ଆନୀଯ ଚାର୍ପଯଦ୍ରାମେ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ। ଯଦା ଵୈ ନିର୍ଜିତଃ ଶକ୍ରୋ ମେଘନାଦେନ ରାଘଵ
ତାହା ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ, "ଯେବେ ମେଘନାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ହେ ରାଘବ—"
ତଦା ଵୈ ଵାମନସ୍ତ୍ଵେଷ ଆନୀତୋ ଜଲଜେକ୍ଷଣ। ନଯସ୍ଵ ତମିମଂ ଦେଵ ଦେଵଦେଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯ
"ସେତେବେଳେ ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ବାମନ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବତାକୁ ନିଅ, ହେ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।"
ତଥେତି ରାଘଵଃ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପକଂ ଚ ସମାରୁହତ୍। ଧନଂ ରତ୍ନମସଂଖ୍ଯେଯଂ ଵାମନଂ ଚ ସୁରୋତ୍ତମମ୍
ରାଘବ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ, ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ବାମନ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନେଇଲେ।
ଗୃହ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଭରତାଵାରୂଢୌ ଵାମନାଦନୁ। ଵ୍ରଜନ୍ନେଵାଂବରେ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ଯାହ ଵିଭୀଷଣମ୍
ବାମନଙ୍କ ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ଚଢ଼ାଇ, ଆକାଶରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ରୁହ।"
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂଯୋପ୍ଯାହ ସ ରାଘଵମ୍। କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵମେତଦ୍ଧି ଯଦାଜ୍ଞପ୍ତଂ ଵିଭୋ ତ୍ଵଯା
ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଣିଥରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେସବୁ କାମ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।"
ସେତୁନାନେନ ରାଜେଂଦ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵମାନଵାଃ। ଆଗତ୍ଯ ପ୍ରତିବାଧେରନ୍ନାଜ୍ଞାଭଂଗୋ ଭଵେତ୍ତଵ
ହେ ରାଜା, ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆସି ପାରହେବେ; ଆପଣଙ୍କର ଆଦେଶ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ।
କୋତ୍ର ମେ ନିଯମୋ ଦେଵ କିନ୍ନୁ କାର୍ଯଂ ମଯା ଵିଭୋ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଭାଷିତମ୍
ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ମୁଁ କଣ କରିବି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ଏପରି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କାର୍ମୁକଂ ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ରାମଃ ସେତୁଂ ଦ୍ଵିଧାଚ୍ଛିନତ୍। ତ୍ରିର୍ଵିଭଜ୍ଯ ଚ ଵେଗେନ ମଧ୍ଯେ ଵୈ ଦଶଯୋଜନମ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ସେତୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଟିଦେଲେ; ତିବ୍ର ଗତିରେ ତିନି ଭାଗ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଯୋଜନା ର ଖାଲି ସ୍ଥାନ କରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ଵା ତୁ ଯୋଜନଂ ଚୈକମେକଂ ଖଂଡତ୍ରଯଂ କୃତମ୍। ଵେଲାଵନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରାମଃ ପୂଜାଂ ରମାପତେଃ
ଏକ ଯୋଜନା କଟି, ତିନି ଖଣ୍ଡ ହେଲା; ସମୁଦ୍ରତଟର ପବିତ୍ର ବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।
କୃତ୍ଵା ରାମେଶ୍ଵରଂ ନାମ୍ନା ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନଂ। ଅଭିଷିଚ୍ଯାଥ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵାମନଂ ରଘୁନଂଦନଃ
‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଅଭିଷେକ ଓ ପୂଜା କରି, ରଘୁନନ୍ଦନ ଜଳପାତ୍ର ଧରିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଦୁଦଧେଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ। ଅଂତରିକ୍ଷାଦଭୂଦ୍ଵାଣୀ ମେଘଗଂଭୀରନିଃସ୍ଵନା
ତାପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ; ଆକାଶରୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ପରି ଏକ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଭୋ ଭୋ ରାମାସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଥିତୋଽହମିହ ସାଂପ୍ରତମ୍। ଯାଵଜ୍ଜଗଦିଦଂ ରାମ ଯାଵଦେଷା ଧରା ସ୍ଥିତା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ହେ ରାମ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ! ମୁଁ ଏଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଅଛି, ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଛି—"
ତାଵଦେଵ ଚ ତେ ସେତୁ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ରାଘଵ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଗିରଂ ତାମମୃତୋପମାମ୍
"ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ସେତୁ ଓ ତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ ରହିବ, ହେ ରାଘବ।" ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣି—
ରାମ ଉଵାଚ। ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଭକ୍ତାନାମଭଯଂକର। ଗୌରୀକାଂତ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶନ
ରାମ କହିଲେ: "ଦେବଦେବେଶ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ଗୌରୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଡକ୍ଷୟଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।"
ନମୋ ଭଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ଵରଦାଯ ଚ। ପଶୂନାଂପତଯେ ନିତ୍ଯଂ ଚୋଗ୍ରାଯ ଚ କପର୍ଦିନେ
ଭବ, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ଦାନଦାତା, ପଶୁମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ, ଭୟଙ୍କର, ଜଟାଧାରୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ମହାଦେଵାଯ ଭୀମାଯ ତ୍ର୍ଯଂବକାଯ ଦିଶାଂପତେ। ଈଶାନାଯ ଭଗଘ୍ନାଯ ନମୋସ୍ତ୍ଵଂଧକଘାତିନେ
ମହାଦେବ, ଭୀମ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ, ଈଶାନ, ଭଗ ନାଶକ, ଅନ୍ଧକ ଘାତକ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ନୀଲଗ୍ରୀଵାଯ ଘୋରାଯ ଵେଧସେ ଵେଧସା ସ୍ତୁତ। କୁମାରଶତ୍ରୁନିଘ୍ନାଯ କୁମାରଜନନାଯ ଚ
ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, କୁମାରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, କୁମାରଙ୍କ ଜନକ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଵିଲୋହିତାଯ ଧୂମ୍ରାଯ ଶିଵାଯ କ୍ରଥନାଯ ଚ। ନମୋ ନୀଲଶିଖଂଡାଯ ଶୂଲିନେ ଦୈତ୍ଯନାଶିନେ
ଲାଲଟିଆ, ଧୂସର, ଶିବ, ଧ୍ୱଂସକ, ନୀଳଶିଖଣ୍ଡ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଦାନବ ନାଶକ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଉଗ୍ରାଯ ଚ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ହିରଣ୍ଯଵସୁରେତସେ। ଅନିଂଦ୍ଯାଯାଂବିକାଭର୍ତ୍ରେ ସର୍ଵଦେଵସ୍ତୁତାଯ ଚ
ଉଗ୍ର, ତ୍ରିନୟନ, ସୁନା ଭରା ସିମେନ୍ତ ଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଅଭିଗମ୍ଯାଯ କାମ୍ଯାଯ ସଦ୍ଯୋଜାତାଯ ଵୈ ନମଃ। ଵୃଷଧ୍ଵଜାଯ ମୁଂଡାଯ ଜଟିନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ
ସରଳ ଉପଲବ୍ଧ, ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ମୁଣ୍ଡଧାରୀ, ଜଟାଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ତପ୍ଯମାନାଯ ତପ୍ଯାଯ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଯ ଜଯାଯ ଚ। ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନେ ଵିଶ୍ଵସୃଜେ ଵିଶ୍ଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତେ
ତପସ୍ୱୀ, ତପସ୍ୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସମର୍ଥକ, ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ନମୋ ନମୋସ୍ତୁ ଦିଵ୍ଯାଯ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରାଯ ଚ। ଭକ୍ତାନୁକଂପିନେ ଦେଵ ଵିଶ୍ଵତେଜୋ ମନୋଗତେ
ଦିବ୍ୟ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କରୁଣା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯାହାଙ୍କ ତେଜ ରହିଛି ଓ ମନରେ ଧରାଯାଏ—ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ସଂସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ଦେଵଦେଵୋ ହରୋ ନୃପ। ଉଵାଚ ରାଘଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ଭକ୍ତିନମ୍ରଂ ପୁରାସ୍ଥିତମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ — ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେବମାନ୍ୟ ହରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାଘବ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସାମ୍ନାରେ ଦଁଡାଇଥିଲେ, ତେବେ ହର ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଭୋ ଭୋ ରାଘଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରୂହି ଯତ୍ତେ ମନୋଗତମ୍। ଭଵାନ୍ନାରାଯଣୋ ନୂନଂ ଗୂଢୋ ମାନୁଷଯୋନିଷୁ
ରୁଦ୍ର କହିଲେ — ହେ ରାଘବ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଥିରେ କହ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ନାରାୟଣ ନିଜେ, ମାନବ ରୂପରେ ଲୁଚି ଆସିଛ।
ଅଵତୀର୍ଣୋ ଦେଵକାର୍ଯଂ କୃତଂ ତଚ୍ଚାନଘ ତ୍ଵଯା। ଇଦାନୀଂ ସ୍ଵଂ ଵ୍ରଜସ୍ଥାନଂ କୃତକାର୍ଯୋସି ଶତ୍ରୁହନ୍
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଅବତାର ନେଇଥିଲ, ଏବଂ ଏହି କାମ ତୁମେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ। ଏବେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ହେ ରାମ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଯାଅ, କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
ତ୍ଵଯା କୃତଂ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ସେତ୍ଵାଖ୍ଯଂ ରଘୁନଂଦନ। ଆଗତ୍ଯ ମାନଵା ରାଜନ୍ପଶ୍ଯେଯୁରିହ ସାଗରେ
ହେ ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ, ତୁମେ ସେତୁ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ନିର୍ମାଣ କରିଛ। ଏଠାକୁ ଆସି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ।
ମହାପାତକଯୁକ୍ତା ଯେ ତେଷାଂ ପାପଂ ଵିଲୀଯତେ। ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାଦିପାପାନି ଯାନି କଷ୍ଟାନି କାନିଚିତ୍1.38.
ଯେମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଏଠାରେ ଗଳିଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଦର୍ଶନାଦେଵ ନଶ୍ଯଂତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା। ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵାମନଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଗଂଗାତୀରେ ରଘୂତ୍ତମ
କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମାତ୍ରେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ — ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏବେ ହେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ବାମନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵଶଃ କୃତ୍ଵା ଭାଗାନଷ୍ଟୌ ପରଂତପ। ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ସ୍ଵକଂ ସ୍ଥାନଂ ଵ୍ରଜ ଦେଵ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତଠାରେ ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଭାଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଅ। ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତତୋ ରାମସ୍ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ପୁଷ୍କରମ୍। ଵିମାନଂ ତୁ ନ ଯାତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵେଷ୍ଟିତଂ ତତ୍ତୁ ରାଘଵଃ
ତାପରେ ରାମ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଉପରକୁ ଉଡ଼ିପାରୁନଥିଲା, କାରଣ ଏହା ଘେରି ରହିଥିଲା।