ତତଶ୍ଚେଂଗିତଵିଦ୍ରାମୋ ଭରତଂ ପ୍ରାହ ସତ୍ଵରମ୍। ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵୈ ସରମା ନାମ ନାମତଃ
ତାପରେ ଇଙ୍ଗিতରେ ବିଦ୍ରାମ ଶୀଘ୍ର ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ନାମ ସରମା।"
ପ୍ରିଯା ସଖୀ ମହାଭାଗା ସୀତାଯାସ୍ସୁଦୃଢଂ ମତା। ସର୍ଵଂକାଲକୃତଂ ପଶ୍ଯ ନ ଜାନେ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
"ସିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସଖୀ, ସେ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଦର୍ଶ, ସମସ୍ତ କାମ ହୋଇଯାଇଛି—ଏବେ ସେ କଣ କରିବେ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।"
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ ଭର୍ତୃଗେହଂ ପାଲଯ ଶୋଭନେ। ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହି ଗତା ଦେଵୀ ଭାଗ୍ଯହୀନଂ ଗତିର୍ଯଥା
"ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ ଓ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କର, ଶୋଭାବତୀ। ଦେବୀ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୋର ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ।"
ତଯା ଵିରହିତଃ ସୁଭ୍ରୁ ରତିଂ ଵିଂଦେ ନ କର୍ହିଚିତ୍। ଶୂନ୍ଯା ଏଵ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପଶ୍ଯାମୀହ ପୁନର୍ଭ୍ରମନ୍
"ତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ମୁଁ କେବେ ମଧୁରତା ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହିଁ। ଏଠାରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛି।"
ଵିସୃଜ୍ଯତାଂ ଚ ସରମାଂ ସୀତାଯାସ୍ତୁ ପ୍ରିଯାଂ ସଖୀମ୍। ଗତାଯାମଥ କେକସ୍ଯାଂ ରାମଃ ପ୍ରାହ ଵିଭୀଷଣମ୍
"ସରମା, ସିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ଯାଉ ଦିଅ।" ସେ କେକୟାକୁ ଯିବା ପରେ, ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈଵତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ନାପରାଧ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ସୁରାଃ। ଆଜ୍ଞଯା ରାଜରାଜସ୍ଯ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନଘ
"ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ହେବ। ତୁମେ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଜାମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ଦରକାର, ହେ ନିଷ୍ପାପ।"
ଲଂକାଯାଂ ମାନୁଷୋ ଯୋ ଵୈ ସମାଗଚ୍ଛେତ୍କଥଂଚନ। ରାକ୍ଷସୈର୍ନ ଚ ହଂତଵ୍ଯୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋସୌ ଯଥା ତ୍ଵହମ୍
"ଲଙ୍କାକୁ କେହି ମାନବ ଯେପରି ଆସୁଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମୁଁ ଅଛି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।"
ଵିଭୀଷଣ ଉଵାଚ। ଆଜ୍ଞଯାହଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵମେଵ ତୁ। ଵିଭୀଷଣେ ହି ଵଦତି ଵାଯୂ ରାମମୁଵାଚ ହ
ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି।" ବିଭୀଷଣ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବାୟୁ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇହାସ୍ତିଵୈଷ୍ଣଵୀ ମୂର୍ତିଃ ପୂର୍ଵଂ ବଦ୍ଧୋ ବଲିର୍ଯଯା। ତାଂ ନଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯ
"ଏଠି ବୈଷ୍ଣବ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ବଳି ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ। ଏହାକୁ ନିଅ, ମହାଭାଗ୍ୟବତ, କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।"
ଵିଦିତ୍ଵା ତଦଭିପ୍ରାଯଂ ଵାଯୁନା ସମୁଦାହୃତମ୍। ଵିଭୀଷଣସ୍ତ୍ଵଲଂକୃତ୍ଯ ରତ୍ନୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାମନମ୍
ବାୟୁଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବାମନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ।
ଆନୀଯ ଚାର୍ପଯଦ୍ରାମେ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ। ଯଦା ଵୈ ନିର୍ଜିତଃ ଶକ୍ରୋ ମେଘନାଦେନ ରାଘଵ
ତାହା ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ, "ଯେବେ ମେଘନାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ହେ ରାଘବ—"
ତଦା ଵୈ ଵାମନସ୍ତ୍ଵେଷ ଆନୀତୋ ଜଲଜେକ୍ଷଣ। ନଯସ୍ଵ ତମିମଂ ଦେଵ ଦେଵଦେଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯ
"ସେତେବେଳେ ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ବାମନ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବତାକୁ ନିଅ, ହେ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।"
ତଥେତି ରାଘଵଃ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପକଂ ଚ ସମାରୁହତ୍। ଧନଂ ରତ୍ନମସଂଖ୍ଯେଯଂ ଵାମନଂ ଚ ସୁରୋତ୍ତମମ୍
ରାଘବ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ, ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ବାମନ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନେଇଲେ।
ଗୃହ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଭରତାଵାରୂଢୌ ଵାମନାଦନୁ। ଵ୍ରଜନ୍ନେଵାଂବରେ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ଯାହ ଵିଭୀଷଣମ୍
ବାମନଙ୍କ ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ଚଢ଼ାଇ, ଆକାଶରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ରୁହ।"
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂଯୋପ୍ଯାହ ସ ରାଘଵମ୍। କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵମେତଦ୍ଧି ଯଦାଜ୍ଞପ୍ତଂ ଵିଭୋ ତ୍ଵଯା
ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଣିଥରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେସବୁ କାମ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।"
ସେତୁନାନେନ ରାଜେଂଦ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵମାନଵାଃ। ଆଗତ୍ଯ ପ୍ରତିବାଧେରନ୍ନାଜ୍ଞାଭଂଗୋ ଭଵେତ୍ତଵ
ହେ ରାଜା, ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆସି ପାରହେବେ; ଆପଣଙ୍କର ଆଦେଶ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ।
କୋତ୍ର ମେ ନିଯମୋ ଦେଵ କିନ୍ନୁ କାର୍ଯଂ ମଯା ଵିଭୋ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଭାଷିତମ୍
ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ମୁଁ କଣ କରିବି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ଏପରି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କାର୍ମୁକଂ ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ରାମଃ ସେତୁଂ ଦ୍ଵିଧାଚ୍ଛିନତ୍। ତ୍ରିର୍ଵିଭଜ୍ଯ ଚ ଵେଗେନ ମଧ୍ଯେ ଵୈ ଦଶଯୋଜନମ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ସେତୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଟିଦେଲେ; ତିବ୍ର ଗତିରେ ତିନି ଭାଗ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଯୋଜନା ର ଖାଲି ସ୍ଥାନ କରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ଵା ତୁ ଯୋଜନଂ ଚୈକମେକଂ ଖଂଡତ୍ରଯଂ କୃତମ୍। ଵେଲାଵନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରାମଃ ପୂଜାଂ ରମାପତେଃ
ଏକ ଯୋଜନା କଟି, ତିନି ଖଣ୍ଡ ହେଲା; ସମୁଦ୍ରତଟର ପବିତ୍ର ବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।
କୃତ୍ଵା ରାମେଶ୍ଵରଂ ନାମ୍ନା ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନଂ। ଅଭିଷିଚ୍ଯାଥ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵାମନଂ ରଘୁନଂଦନଃ
‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଅଭିଷେକ ଓ ପୂଜା କରି, ରଘୁନନ୍ଦନ ଜଳପାତ୍ର ଧରିଲେ।
ଦକ୍ଷିଣାଦୁଦଧେଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ଜଗାମ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ। ଅଂତରିକ୍ଷାଦଭୂଦ୍ଵାଣୀ ମେଘଗଂଭୀରନିଃସ୍ଵନା
ତାପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ; ଆକାଶରୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ପରି ଏକ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ। ଭୋ ଭୋ ରାମାସ୍ତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଥିତୋଽହମିହ ସାଂପ୍ରତମ୍। ଯାଵଜ୍ଜଗଦିଦଂ ରାମ ଯାଵଦେଷା ଧରା ସ୍ଥିତା
ରୁଦ୍ର କହିଲେ: "ହେ ରାମ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ! ମୁଁ ଏଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଅଛି, ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଛି—"
ତାଵଦେଵ ଚ ତେ ସେତୁ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ରାଘଵ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଗିରଂ ତାମମୃତୋପମାମ୍
"ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ସେତୁ ଓ ତୀର୍ଥ ଅଟୁଟ ରହିବ, ହେ ରାଘବ।" ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ଅମୃତ ସମ କଥା ଶୁଣି—
ରାମ ଉଵାଚ। ନମସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶ ଭକ୍ତାନାମଭଯଂକର। ଗୌରୀକାଂତ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞଵିନାଶନ
ରାମ କହିଲେ: "ଦେବଦେବେଶ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ଗୌରୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଡକ୍ଷୟଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।"
ନମୋ ଭଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ରୁଦ୍ରାଯ ଵରଦାଯ ଚ। ପଶୂନାଂପତଯେ ନିତ୍ଯଂ ଚୋଗ୍ରାଯ ଚ କପର୍ଦିନେ
ଭବ, ଶର୍ବ, ରୁଦ୍ର, ଦାନଦାତା, ପଶୁମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ, ଭୟଙ୍କର, ଜଟାଧାରୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ମହାଦେଵାଯ ଭୀମାଯ ତ୍ର୍ଯଂବକାଯ ଦିଶାଂପତେ। ଈଶାନାଯ ଭଗଘ୍ନାଯ ନମୋସ୍ତ୍ଵଂଧକଘାତିନେ
ମହାଦେବ, ଭୀମ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧୁ, ଈଶାନ, ଭଗ ନାଶକ, ଅନ୍ଧକ ଘାତକ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ନୀଲଗ୍ରୀଵାଯ ଘୋରାଯ ଵେଧସେ ଵେଧସା ସ୍ତୁତ। କୁମାରଶତ୍ରୁନିଘ୍ନାଯ କୁମାରଜନନାଯ ଚ
ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, କୁମାରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, କୁମାରଙ୍କ ଜନକ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଵିଲୋହିତାଯ ଧୂମ୍ରାଯ ଶିଵାଯ କ୍ରଥନାଯ ଚ। ନମୋ ନୀଲଶିଖଂଡାଯ ଶୂଲିନେ ଦୈତ୍ଯନାଶିନେ
ଲାଲଟିଆ, ଧୂସର, ଶିବ, ଧ୍ୱଂସକ, ନୀଳଶିଖଣ୍ଡ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଦାନବ ନାଶକ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଉଗ୍ରାଯ ଚ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ହିରଣ୍ଯଵସୁରେତସେ। ଅନିଂଦ୍ଯାଯାଂବିକାଭର୍ତ୍ରେ ସର୍ଵଦେଵସ୍ତୁତାଯ ଚ
ଉଗ୍ର, ତ୍ରିନୟନ, ସୁନା ଭରା ସିମେନ୍ତ ଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଅଭିଗମ୍ଯାଯ କାମ୍ଯାଯ ସଦ୍ଯୋଜାତାଯ ଵୈ ନମଃ। ଵୃଷଧ୍ଵଜାଯ ମୁଂଡାଯ ଜଟିନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣେ
ସରଳ ଉପଲବ୍ଧ, ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ମୁଣ୍ଡଧାରୀ, ଜଟାଧାରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।