ହରିଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ଧନୁର୍ଧାରୀ ଭୀମୋ ଧର୍ମପରାକ୍ରମଃ। ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତୁ ରାମେଣ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରଃ
ସେ ହରିତ ଦାଢ଼ିଧାରୀ, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମରେ ପ୍ରବଳ; ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଉଵାଚ ପ୍ରଣତଂ ରାମଂ କରେ ଗୃହ୍ଯ ପିତାମହଃ। ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେ ଦେହେଽଵତୀର୍ଣୋ ଵସୁଧାତଲେ
ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଧରି କହିଲେ: 'ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ଦେହରେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ।'
କୃତଂ ତଦ୍ଭଵତା ସର୍ଵଂ ଦେଵକାର୍ଯଂ ମହାଵିଭୋ। ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵାମନଂ ଦେଵଂ ଜାହ୍ନଵ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
'ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ। ଜାହ୍ନବୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ବାମନ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି—'
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ସ୍ଵପୁରୀଂ ଗତ୍ଵା ସୁରଲୋକଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵ ଚ। ଵିସୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ରାମଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତାମହଂ
'ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ସହର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ପରେ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କର।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାମ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆରୂଢଃ ପୁଷ୍ପକଂ ଯାନଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମଧୁରାଂ ପୁରୀମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରସହିତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁଘାତିନଂ
ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ସେ ମଧୁରା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ତୁତୋଷ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଭରତଃ ସ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭ୍ରାତରୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଶକ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଵିଵାଗତୌ
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ଖୁସି ହେଲେ, ଭରତ ଓ ବାନରମୁକୁଟି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି ଆସିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତୋ ମୂର୍ଧ୍ନା ପଂଚାଂଗାଲିଂଗିତାଵନିଃ। ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ଚାଂକମାରୋପ୍ଯ ରାମୋ ଭ୍ରାତରମଂଜସା
ତାପରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇ ଆପଣଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସାଇଲେ।
ଭରତଶ୍ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତଦନଂତରଂ। ଉପଵିଷ୍ଟୋଽଥ ରାମାଯ ସୋଽର୍ଘମାଦାଯ ସତ୍ଵରଂ
ତାପରେ ଭରତ, ପଛରେ ସୁଗ୍ରୀବ; ବସିବା ପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦଯାମାସ ଚାଷ୍ଟାଂଗଂ ରାଘଵେ ତଦା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତୋ ରାମଂ ସର୍ଵୋ ଵୈ ମାଥୁରୋ ଜନଃ
ସେ ସମୟରେ ଆଠଟି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ ରାଜ୍ୟଟି ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ମଥୁରାର ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଵର୍ଣା ବ୍ରାହ୍ମଣଭୂଯିଷ୍ଠା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେନଂ ସମାଗତାଃ। ସଂଭାଷ୍ଯ ପ୍ରକୃତୀଃ ସର୍ଵା ନୈଗମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ
ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଶି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ, ରାମଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ।
ଦିନାନି ପଂଚୋଷିତ୍ଵାଽତ୍ର ରାମୋ ଗଂତୁଂ ମନୋ ଦଧେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ତତୋ ରାମେ ଵାଜିନୋଥ ଗଜାଂସ୍ତଥା
ପାଞ୍ଚ ଦିନ ରହି, ରାମ ଚାଲିଯିବାକୁ ମନେ କଲେ। ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଆଣିଲେ।
କୃତାକୃତଂ ଚ କନକଂ ତତ୍ରୋପାଯନମାହରତ୍। ରାମସ୍ତ୍ଵାହ ତତଃ ପ୍ରୀତଃ ସର୍ଵମେତନ୍ମଯା ତଵ
ସେଠାରେ ତିଆରି ଓ କଚ୍ଚା ସୁନା ଉପହାର ଭାବେ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ରାମ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଏ ସବୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଦିଆଯାଉଛି।'
ଦତ୍ତଂ ପୁତ୍ରୌ ତେଽଭିଷିଞ୍ଚ ରାଜାନୌ ମାଥୁରେ ଜନେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମଧ୍ଯଂଦିନେ ରଵୌ
'ତୁମର ଦୁଇ ପୁଅକୁ ମୁଁ ମଥୁରାର ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଛି।' ଏପରି କହି, ରାମ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ମହୋଦଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଗଂଗାତୀରେ ସ ଵାମନଂ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନାହ ଭାଵିନଃ ପାର୍ଥିଵାଂସ୍ତଥା
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିବା ମହୋଦୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ବାମନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାସ୍ଥାପିତ କଲେ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ମଯା କୃତୋଽଯଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ସେତୁର୍ଭୂତିଵିଵର୍ଧନଃ। ପ୍ରାପ୍ତେ କାଲେ ପାଲନୀଯୋ ନ ଚ ଲୋପ୍ଯଃ କଥଂଚନ
'ଧର୍ମର ଏହି ସେତୁ, ଯାହା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଏ, ମୁଁ ତିଆରି କରିଛି। ସମୟ ଆସିଲେ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ, କେବେଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଯିଏଁ ନୁହେଁ।'
ପ୍ରସାରିତକରେଣୈଵଂ ପ୍ରାର୍ଥନୈଷା ମଯା କୃତା। ନୃପାଃ କୃତେ ମଯାର୍ଥିତ୍ଵେ ଯତ୍କ୍ଷେମଂ କ୍ରିଯତାମିହ
ହାତ ପ୍ରସାରି ମୁଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିଛି—'ରାଜାମାନେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ଏଠାରେ ଯାହା କୁସଳ ହେବ, ତାହା କର।'
ନିତ୍ଯଂ ଦୈନଂଦିନୀପୂଜା କାର୍ଯା ସର୍ଵୈରତଂଦ୍ରିତୈଃ। ଗ୍ରାମାନ୍ଦତ୍ଵା ଧନଂ ତଚ୍ଚ ଲଂକାଯା ଆହୃତଂ ଚ ଯତ୍
'ସମସ୍ତେ ଦିନେ ଦିନେ ନିୟମିତ ପୂଜା ଅଲସ୍ୟ ଛାଡ଼ି କରିବେ। ଗ୍ରାମ ଓ ଲଙ୍କାରୁ ଆଣାଯାଇଥିବା ଧନ ବଣ୍ଟନ କରିବେ।'
ପ୍ରେଷଯିତ୍ଵା ଚ କିଷ୍କିଂଧାଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରେଶ୍ଵରଂ। ଅଯୋଧ୍ଯାମାଗତୋ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକଂ ତମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପଠାଇ, ରାମ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ। ପରେ ସେ ପୁଷ୍ପକ ରଥକୁ କହିଲେ।
ନାଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଭୂଯସ୍ତିଷ୍ଠ ଯତ୍ର ଧନେଶ୍ଵରଃ। କୃତକୃତ୍ଯସ୍ତତୋ ରାମଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାପ୍ଯମନ୍ଯତ
'ତୁମେ ଆଉ ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନର ଦେବତା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ରୁହ।' ଏଭଳି ରାମ ତାଙ୍କ କାମ ସାରି, ଆଉ କିଛି କରିବା ଭାବିଲେ ନାହିଁ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏଵନ୍ତେ ଭୀଷ୍ମ ରାମସ୍ଯ କଥାଯୋଗେନ ପାର୍ଥିଵ। ଉତ୍ପତ୍ତିର୍ଵାମନସ୍ଯୋକ୍ତା କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—'ଭୀଷ୍ମ, ଏଭଳି ରାମଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ବାମନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? '
କଥଯାମି ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯତ୍ର କୌତୂହଲଂ ନୃପ। ସର୍ଵଂ ତେ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଯେନାର୍ଥୀ ନୃପନଂଦନ
'ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେବି। ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୁଣେଇବି।'
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କଥିତଂ ଵାମନସ୍ଯୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵୈ। ପୁନସ୍ତସ୍ଯୈଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯମନ୍ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରତୋ ଵଦ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—'ବାମନଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଇଛି। ଏବେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆଉ ଏକ ମହିମା ଆଉଥରେ କହ।'
ପଦ୍ମଂ କଥମଭୂଦ୍ଦେଵ ନାଭୌ ଯେନାଭଵଜ୍ଜଗତ୍। କଥଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ସୃଷ୍ଟିଃ ପଦ୍ମମଧ୍ଯେଽଭଵତ୍ପୁରା
'ଦେବତାଙ୍କର ନାଭିରୁ କିପରି ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ହେଲା? ଏବଂ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ବୈଷ୍ଣବ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହେଲା?'
କଥଂ ପାଦ୍ମେ ମହାକଲ୍ପେଽଭଵତ୍ପଦ୍ମମଯଂ ଜଗତ୍। ଜଲାର୍ଣଵଗତସ୍ଯେହ ନାଭୌ ଜାତଂ ଜଲାନୁଗଂ
'ପଦ୍ମର ମହାକଳ୍ପରେ କିପରି ପଦ୍ମରେ ତିଆରି ବିଶ୍ୱ ହେଲା? ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ, ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମ କିପରି ହେଲା?'
ପ୍ରଭାଵଂ ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ସ୍ଵପତଃ ସାଗରାଂଭସି। ପୁଷ୍କରେ ତୁ କଥଂ ଜାତା ଦେଵା ୠଷିଗଣାଃ ପୁରା
'ସାଗର ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପଦ୍ମନାଭଙ୍କର ଶକ୍ତି କଣ? ଏବଂ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ?'
ଏତଦାଖ୍ଯାହି ନିଖିଲଂ ଯୋଗଂ ଯୋଗଵିଦାଂ ପତେ। କଥଂ ନିର୍ମିତଵାଂସ୍ତତ୍ର ଚୈତଂ ଲୋକଂ ସନାତନମ୍
'ଯୋଗଜ୍ଞମାନଙ୍କର ନାଥ, ଏ ସବୁ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ। ସେଠାରେ ସେ କିପରି ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ବିଶ୍ୱ ତିଆରି କଲେ?'
କଥମେକାର୍ଣଵେ ଶୂନ୍ଯେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମେ। ଭୂଗୋଲକେ ପ୍ରଦଗ୍ଧେ ତୁ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଶୂନ୍ୟ ହେବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜୀବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ଗୋଲକ ଜଳିଯାଇଥିଲେ, ଓ ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ ନଷ୍ଟ ହେଲେ—
ନଷ୍ଟାନଲାନିଲାକାଶେ ନଷ୍ଟଧର୍ମେ ମହୀତଲେ। କେଵଲେ ଗହ୍ଵରୀଭୂତେ ମହାଭୂତଵିପର୍ଯଯେ
ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ପୃଥିବୀରୁ ଧର୍ମ ହରାଇଗଲେ, କେବଳ ଅନ୍ଧକାର ରହିଗଲେ, ଓ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଲେ—
କିଂ ନୁ ଵିଶ୍ଵପତିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାତେଜା ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଆସ୍ତେ ଯଥାଧ୍ଯାନନିଷ୍ଠୋ ଵିଧିମାସ୍ଥାଯ ଯୋଗଵିତ୍
ତେବେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ, ଅପାର ତେଜ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ମାଲିକ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି କି?
ଶୃଣ୍ଵତଃ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନେତଦଶେଷତଃ। ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯଶୋ ନାରାଯଣାତ୍ମକମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପରମ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣୁଛି, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ନାରାୟଣଙ୍କର ଯଶ ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବାକୁ ଉଚିତ, କାରଣ ଆପଣ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି।