ଉପଵିଷ୍ଟେ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥେ ଅର୍ଘଂ ଦତ୍ଵା ଵିଭୀଷଣଃ। ଉଵାଚ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଭରତଂ ତଥା
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବସିଥିବାବେଳେ ବିଭୀଷଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ହାତ ଜୋଡି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇହାଗତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଯଦ୍ଦାସ୍ଯେ ନ ତଦସ୍ତି ମେ। ଇଯଂ ଚ ଲଂକା ରାମେଣ ରିପୁଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକଂଟକମ୍
ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କିଛି ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଲଙ୍କା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଶତ୍ରୁକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କଲେ—
ହତ୍ଵା ତୁ ପାପକର୍ମାଣଂ ଦତ୍ତା ପୂର୍ଵଂ ପୁରୀ ମମ। ଇଯଂ ପୁରୀ ଇମେ ଦାରା ଅମୀ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥା ହ୍ଯହଂ
ପାପୀକୁ ମାରି ଏହି ସହର ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହି ସହର, ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏହି ପୁଅମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ—
ସର୍ଵମେତନ୍ମଯା ଦତ୍ତଂ ସର୍ଵମକ୍ଷଯମସ୍ତୁ ତେ। ତତଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵା ଲଂକାଵାସିଜନାଶ୍ଚ ଯେ
ଏସବୁ କିଛି ମୁଁ ଦେଇଛି; ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ। ତାପରେ ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ନାଗରିକମାନେ—
ଆଜଗ୍ମୂ ରାଘଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୌତୂହଲସମନ୍ଵିତାଃ। ଉକ୍ତୋ ଵିଭୀଷଣସ୍ତୈସ୍ତୁ ରାମଂ ଦର୍ଶଯ ନଃ ପ୍ରଭୋ
ସେମାନେ ଉତ୍ସୁକତାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ସେମାନେ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖା।'
ଵିଭୀଷଣେନ କଥିତା ରାଘଵାଯ ମହାତ୍ମନେ। ତେଷାମୁପାଯନଂ ସର୍ଵଂ ଭରତୋ ରାମଚୋଦିତଃ
ବିଭୀଷଣ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଭରତ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଜଗ୍ରାହ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଧନରତ୍ନୌଘସଂଚଯଂ। ଏଵଂ ତତ୍ର ତ୍ର୍ଯହଂ ରାମୋ ହ୍ଯଵସଦ୍ରାକ୍ଷସାଲଯେ
ବାନରରାଜା ଧନ ଓ ମଣିମାଳାର ଢେର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏଭଳି ରାମ ତିନି ଦିନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିଲେ।
ଚତୁର୍ଥେହନି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ରାମେ ଚାପି ସଭାସ୍ଥିତେ। କେକସୀ ପୁତ୍ରମାହେଦଂ ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରକ
ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ ଓ ରାମ ସଭାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କେକସୀ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ କହିଲେ: 'ପୁଅ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଦୃଷ୍ଟେ ତସ୍ମିନ୍ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମୁନିସତ୍ତମୈଃ। ଵିଷ୍ଣୁରେଷ ମହାଭାଗଶ୍ଚତୁର୍ମୂର୍ତିସ୍ସନାତନଃ
ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ମହାନ ଋଷିମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଚାରି ରୂପରେ ଥିବା ସନାତନ ପ୍ରଭୁ।
ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମହାଭାଗ ନ ବୁଦ୍ଧା ସାଗ୍ରଜେନ ତେ। ପିତ୍ରା ତେ ପୂର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦେଵାନାଂ ଦିଵିସଂଗମେ
ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ବଡ଼ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିନଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଭାରେ ତୁମ ପିତା ପୂର୍ବରୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
କୁଲେ ରଘୂଣାଂ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ତୁ। ଭଵିଷ୍ଯତି ଵିନାଶାଯ ଦଶଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ
ରଘୁବଂଶରେ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ।
ଵିଭୀଷଣ ଉଵାଚ। ଏଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵୈ ମାତର୍ଗୃହାଣ ନଵମଂ ଵରମ୍। ପାତ୍ରଂ ଚଂଦନସଂଯୁକ୍ତଂ ଦଧିକ୍ଷୌଦ୍ରାକ୍ଷତୈଃ ସହ
ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: 'ମାଆ, ଏଭଳି କର, ନବମ ଵର ଗ୍ରହଣ କର। ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ପାତ୍ର ନେଉ, ତାହା ସହ ଦହି, ମଧୁ ଓ ଚାଉଳ ରହିଛି।'
ଦୂର୍ଵଯାର୍ଘଂ ସହ କୁରୁ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍। ସରମାମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ଯାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଦେଵକନ୍ଯକାଃ
ଦୂର୍ବା ଘାସ ସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଅ, ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଅ। ସରମାକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଯାଅ।
ଵ୍ରଜସ୍ଵ ରାଘଵାଭ୍ଯାଶଂ ତସ୍ମାଦଗ୍ରେ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଂ ରକ୍ଷୋ ଯତ୍ର ରାମୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଯିବି। ଏପରି କହି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଠି ରାମ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଉତ୍ସାର୍ଯ ଦାନଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତାନ୍। ସଭାଂ ତାଂ ଵିମଲାଂ କୃତ୍ଵା ରାମଂ ସ୍ଵାଭିମୁଖେ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କୁ ଦୂରେ କରିଦେଲେ। ସଭାକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରାମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦାଉଡ଼େଇ ରଖିଲେ।
ଵିଭୀଷଣ ଉଵାଚ। ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ମେ ଦେଵ ଵଦତଶ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ। ଦଶଗ୍ରୀଵଂ କୁଂଭକର୍ଣଂ ଯା ଚ ମାଂ ଚାପ୍ଯଜୀଜନତ୍
ବିଭୀଷଣ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣ, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଦଶଗ୍ରୀବ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ—'
ଇଯଂ ସା ଦେଵମାତା ନଃ ପାଦୌ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି। ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ତ୍ଵଂ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଦର୍ଶନଂ ଦାତୁ ମର୍ହସି1.38.
'ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ଦେବୀମାଆ, ତୁମର ପାଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ କୃପା କର, ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।'
ରାମ ଉଵାଚ। ଅହଂ ତସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ମାତୃଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷଯା। ଗମିଷ୍ଯେ ରାକ୍ଷସେଂଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଯାହି ମମାଗ୍ରତଃ
ରାମ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମୋର ମାଆଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେଠାକୁ ଯିବି, ହେ ରାକ୍ଷସରାଜ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆଗରେ ଯାଅ।'
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ତୁ ତଂ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଚ ଵରାସନାତ୍। ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାଂଜଲିମାଧାଯ ପ୍ରଣାମମକରୋଦ୍ଵିଭୁଃ
ସେ ଏହି କଥା ଦେଇ ଉଠିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠି, ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଅଭିଵାଦଯେହଂ ଭଵତୀଂ ମାତା ଭଵସି ଧର୍ମତଃ। ମହତା ତପସା ଚାପି ପୁଣ୍ଯେନ ଵିଵିଧେନ ଚ
'ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ମୋର ମାଆ, ମହାତପସ୍ୟା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ।'
ଇମୌ ତେ ଚରଣୌ ଦେଵି ମାନଵୋ ଯଦି ପଶ୍ଯତି। ପୂର୍ଣସ୍ସ୍ଯାତ୍ତଦହଂ ପ୍ରୀତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମୌ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲେ
'ଦେବୀ, ଯଦି କୌଣସି ମଣିଷ ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦେଖେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ପାଦ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲି, ହେ ପୁତ୍ରପ୍ରେମିକା ମାଆ।'
କୌସଲ୍ଯା ମେ ଯଥା ମାତା ଭଵତୀ ଚ ତଥା ମମ। କେକସୀ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଂ ଚିରଂ ଜୀଵ ସୁଖୀ ଭଵ
'କୌଶଲ୍ୟା ଯେପରି ମୋର ମାଆ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି ମୋ ପାଇଁ।' କୈକସୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ମାନ ହେଉ, ସୁଖୀ ରୁହ।'
ଭର୍ତ୍ରା ମେ କଥିତଂ ଵୀର ଵିଷ୍ଣୁର୍ମାନୁଷରୂପଧୃତ୍। ଅଵତୀର୍ଣୋ ରଘୁକୁଲେ ହିତାର୍ଥେତ୍ର ଦିଵୌକସାମ୍
'ମୋର ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ହେ ବୀର, ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ରଘୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଦଶଗ୍ରୀଵ ଵିନାଶାଯ ଭୂତିଂ ଦାତୁଂ ଵିଭୀଷଣେ। ଵାଲିନୋ ନିଧନଂ ଚୈଵ ସେତୁବଂଧଂ ଚ ସାଗରେ
'ଦଶଗ୍ରୀବଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଦେବା ପାଇଁ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ସେତୁ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ।'
ପୁତ୍ରୋ ଦଶରଥସ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଂ ସ ଚ କରିଷ୍ଯତି। ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଂ ମଯା ଜ୍ଞାତଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତଦ୍ଭର୍ତୃଭାଷିତମ୍
'ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ସବୁ କାମ କରିବେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛି, ମୋ ସ୍ୱାମୀ କହିଥିବା କଥା ମନେ ପକାଇ।'
ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵା ଵୈ ଵାନରାସ୍ତଥା। ଗୃହଂ ପୁତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ସ୍ଥିରକୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁହି
'ସୀତା ହେଉଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ଘରକୁ ଯିବି, ପୁଅ— ତୁମେ ସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କର।'
ସରମୋଵାଚ। ଇହୈଵ ଵତ୍ସରଂ ପୂର୍ଣମଶୋକଵନିକାସ୍ଥିତା। ସେଵିତା ଜାନକୀ ଦେଵ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠତି ତେ ପ୍ରିଯା
ସରମା କହିଲେ, "ଏଠି ଅଶୋକବନରେ ତୁମର ପ୍ରିୟା ଜାନକୀ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ମୋ ସେବାରେ ରହିଛନ୍ତି, ମହାପ୍ରଭୁ, ସେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।"
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ମରାମି ଵୈ ପାଦୌ ସୀତାଯାସ୍ତୁ ପରଂତପ। କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଂ ଦେଵୀଂ ଚିଂତଯାନା ତ୍ଵହର୍ନିଶମ୍
"ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ମୁଁ ସିତାଙ୍କର ପାଦକୁ ସବୁବେଳେ ମନେ ପକାଏ, ଦିନ ରାତି ଭାବୁଛି—'କେବେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?'"
କିମର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ନାନୀତା ଜାନକୀ ତ୍ଵିହ। ଏକାକୀ ନୈଵ ଶୋଭେଥା ଯୋଷିତା ଚ ତଯା ଵିନା
"ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ କାହିଁକି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇନାହିଁ? ତୁମେ ଏକା ହେଲେ ଯେପରି ଅଲଉକିକ ଲାଗିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ତୁମ ବିନା ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ।"
ସମୀପେ ଶୋଭତେ ସୀତା ତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ଯାଃ ପରଂତପ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାଂ ଭରତଃ କେଯମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
"ସିତା ତୁମ ସମ୍ନିଧିରେ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶୁଛ।" ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଭରତ ପଚାରିଲେ, "ଏଠି କିଏ?"