କିମିଦଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ଯାନଂ ନିରାଲଂବେଽମ୍ବରେ ସ୍ଥିତମ୍। ଭଵିତଵ୍ଯଂ କାରଣେନ ପଶ୍ଯେତ୍ଯାହ ସ୍ମ ଵାନରମ୍
ସେ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ — ଏହି ଯାନ କାହିଁକି ଘେରି ରହିଛି, ଆକାଶରେ ନିରାଧାର ଭାବେ ଅଟକିଛି? ନିଶ୍ଚୟ କିଛି କାରଣ ଅଛି — ଦେଖ ଏବଂ ଜାଣ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଵଚନାଦଵତୀର୍ଯ ଧରାତଲେ। ସ ଚ ପଶ୍ଯତି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସୁରସିଦ୍ଧସମନ୍ଵିତମ୍
ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିରେ ଅବତରିଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସଙ୍ଘସହିତଂ ଚତୁର୍ଵେଦସମନ୍ଵିତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଽଗତ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଂ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ଭାବେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଓ ଚାରି ବେଦ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଆଗକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହିତୋ ଲୋକପାଲୈଶ୍ଚ ଵସ୍ଵାଦିତ୍ଯମରୁଦ୍ଗଣୈଃ। ତଂ ଦେଵଂ ପୁଷ୍ପକଂ ନୈଵ ଲଂଘଯେଦ୍ଧି ପିତାମହମ୍
ଲୋକପାଳ, ବସୁ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ମରୁତମାନେ ସହିତ, ସେହି ଦେବତା — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଅଵତୀର୍ଯ ତତୋ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକାଦ୍ଧେମଭୂଷିତାତ୍। ନତ୍ଵା ଵିରିଂଚନଂ ଦେଵଂ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ସହ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ରାମ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରୁ ଅବତରିଲେ, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଦଁଡାଇଥିବା ବିରିଞ୍ଚି ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଅଷ୍ଟାଂଗପ୍ରଣିପାତେନ ପଂଚାଂଗାଲିଂଗିତାଵନିଃ। ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଦେଵଦେଵଂ ଵିରିଂଚନମ୍
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ ଓ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଭୂମିକୁ ଅଙ୍ଗିକାର କରି, ନମ୍ର ହୋଇ ଦେବମାନ୍ୟ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ରାମ ଉଵାଚ। ନମାମି ଲୋକକର୍ତାରଂ ପ୍ରଜାପତିସୁରାର୍ଚିତମ୍। ଦେଵନାଥଂ ଲୋକନାଥଂ ପ୍ରଜାନାଥଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
ରାମ କହିଲେ — ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଜାପତି ଓ ଦେବତାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଦେବମାନ୍ୟ, ଲୋକନାଥ, ପ୍ରଜାନାଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତ। ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵନ୍ନାଥ ହରିପିଂଗଲଲୋଚନ
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ନାଥ, ସିଂହବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ବାଲସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧରୂପୀ ଚ ମୃଗଚର୍ମାସନାଂବରଃ। ତାରଣଶ୍ଚାସି ଦେଵସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ
ଆପଣ କେବେ ଶିଶୁ ରୂପେ, କେବେ ବୃଦ୍ଧ ରୂପେ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି, ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି ଏବଂ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି; ଆପଣ ଉଦ୍ଧାରକ, ଦେବତା, ତିନି ଲୋକର ନାଥ ଓ ସର୍ବଶ୍ୱର।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପଦ୍ମଗର୍ଭଃ ଵେଦଗର୍ଭଃ ସ୍ମୃତିପ୍ରଦଃ। ମହାସିଦ୍ଧୋ ମହାପଦ୍ମୀ ମହାଦଂଡୀ ଚ ମେଖଲୀ
ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସୁବର୍ଣ୍ଣଗର୍ଭ, ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବେଦମୂଳ, ସ୍ମୃତି ଦାତା, ମହାସିଦ୍ଧ, ମହାପଦ୍ମ ଧାରୀ, ମହାଦଣ୍ଡ ଧାରୀ ଓ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା।
କାଲଶ୍ଚ କାଲରୂପୀ ଚ ନୀଲଗ୍ରୀଵୋ ଵିଦାଂଵରଃ। ଵେଦକର୍ତାର୍ଭକୋ ନିତ୍ଯଃ ପଶୂନାଂ ପତିରଵ୍ଯଯଃ
ସେ କାଳ ଓ କାଳର ଆକୃତି, ନୀଳ କଣ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବେଦର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ ଶିଶୁ ଓ ଅବିନାଶୀ ପଶୁମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।
ଦର୍ଭପାଣିର୍ହଂସକେତୁଃ କର୍ତା ହର୍ତା ହରୋ ହରିଃ। ଜଟୀ ମୁଂଡୀ ଶିଖୀ ଦଂଡୀ ଲଗୁଡୀ ଚ ମହାଯଶାଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ ଦର୍ଭା ଅଛି, ହଂସ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱଜ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ହର, ହରି, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡଶିରା, ଶିଖାଧାରୀ, ଦଣ୍ଡ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏବଂ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଭୂତେଶ୍ଵରଃ ସୁରାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଭାଵନଃ। ସର୍ଵଗଃ ସର୍ଵହାରୀ ଚ ସ୍ରଷ୍ଟା ଚ ଗୁରୁରଵ୍ଯଯଃ
ସେ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାଳନ କରୁଥିବା, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅବିନାଶୀ ଗୁରୁ।
କମଂଡଲୁଧରୋ ଦେଵଃ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵାଦିଧରସ୍ତଥା। ହଵନୀଯୋଽର୍ଚନୀଯଶ୍ଚ ଓଁକାରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସାମଗଃ
ଯିଏ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯଜ୍ଞର ସ୍ରୁକ୍ ଓ ସ୍ରୁଭା ଧରନ୍ତି, ହବନ ଓ ପୂଜାରେ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜିତ, ଓଁକାର ରୂପୀ, ଓ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ସାମ ଗାୟକ।
ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚୈଵାମୃତଶ୍ଚୈଵ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତଃ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵ୍ରତଧରୋ ଗୁହାଵାସୀ ସୁପଙ୍କଜଃ
ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅମୃତ, ପାରିୟାତ୍ର ପର୍ବତର ବାସି, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବ୍ରତୀ, ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମନୟନ।
ଅମରୋ ଦର୍ଶନୀଯଶ୍ଚ ବାଲସୂର୍ଯନିଭସ୍ତଥା। ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମତଶ୍ଚାପି ପତ୍ନୀଭ୍ଯାମୁପସେଵିତଃ
ସେ ଅମର, ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ବାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ; ଡାହାଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପତ୍ନୀମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ଭିକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଭିକ୍ଷୁରୂପଶ୍ଚ ତ୍ରିଜଟୀ ଲବ୍ଧନିଶ୍ଚଯଃ। ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିକରଃ କାମୋ ମଧୁର୍ମଧୁକରସ୍ତଥା
ସେ ଭିକ୍ଷୁ, ଭିକ୍ଷା ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ତିନି ଜଟାଧାରୀ, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ, ମନର ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, କାମ ରୂପୀ, ମଧୁର ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକା ସଦୃଶ।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଵନଗତ ଆଶ୍ରମୀ ପୂଜିତସ୍ତଥା। ଜଗଦ୍ଧାତା ଚ କର୍ତ୍ତା ଚ ପୁରୁଷଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ଧ୍ରୁଵଃ
ସେ ବନପ୍ରସ୍ଥ, ବନକୁ ଯାଇଥିବା, ଆଶ୍ରମୀ, ପୂଜିତ, ଜଗତର ପାଳକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅଚଳ ପୁରୁଷ।
ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵିରୂପାକ୍ଷସ୍ତ୍ରିଧର୍ମୋ ଭୂତଭାଵନଃ। ତ୍ରିଵେଦୋ ବହୁରୂପଶ୍ଚ ସୂର୍ଯାଯୁତସମପ୍ରଭଃ
ସେ ଧର୍ମର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ବିଚିତ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ତିନି ପ୍ରକାର ଧର୍ମର ଧାରକ, ଭୂତମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରୁଥିବା, ତିନି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବହୁରୂପୀ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।
ମୋହକୋଵଂଧକଶ୍ଚୈଵଦାନଵାନାଂଵିଶେଷତଃ। ଦେଵଦେଵଶ୍ଚ ପଦ୍ମାଙ୍କସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରୋଽବ୍ଜଜଟସ୍ତଥା
ସେ ମୋହ ଓ ବନ୍ଧନ କରୁଥିବା, ବିଶେଷ କରି ଦାନବମାନଙ୍କୁ; ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନିତ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଓ ପଦ୍ମ ଦଳ ସଦୃଶ ଜଟାଧାରୀ।
ହରିଶ୍ମଶ୍ରୁର୍ଧନୁର୍ଧାରୀ ଭୀମୋ ଧର୍ମପରାକ୍ରମଃ। ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତୁ ରାମେଣ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରଃ
ସେ ହରିତ ଦାଢ଼ିଧାରୀ, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର, ଧର୍ମରେ ପ୍ରବଳ; ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଉଵାଚ ପ୍ରଣତଂ ରାମଂ କରେ ଗୃହ୍ଯ ପିତାମହଃ। ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵଂ ମାନୁଷେ ଦେହେଽଵତୀର୍ଣୋ ଵସୁଧାତଲେ
ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ହାତ ଧରି କହିଲେ: 'ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ମାନବ ଦେହରେ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ।'
କୃତଂ ତଦ୍ଭଵତା ସର୍ଵଂ ଦେଵକାର୍ଯଂ ମହାଵିଭୋ। ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵାମନଂ ଦେଵଂ ଜାହ୍ନଵ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ତଟେ
'ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ। ଜାହ୍ନବୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ବାମନ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି—'
ଅଯୋଧ୍ଯାଂ ସ୍ଵପୁରୀଂ ଗତ୍ଵା ସୁରଲୋକଂ ଵ୍ରଜସ୍ଵ ଚ। ଵିସୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ରାମଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ପିତାମହଂ
'ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ସହର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଅ, ପରେ ଦେବଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କର।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ରାମ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଆରୂଢଃ ପୁଷ୍ପକଂ ଯାନଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମଧୁରାଂ ପୁରୀମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରସହିତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁଘାତିନଂ
ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ସେ ମଧୁରା ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ତୁତୋଷ ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଭରତଃ ସ ହରୀଶ୍ଵରଃ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭ୍ରାତରୌ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଶକ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଵିଵାଗତୌ
ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଘବ ଖୁସି ହେଲେ, ଭରତ ଓ ବାନରମୁକୁଟି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି ଆସିଲେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତୋ ମୂର୍ଧ୍ନା ପଂଚାଂଗାଲିଂଗିତାଵନିଃ। ଉତ୍ଥାପ୍ଯ ଚାଂକମାରୋପ୍ଯ ରାମୋ ଭ୍ରାତରମଂଜସା
ତାପରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ତୁରନ୍ତ ଉଠାଇ ଆପଣଙ୍କ ମୋଡ଼ରେ ବସାଇଲେ।
ଭରତଶ୍ଚ ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତଦନଂତରଂ। ଉପଵିଷ୍ଟୋଽଥ ରାମାଯ ସୋଽର୍ଘମାଦାଯ ସତ୍ଵରଂ
ତାପରେ ଭରତ, ପଛରେ ସୁଗ୍ରୀବ; ବସିବା ପରେ ସେ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ନିଵେଦଯାମାସ ଚାଷ୍ଟାଂଗଂ ରାଘଵେ ତଦା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତତୋ ରାମଂ ସର୍ଵୋ ଵୈ ମାଥୁରୋ ଜନଃ
ସେ ସମୟରେ ଆଠଟି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ ରାଜ୍ୟଟି ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ମଥୁରାର ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଵର୍ଣା ବ୍ରାହ୍ମଣଭୂଯିଷ୍ଠା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମେନଂ ସମାଗତାଃ। ସଂଭାଷ୍ଯ ପ୍ରକୃତୀଃ ସର୍ଵା ନୈଗମାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ
ସମସ୍ତ ଜାତିର ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଶି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ, ରାମଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ।