ନାସ୍ତିକା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭକ୍ତା ଜ୍ଞାଯଂତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ। ଅହଂକାରଗୃହୀତାଶ୍ଚ ପ୍ରକ୍ଷୀଣସ୍ନେହବଂଧନାଃ
ଏହି ଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନାସ୍ତିକ ଓ ନିମ୍ନ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି। ସେମାନେ ଅହଂକାରରେ ଆବୃତ ଓ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି।
ଵିପ୍ରାଃ ଶୂଦ୍ରସମାଚାରାସ୍ସଂତି ସର୍ଵେ କଲୌ ଯୁଗେ। ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଵିପର୍ଯାସଃ କଲୌ ସଂପ୍ରତି ଵର୍ତତେ
କଳି ଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ଆଶ୍ରମର ସଠିକ୍ କ୍ରମ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଵର୍ଣାନାଂ ଚୈଵ ସଂଦେହୋ ଯୁଗାଂତେ କୁରୁନଂଦନ। ଏଷା ଦ୍ଵାଦଶସାହସ୍ରୀ ଯୁଗାଖ୍ଯା ପୂର୍ଵନିର୍ମିତା
ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ଯୁଗର ଶେଷରେ ଜାତିମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ଯୁଗ କଥା ପୂର୍ବରୁ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା।
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯଂତଂ ତଦହର୍ବ୍ରାହ୍ମମୁଚ୍ଯତେ। ତତୋ ହ ନିଗତେ ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵେଷାମେଵ ଜୀଵିନାମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ—
ଶରୀରନିର୍ଵୃତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଲଃ ସଂହାରବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଦେଵତାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହୀପତେ
ସମସ୍ତ ଦେହ ନଶ୍ୱର ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମୟ ସଂହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ରାଜନ୍—
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପକ୍ଷିଣାମ୍। ଗଂଧର୍ଵାଣାମପ୍ସରସାଂ ଭୁଜଂଗାନାଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ
ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା—
ପର୍ଵତାନାଂ ନଦୀନାଂ ଚ ପଶୂନାଂ ଚୈଵ ସତ୍ତମ। ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନାଂ ଚ କ୍ରିମୀଣାଂ ଦଂଶିନାଂ ତଥା
ପର୍ବତ, ନଦୀ, ପଶୁ, ତଥା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, କୀଟ, ଓ ଦଂଶକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରାଣୀ—
ସର୍ଵଭୂତପତିଃ ପଂଚ ଭୂତ୍ଵା ଭୂତାନି ଭୂତକୃତ୍। ଜଗତ୍ସଂହରଣାର୍ଥାଯ କୁରୁତେ ଵୈଶସଂ ମହତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ପାଞ୍ଚ ଭୂତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ, ସଂସାର ସଂହାର ପାଇଁ ବଡ଼ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।
ଭୂତ୍ଵା ସୂର୍ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଆଦଦାନୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣିଜାତମ୍। ଭୂତ୍ଵା ଵହ୍ନିର୍ନିର୍ଦହନ୍ସର୍ଵଲୋକାନ୍ଭୂତ୍ଵା ମେଘୋ ଭୂଯ ଉଗ୍ରୋଽଭ୍ଯଵର୍ଷତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦୃଷ୍ଟି ନେଇଯାନ୍ତି, ବାୟୁ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ନେଇଯାନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମେଘ ହୋଇ ପୁଣି ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ଭୂତ୍ଵା ନାରାଯଣୋ ଯୋଗୀ ସର୍ଵମୂର୍ତି ଵିଭାଵସୁଃ। ଗଭସ୍ତିଭିଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଭିଃ ସଂଶୋଷଯତି ସାଗରାନ୍
ନାରାୟଣ ଯୋଗୀ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ତୀବ୍ର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତଃ ପୀତ୍ଵାର୍ଣଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନଦୀକୂପାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ପର୍ଵତାନାଂ ଚ ସଲିଲଂ ସର୍ଵମାଦାଯ ଯୋଗଵିତ୍1.39.
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ସାଗର, ନଦୀ, କୂଆ ଓ ପର୍ବତର ସମସ୍ତ ଜଳ ପିଇଯାନ୍ତି, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା।
ଭୂତ୍ଵା ଚୈଵ ସ ହସ୍ତାର୍ଚିର୍ମହୀଂ ଭିତ୍ଵା ରସାତଲେ। ରମତେ ଜଲମାଦାଯ ପିବନ୍ରସମନୁତ୍ତମଂ
ତାପରେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି, ତଳପାଟାଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ଜଳ ପିଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ମୂର୍ତ୍ତାମୂର୍ତ୍ତେ ତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ଯଦସ୍ତି ପ୍ରାଣିଷୁ ଧ୍ରୁଵଂ। ତତ୍ସର୍ଵମରଵିଂଦାକ୍ଷ ଆଦତ୍ତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଯେଉଁଠି ମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଯାହା କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ କୁମୁଦନୟନ ପରମପୁରୁଷ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଵାଯୁଶ୍ଚ ବଲଵାନ୍ଭୂତ୍ଵା ଵିଧୁନ୍ଵାନୋଽଖିଲଂ ଜଗତ୍। ପ୍ରାଣାପାନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାଯୁନା କ୍ରମତେ ହରିଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଧରି, ହରି ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଦେଵଗଣାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଦେହିନାମ୍। ପଂଚେଂଦ୍ରିଯଗୁଣାସ୍ସର୍ଵେ ଭୂତାନ୍ଯେଵ ଚ ଯାନି ଚ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦେହୀମାନେ, ପାଞ୍ଚଇଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଣ ଓ ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି—
ଘ୍ରେଯଂ ଘ୍ରାଣଂ ଶରୀରଂ ଚ ପୃଥିଵୀସଂଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ। ଲୋକଯାତ୍ରା ଭଗଵତା ମୁହୂର୍ତେନ ଵିନାଶିତା
ଘ୍ରାଣର ବସ୍ତୁ, ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦେହ ଓ ପୃଥିବୀ ଆଧାରିତ ଗୁଣ— ଏହି ସମସ୍ତ କୁ ଭଗବାନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଂହାର କରିଦିଅନ୍ତି, ସହିତେ ଲୋକର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
ଜିହ୍ଵାରସଶ୍ଚ ସ୍ନେହଶ୍ଚ ସଂଶ୍ରିତାଃ ସଲିଲେ ଗୁଣାଃ। ରୂପଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିଭାଗଶ୍ଚ ନେତ୍ର ଜ୍ଯୋତିଃ ଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ
ଜିହ୍ବାର ସ୍ବାଦ, ଜଳର ଶିତଳତା, ଜଳ ଆଧାରିତ ଗୁଣ; ରୂପ, ଚକ୍ଷୁର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ନୟନର ଆଲୋକ, ଅଗ୍ନି ଆଧାରିତ ଗୁଣ—
ସ୍ପର୍ଶଃ ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ଚେଷ୍ଟା ଚ ପଵନଂ ସଂଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ। ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚ ଶ୍ରଵଣଂ ଗଗନଂ ସଂଶ୍ରିତା ଗୁଣାଃ
ସ୍ପର୍ଶ, ପ୍ରାଣ ଓ ଚଳନ, ବାୟୁ ଆଧାରିତ ଗୁଣ; ଶବ୍ଦ, କାନ ଓ ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି, ଆକାଶ ଆଧାରିତ ଗୁଣ—
ମନୋ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଚିତ୍ତଂ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ଚେତି ସଂଶ୍ରିତାଃ। ପରେଣ ପରମେଷ୍ଠୀ ଚ ହୃଷୀକେଶମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚିତ୍ତ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ— ଏହି ସମସ୍ତ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏବଂ ପରମ ପ୍ରଭୁ ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ତତୋ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିଃ ପରିଵାରିତାଃ। ଵାଯୁନା ପରିନୁନ୍ନାଶ୍ଚ ଭୂମିଶାଖାମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ତାପରେ ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଘେରି ଦିଆଯାଇ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଇ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଶାଖାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ସଂହରଣୋଦ୍ଭୂତଃ ପାଵକଃ ଶତଧା ଜ୍ଵଲନ୍। ପ୍ରଦହନ୍ନଖିଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵୃତ୍ତଃ ସଂଵର୍ତ୍ତକୋଽନଲଃ
ସେମାନଙ୍କର ନାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି, ଯାହା ଶତଧାରାରେ ଦହୁଛି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୁଡ଼ାଇ ଦେଲା; ସେଇ ଅଗ୍ନି ହେଲା ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି।
ସପର୍ଵତଦ୍ରୁମାନ୍ଗୁଲ୍ମାନ୍ଲତାଵଲ୍ଲୀସ୍ତୃଣାନି ଚ। ଵିମାନାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି ପୁରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ପାହାଡ଼, ବୃକ୍ଷ, ଝାଡ଼, ଲତା, ବେଳ, ଘାସ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ମହଲ ଓ ପୁରୁଣା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗୃହଗୁଡ଼ିକୁ—
ଯାନି ଚାଶ୍ରଯଣୀଯାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯପ୍ଯଦହଦ୍ଭୃଶମ୍। ଭସ୍ମୀକୃତ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକାନ୍ଲ୍ଲୋକଗୁରୋର୍ଗୁରୁଃ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଭଲଭାବେ ଦହିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ, ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନଶ୍ୱର କରିଦେଲେ।
ସ ଭୂତିଂ ଧାରଯାମାସ ଯୁଗାଂତେ ଲୋକସଂଭଵାମ୍। ସହସ୍ରଵୃଷ୍ଟିଃ ଶତଧା ଭୂତ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ମହାଘନଃ
ସେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କଲେ; ହଜାର ଧାରାରେ ବର୍ଷା ହେବାକୁ ଏକ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯତୋଯେନ ହଵିଷା ତର୍ପଯାମାସ ମେଦିନୀଂ। ତତଃ କ୍ଷୀରନିକାଶେନ ସ୍ଵାଦୁନା ପରମାଂଭସା
ଦିବ୍ୟ ଜଳରେ ହବି ଦେଇ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ତାପରେ ଦୁଧ ସଦୃଶ ମଧୁର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳରେ ଭିଜାଇଲେ।
ଶିଶିରେଣ ଚ ପୁଣ୍ଯେନ ମହୀନିର୍ଵାଣମାଗମତ୍। ତେନ ତୋଯେନ ସଂପୃକ୍ତା ପଯସ୍ସାଧର୍ମ୍ଯତୋ ଧରା
ଶିତଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା; ସେଇ ଜଳରେ ଭିଜି ପୃଥିବୀ ଦୁଧ ସମାନ ହେଇଗଲା।
ଏକାର୍ଣାଵଜଲୀଭୂତା ସର୍ଵସତ୍ଵଵିଵର୍ଜିତା। ମହାସତ୍ଵାନ୍ଯପି ଵିଭୁଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନ୍ଯମିତୌଜସଂ
ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶୂନ୍ୟ ଏକ ମହାସାଗର ହୋଇଗଲା; ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନଷ୍ଟାର୍କପଵନାକାଶେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଜଗତି ସଂଵୃତେ। ସଂଶୋଷମାତ୍ମନା କୃତ୍ଵା ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଚ ଦେହିନଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପବନ ଓ ଆକାଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଗତ ଲୁଚିଯିବା ସମୟରେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ଦେହଧାରୀମାନେକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଲେ।
ଦଗ୍ଧ୍ଵା ସଂକୋଚ୍ଯ ଚ ତଥା ସ୍ଵପିତ୍ଯେକଃ ସନାତନଃ। ପୌରାଣଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଵପିତ୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ
ଏଭଳି ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଦହି ଓ ସଂକୋଚିତ କରି, ସନାତନ ପ୍ରଭୁ ଏକାକି ଶୟନ କରନ୍ତି; ପୁରୁଣା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।
ଏକାର୍ଣଵଜଲେଯାଯୀ ଯୋଗୀ ଯୋଗମୁପାସିତଃ। ଅନେକାନି ସହସ୍ରାଣି ଯୁଗାନ୍ଯେକାର୍ଣଵାଂଭସି
ଏହି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରର ଜଳରେ ସେ ଯୋଗୀ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏକାକି ଶୟନ କରନ୍ତି।