ଇମୌ ତେ ଚରଣୌ ଦେଵି ମାନଵୋ ଯଦି ପଶ୍ଯତି। ପୂର୍ଣସ୍ସ୍ଯାତ୍ତଦହଂ ପ୍ରୀତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମୌ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲେ
'ଦେବୀ, ଯଦି କୌଣସି ମଣିଷ ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦେଖେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ପାଦ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲି, ହେ ପୁତ୍ରପ୍ରେମିକା ମାଆ।'
କୌସଲ୍ଯା ମେ ଯଥା ମାତା ଭଵତୀ ଚ ତଥା ମମ। କେକସୀ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଂ ଚିରଂ ଜୀଵ ସୁଖୀ ଭଵ
'କୌଶଲ୍ୟା ଯେପରି ମୋର ମାଆ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି ମୋ ପାଇଁ।' କୈକସୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ମାନ ହେଉ, ସୁଖୀ ରୁହ।'
ଭର୍ତ୍ରା ମେ କଥିତଂ ଵୀର ଵିଷ୍ଣୁର୍ମାନୁଷରୂପଧୃତ୍। ଅଵତୀର୍ଣୋ ରଘୁକୁଲେ ହିତାର୍ଥେତ୍ର ଦିଵୌକସାମ୍
'ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ହେ ବୀର, ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ରଘୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଦଶଗ୍ରୀଵ ଵିନାଶାଯ ଭୂତିଂ ଦାତୁଂ ଵିଭୀଷଣେ। ଵାଲିନୋ ନିଧନଂ ଚୈଵ ସେତୁବଂଧଂ ଚ ସାଗରେ
'ଦଶଗ୍ରୀବଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଦେବା ପାଇଁ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ସେତୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ।'
ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଂ ସ ଚ କରିଷ୍ଯତି। ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଂ ମଯା ଜ୍ଞାତଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦ୍ଭର୍ତୃଭାଷିତମ୍
'ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ସବୁ କାମ କରିବେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି, ମୋ ସ୍ୱାମୀ କହିଥିବା କଥା ମନେ ପକାଇ।'
ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵା ଵୈ ଵାନରାସ୍ତଥା। ଗୃହଂ ପୁତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ସ୍ଥିରକୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁହି
'ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବି, ପୁଅ— ତୁମେ ସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କର।'
ସରମୋଵାଚ। ଇହୈଵ ଵତ୍ସରଂ ପୂର୍ଣମଶୋକଵନିକାସ୍ଥିତା। ସେଵିତା ଜାନକୀ ଦେଵ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠତି ତେ ପ୍ରିଯା
ସରମା କହିଲେ, "ଏଠି ଅଶୋକବନରେ ତୁମର ପ୍ରିୟା ଜାନକୀ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ମୋ ସେବାରେ ରହିଛନ୍ତି, ମହାପ୍ରଭୁ, ସେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।"
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ମରାମି ଵୈ ପାଦୌ ସୀତାଯାସ୍ତୁ ପରଂତପ। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଂ ଦେଵୀଂ ଚିଂତଯାନା ତ୍ଵହର୍ନିଶମ୍
"ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ମୁଁ ସିତାଙ୍କର ପାଦକୁ ସବୁବେଳେ ମନେ ପକାଏ, ଦିନ ରାତି ଭାବୁଛି—'କେବେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?'"
କିମର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ନାନୀତା ଜାନକୀ ତ୍ଵିହ। ଏକାକୀ ନୈଵ ଶୋଭେଥା ଯୋଷିତା ଚ ତଯା ଵିନା
"ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ କାହିଁକି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇନାହିଁ? ତୁମେ ଏକା ହେଲେ ଯେପରି ଅଲଉକିକ ଲାଗିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମ ବିନା ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ।"
ସମୀପେ ଶୋଭତେ ସୀତା ତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ଯାଃ ପରଂତପ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାଂ ଭରତଃ କେଯମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
"ସିତା ତୁମ ସମ୍ନିଧିରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶୁଛ।" ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଭରତ ପଚାରିଲେ, "ଏଠି କିଏ?"
ତତଶ୍ଚେଂଗିତଵିଦ୍ରାମୋ ଭରତଂ ପ୍ରାହ ସତ୍ଵରମ୍। ଵିଭୀଷଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵୈ ସରମା ନାମ ନାମତଃ
ତାପରେ ଇଙ୍ଗিতରେ ବିଦ୍ରାମ ଶୀଘ୍ର ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ନାମ ସରମା।"
ପ୍ରିଯା ସଖୀ ମହାଭାଗା ସୀତାଯାସ୍ସୁଦୃଢଂ ମତା। ସର୍ଵଂକାଲକୃତଂ ପଶ୍ଯ ନ ଜାନେ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
"ସିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସଖୀ, ସେ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଦର୍ଶ, ସମସ୍ତ କାମ ହୋଇଯାଇଛି—ଏବେ ସେ କଣ କରିବେ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।"
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସୁଭଗେ ଭର୍ତୃଗେହଂ ପାଲଯ ଶୋଭନେ। ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହି ଗତା ଦେଵୀ ଭାଗ୍ଯହୀନଂ ଗତିର୍ଯଥା
"ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ ଓ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କର, ଶୋଭାବତୀ। ଦେବୀ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୋର ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ।"
ତଯା ଵିରହିତଃ ସୁଭ୍ରୁ ରତିଂ ଵିଂଦେ ନ କର୍ହିଚିତ୍। ଶୂନ୍ଯା ଏଵ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପଶ୍ଯାମୀହ ପୁନର୍ଭ୍ରମନ୍
"ତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିବତୀ, ମୁଁ କେବେ ମଧୁରତା ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହିଁ। ଏଠାରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛି।"
ଵିସୃଜ୍ଯତାଂ ଚ ସରମାଂ ସୀତାଯାସ୍ତୁ ପ୍ରିଯାଂ ସଖୀମ୍। ଗତାଯାମଥ କେକସ୍ଯାଂ ରାମଃ ପ୍ରାହ ଵିଭୀଷଣମ୍
"ସରମା, ସିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ଯାଉ ଦିଅ।" ସେ କେକୟାକୁ ଯିବା ପରେ, ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୈଵତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ନାପରାଧ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ସୁରାଃ। ଆଜ୍ଞଯା ରାଜରାଜସ୍ଯ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନଘ
"ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ହେବ। ତୁମେ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାଜାମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ଦରକାର, ହେ ନିଷ୍ପାପ।"
ଲଂକାଯାଂ ମାନୁଷୋ ଯୋ ଵୈ ସମାଗଚ୍ଛେତ୍କଥଂଚନ। ରାକ୍ଷସୈର୍ନ ଚ ହଂତଵ୍ଯୋ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋସୌ ଯଥା ତ୍ଵହମ୍
"ଲଙ୍କାକୁ କେହି ମାନବ ଯେପରି ଆସୁଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମୁଁ ଅଛି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।"
ଵିଭୀଷଣ ଉଵାଚ। ଆଜ୍ଞଯାହଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵମେଵ ତୁ। ଵିଭୀଷଣେ ହି ଵଦତି ଵାଯୂ ରାମମୁଵାଚ ହ
ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମ କରିବି।" ବିଭୀଷଣ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ବାୟୁ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇହାସ୍ତିଵୈଷ୍ଣଵୀ ମୂର୍ତିଃ ପୂର୍ଵଂ ବଦ୍ଧୋ ବଲିର୍ଯଯା। ତାଂ ନଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯ
"ଏଠି ବୈଷ୍ଣବ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ବଳି ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ। ଏହାକୁ ନିଅ, ମହାଭାଗ୍ୟବତ, କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।"
ଵିଦିତ୍ଵା ତଦଭିପ୍ରାଯଂ ଵାଯୁନା ସମୁଦାହୃତମ୍। ଵିଭୀଷଣସ୍ତ୍ଵଲଂକୃତ୍ଯ ରତ୍ନୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଵାମନମ୍
ବାୟୁଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝି, ବିଭୀଷଣ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବାମନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ।
ଆନୀଯ ଚାର୍ପଯଦ୍ରାମେ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ। ଯଦା ଵୈ ନିର୍ଜିତଃ ଶକ୍ରୋ ମେଘନାଦେନ ରାଘଵ
ତାହା ଆଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ, "ଯେବେ ମେଘନାଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ହେ ରାଘବ—"
ତଦା ଵୈ ଵାମନସ୍ତ୍ଵେଷ ଆନୀତୋ ଜଲଜେକ୍ଷଣ। ନଯସ୍ଵ ତମିମଂ ଦେଵ ଦେଵଦେଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠଯ
"ସେତେବେଳେ ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ବାମନ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବତାକୁ ନିଅ, ହେ ଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର।"
ତଥେତି ରାଘଵଃ କୃତ୍ଵା ପୁଷ୍ପକଂ ଚ ସମାରୁହତ୍। ଧନଂ ରତ୍ନମସଂଖ୍ଯେଯଂ ଵାମନଂ ଚ ସୁରୋତ୍ତମମ୍
ରାଘବ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଅସଂଖ୍ୟ ଧନ, ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ବାମନ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନେଇଲେ।
ଗୃହ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଭରତାଵାରୂଢୌ ଵାମନାଦନୁ। ଵ୍ରଜନ୍ନେଵାଂବରେ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ଯାହ ଵିଭୀଷଣମ୍
ବାମନଙ୍କ ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ଚଢ଼ାଇ, ଆକାଶରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ରୁହ।"
ରାଘଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୂଯୋପ୍ଯାହ ସ ରାଘଵମ୍। କରିଷ୍ଯେ ସର୍ଵମେତଦ୍ଧି ଯଦାଜ୍ଞପ୍ତଂ ଵିଭୋ ତ୍ଵଯା
ରାଘବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଣିଥରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେସବୁ କାମ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।"
ସେତୁନାନେନ ରାଜେଂଦ୍ର ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵମାନଵାଃ। ଆଗତ୍ଯ ପ୍ରତିବାଧେରନ୍ନାଜ୍ଞାଭଂଗୋ ଭଵେତ୍ତଵ
ହେ ରାଜା, ଏହି ସେତୁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆସି ପାରହେବେ; ଆପଣଙ୍କର ଆଦେଶ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ।
କୋତ୍ର ମେ ନିଯମୋ ଦେଵ କିନ୍ନୁ କାର୍ଯଂ ମଯା ଵିଭୋ। ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ରାଘଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସୋତ୍ତମଭାଷିତମ୍
ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ମୁଁ କଣ କରିବି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ଏପରି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କାର୍ମୁକଂ ଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ରାମଃ ସେତୁଂ ଦ୍ଵିଧାଚ୍ଛିନତ୍। ତ୍ରିର୍ଵିଭଜ୍ଯ ଚ ଵେଗେନ ମଧ୍ଯେ ଵୈ ଦଶଯୋଜନମ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ସେତୁକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଟିଦେଲେ; ତିବ୍ର ଗତିରେ ତିନି ଭାଗ କରି, ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଯୋଜନା ର ଖାଲି ସ୍ଥାନ କରିଦେଲେ।
ଛିତ୍ଵା ତୁ ଯୋଜନଂ ଚୈକମେକଂ ଖଂଡତ୍ରଯଂ କୃତମ୍। ଵେଲାଵନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ରାମଃ ପୂଜାଂ ରମାପତେଃ
ଏକ ଯୋଜନା କଟି, ତିନି ଖଣ୍ଡ ହେଲା; ସମୁଦ୍ରତଟର ପବିତ୍ର ବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।
କୃତ୍ଵା ରାମେଶ୍ଵରଂ ନାମ୍ନା ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନଂ। ଅଭିଷିଚ୍ଯାଥ ସଂଗୃହ୍ଯ ଵାମନଂ ରଘୁନଂଦନଃ
‘ରାମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଅଭିଷେକ ଓ ପୂଜା କରି, ରଘୁନନ୍ଦନ ଜଳପାତ୍ର ଧରିଲେ।