, ତାହା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ, ପାହାଡ଼ ଓ ପୃଥିବୀ ସବୁ ହରାଇଯାଇଛି।
କତମଃ ସ୍ଯାଦଯଂ ଲୋକ ଇତି ଶୋକମୁପାଗତଃ। ଦଦର୍ଶ ଚାପି ପୁରୁଷଂ ସ୍ଵପଂତଂ ପର୍ଵତୋପମମ୍
ଏହି ଲୋକ କେଉଁଟି ହେବ?—ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ପର୍ବତ ପରି ବଡ଼ ଏକ ମଣିଷକୁ ଶୁଅଁଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସଲିଲେଽଧମଥୋ ମଗ୍ନଂ ଜୀମୂତମିଵ ସାଗରେ। ତପଂତମିଵ ତେଜୋଭିରାମୁକ୍ତଶଶିଭାସ୍କରମ୍
ସେ ଜଳରେ ଡୁବି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ମେଘ ସାଗରରେ ଲୁଚିଯାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲେ।
ଗାଂଭୀର୍ଯାତ୍ସାଗରମିଵ ଭାସମାନମ୍ମଵୌଜସା। ଦେଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିହାଯାତଃ କୋ ଭଵାନିତି ଵିସ୍ମଯାତ୍
ସାଗର ପରି ଗଭୀର ଏବଂ ଅପାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭାବିଲେ—'କିଏ ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?'
ତଥୈଵ ଚ ମୁନିଃ କୁକ୍ଷିଂ ପୁନରେଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ। ସଂପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପୁନଃ କୁକ୍ଷିଂ ମାର୍କଂଡେଯଃ ସଵିସ୍ମଯମ୍
ଏହିପରି, ମୁନି ପୁଣିଥରେ ପୁଣି ଗର୍ଭକୁ ଆଣିଦିଆଗଲେ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପୁଣି ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥୈଵ ଚ ପୁନର୍ଭୂଯୋ ଵିଜାନନ୍ସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍। ସ ତଥୈଵ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ପୃଥିଵୀମଟତେ ଵନମ୍
ଏହିପରି, ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଦୃଶ୍ୟ; ସେ ପୂର୍ବପରି ମାଟି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥଜଲୋପେତଂ ଵିଵିଧାନ୍ଯାଶ୍ରମାଣି ଚ। କ୍ରତୁଭିର୍ଯଜମାନାଂଶ୍ଚ ସମାପ୍ତଗୁରୁଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଦେଖିଲେ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦେଵକୁକ୍ଷିସ୍ଥାନ୍ଯଜ୍ଞସ୍ଥାନ୍ଶତଶୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ସଦ୍ଵୃତ୍ତମାଶ୍ରିତାଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣା ବ୍ରାହ୍ମଣପୂର୍ଵକାଃ1.39.
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଗର୍ଭଭିତରେ ଶତଶଃ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଜନଗୁଷ୍ଠୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଗରେ, ଭଲ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ।
ଚତ୍ଵାର ଆଶ୍ରମାଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଵିଲୋକିତା। ଏଵଂ ଵର୍ଷଶତଂ ସାଗ୍ରଂ ମାର୍କଂଡେଯେନ ଧୀମତା
ସେ ପୂର୍ବପରି ସଠିକ୍ ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ; ଏଭଳି ଭାବରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଶତ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ କାଟିଲେ।
ଚରତା ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ତତ୍କୁକ୍ଷୌ ହି ସମୀକ୍ଷ୍ଯତେ। ତତଃ କଦାଚିଦଥ ଵୈ ପୁନଃ କୁକ୍ଷେର୍ଵିନିର୍ଗତଃ
ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଗର୍ଭଭିତରେ ସବୁକିଛି ଦେଖିଲେ; ତାପରେ, କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେ ପୁଣି ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିଲେ।
ସୁପ୍ତଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଶାଖାଯ ାଂବାଲମେକଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ତଥୈଵୈକାର୍ଣଵଜଲେ ନୀହାରେଣାଵୃତାଂତରେ
ସେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷର ଡାଳିରେ ଶୁଅଥିବା ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ କୁହୁଡ଼ିରେ ଢାକା ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଦେଖିଲେ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତକ୍ରୀଡିତେ ଲୋକେ ସର୍ଵଭୂତଵିଵର୍ଜିତେ। ସ ମୁନିର୍ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଃ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଖେଳ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ କୌତୁହଳରେ ତାକି ରହିଲେ।
ବାଲମାଦିତ୍ଯସଂକାଶଂ ନ ଶକ୍ନୋତ୍ଯଭିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍। ସୋପ୍ଯଚିଂତଯଦେକାଂତେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସଲିଲସନ୍ନିଧୌ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ; ଜଳର କୂଳରେ ଏକାକି ଦଢ଼ିଅ, ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପୂର୍ଵଦୃଷ୍ଟମିଦଂ ମେନେ ଶଂକିତୋ ଦେଵମାଯଯା। ଅଗାଧେ ସଲିଲେ ଶେତେ ମାର୍କଂଡେଯଃ ସଵିସ୍ମଯଃ
ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ପୂର୍ବରେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲି, ଏହି ତାହା'; ଦେବତାଙ୍କ ମାୟା ବୋଲି ଶଙ୍କା କଲେ; ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଗଭୀର ଜଳରେ ଶୁଇଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଵତ୍ତମଥୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଵ୍ରଜତ୍ତ୍ରସ୍ତଲୋଚନଃ। ସ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନାହ ସ୍ଵାଗତୋ ବାଲ ଭୋ ଇତି
ତାପରେ, ପୂର୍ବପରି, ସେ ଦେଖିବାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଭୟରେ ତରଳ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସ୍ୱାଗତ, ଶିଶୁ।'
ବଭାଷେ ମେଘତୁଲ୍ଯେନ ସ୍ଵରେଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ମାର୍କଂଡେଯ ନ ଭେତଵ୍ଯମାଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମମାଂତିକମ୍
ପରମେଶ୍ୱର ମେଘର ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୋ ନିକଟକୁ ଆସ।'
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। କୋ ନାମ୍ନା କୀର୍ତଯତି ମାଂ କୁର୍ଵନ୍ପରିଭଵଂ ମମ। ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରାଖ୍ଯଂ ଧର୍ଷଯଂଶ୍ଚୈଵ ମେ ଵଯଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: 'କିଏ ମୋତେ ନାମରେ ଡାକୁଛି, ମୋତେ ଅବମାନ କରୁଛି, ଏବଂ ମୋର ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ବୟସକୁ ଅବହେଳା କରୁଛି?'
ନ ହ୍ଯେଷ ଚ ସଦାଚାରୋ ଦେଵେଷ୍ଵପି ମମୋଚିତଃ। ମାଂ ବ୍ରହ୍ମାପି ହି ସସ୍ନେହୋ ଦୀର୍ଘାଯୁରିତି ଭାଷତେ
ଏପରି ବ୍ୟବହାର ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସ୍ନେହରେ 'ଦୀର୍ଘାୟୁ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
କସ୍ତପୋଘୋରମାସାଦ୍ଯ ମମାଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ। ମାର୍କଂଡେଯେତି ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁମୀକ୍ଷିତୁମର୍ହସି
କିଏ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି, ଆଜି ମୋତେ 'ମାର୍କଣ୍ଡେୟ' ବୋଲି ଡାକି, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲି କି?
ଏଵଂ ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତଃ କ୍ରୋଧାନ୍ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ। ତଦୈନଂ ଭଗଵାନ୍ଭୂଯୋ ବଭାଷେ ମଧୁସୂଦନଃ
ଏଭଳି ରେଜା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଅହଂ ତେ ଜନକୋ ଵତ୍ସ ହୃଷୀକେଶଃ ପିତା ଗୁରୁଃ। ଆଯୁଃ ପ୍ରଦାତା ପୌରାଣଃ କିଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ନୋପସର୍ପସି
ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୋର ବାପା, ଶିଶୁ, ହୃଷୀକେଶ, ତୋର ଗୁରୁ; ମୁଁ ପୁରାତନ ଆୟୁ ଦେବାଳୁ—କାହିଁକି ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନାହାଁ?'
ମାଂ ପୁତ୍ରକାମଃ ପ୍ରଥମଂ ତ୍ଵତ୍ପିତାଂଗିରସୋ ମୁନିଃ। ପୂର୍ଵମାରାଧଯାମାସ ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ପୁଅ ଚାହିଁ, ତୁମର ବାପା ଅଙ୍ଗିରାସ ଋଷି ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତିନି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଘୋରତପସଂ ତ୍ରିଦଶୋତ୍ତମତେଜସମ୍। ଦତ୍ତଵାଂସ୍ତ୍ଵାମହଂ ପୁତ୍ରଂ ମହର୍ଷିମମିତୌଜସମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଦେଇଥିଲି, ଅପାର ଶକ୍ତିର ମହାଋଷି।
କସ୍ସମୁତ୍ସହତେ ଚାନ୍ଯୋ ଯୋଗିଭୂତାତ୍ମଗାତ୍ମକମ୍। ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେକାର୍ଣଵଗତଂ କ୍ରୀଡଂତଂ ଯୋଗମାଯଯା
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମା ସହିତ ଏକତା କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଛାଡି, ଅନ୍ୟ କିଏ ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗମାୟାରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖିପାରିବ?
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟହୃଦଯୋ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମାହାତପାଃ
ତାପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମହାତପସ୍ବୀ, ହୃଦୟରେ ଅନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ଭାସିତ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ନାମଗୋତ୍ରେ ତୁ ସଂପ୍ରୋଚ୍ଯ ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଲୋକପୂଜିତଃ। ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମସ୍କାରମଥାକରୋତ୍
ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କହି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ। ଇଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଜ୍ଞାତୁମିମାଂ ମାଯାଂ ତଵାନଘ। ଯଦେକାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶେଷେ ତ୍ଵଂ ବାଲରୂପଵାନ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଏହି ତୁମ ମାୟାକୁ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—କିପରି ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ବସିଛ।